پایگاه خبری جماران، سجاد انتظاری: عضو پیشین شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه عضو شورای شهر دریچهای به باغ بزرگ جامعه و نهادهای اجتماعی است، گفت: به نظر من باید همه ما به انتخابات بپردازیم؛ اگر ملاحظات تخصصی خاصی هم دارد، ببینیم که نظر متخصص آن حوزه چیست. آن حوزه یک طوری هم هست که شاید نمیتواند همه دلایلش را واضح و روشن بگوید. اما این نباید باعث شود که وضعیت شهرها یا مثلاً اداره کردن شهر تهران به مسیری برود که کسی احساس نکند لازم است پاسخگو باشد. الآن به نظر من شورا نمیتواند مطالبه «پاسخگویی شهرداری را درست پیگیری کند.
مشروح گفتوگوی خبرنگار جماران با الهام فخاری را در ادامه میخوانید: به نظر شما، آیا شوراها در شش دورهای که از آن گذشته، توانستهاند به جایگاهی که اصل یکصدم قانون اساسی برای آنها در نظر گرفته و از آنها به عنوان «حکمرانی محلی» یاد کرده، دست پیدا کنند؟ با وجود اینکه تأسیس و تشکیل شوراها در دولت اصلاحات و در زمان ریاستجمهوری آقای خاتمی رقم خورد – انتخابات آن برگزار شد و شکل گرفت – ولی هر دوره ما بیشتر فقط انتخابات برگزار کردهایم؛
اما هیچ گزارش آسیبشناسانهای از اینکه شورا چگونه تأسیس شد، چه کارهایی قرار بود انجام دهد، چقدر در دستیابی به آن اهداف موفق عمل کرده، این موفقیتها در کدام حوزهها بوده، و ضعفها و کاستیهای آن در کدام حوزهها قرار داشته، همچنان به مخاطب عمومی عرضه نمیشود. شما اصلاً روح قانون اساسی یا فلسفه قانون اساسی جمهوری اسلامی را نگاه کنید، نقش مردم را بسیار پررنگ میبیند. آیا شوراها منجر به تحقق ایفای نقش مردم در پیشبرد امور خودشان – دستکم در حوزه شهری و روستایی و سطوح دیگر شورا – شدهاند یا خیر؟ آیا محورهای کار شورایی، محورهایی بوده که بتواند درست راهبری کند؟
مثلاً آیا پرداختن به مسائل اجتماعی شهری توانسته یک سیاست مستمر و مشخص فراتر از سلیقه داشته باشد؟ آیا میزان تأثیرگذاری شوراهای ادوار مختلف بر پیشبرد امور شهری یکسان بوده است؟ من فکر میکنم هرکدام از اینها سؤالات مهمی هستند. به نظر من، روند این شش دوره این است که شوراهای ما انگار همچنان در مرحله تأسیسی باقی ماندهاند. یعنی شورا جز توصیه و گاهی فشار، کار بیشتری نمیکند. ممکن است در انتصابات، به صورت غیرمستقیم، بعضی از اعضای شورا(نه نهاد شورا) آثاری از خودشان بر جای میگذارند.
بعضی با شهردار منتخب بیشتر نزدیک میشوند و ممکن است امتیازات بیشتری تبادل کنند و بعضی دیگر به فضای انتقادیتر میروند و ممکن است در پیگیری امور شهری خیلی هم موفق نباشند. شورا باید بتواند نمایانگر ایفای نقش مردم در پیشبرد امور خودشان باشد. یعنی اگر میخواهیم نقد یا بررسی کنیم، به نظرم باید نگاه کنیم که آیا شورا توانسته نماینده خوبی برای مردم شهر خودش در پیشبرد امور باشد؟ بعضی جاها توانستهاند؛ و در بعضی دورهها بهتر از دورههای دیگر عمل کردهاند. منظورم این نیست که لزوماً این موضوع را به دوره خدمتی خودم نسبت بدهم؛
میگویم باید ببینیم کجا این اتفاق افتاده که توانستهاند به خوبی از مردم نمایندگی کنند؛ مثلاً در طراحی شهری، پیشبرد سیاستهای فضای سبز شهری یا تنظیم اقدامات، چیزی را بتوانند به شهردار منتقل کنند یا از شهردار بخواهند و یا در تنظیم بودجه طوری عمل کنند که به خواست مردم و بهبود کیفیت زندگی آنها نزدیکتر باشد؟ یعنی باید همیشه یادمان باشد که شورا قرار است چه کار کند؛ قرار نیست برود و با دوستان خودش زدوبند کند. شورا قرار است مردم را در پیشبرد امور نمایندگی کند. اگر به دنبال موفقیت شورا بگردیم، به نظرم یک نقطهاش اینجاست.
اصلاً چند درصد مردم اصلاً شورا را میشناسند؟ چند درصد مردم به شورا اهمیت میدهند؟ چند درصد مردم خواستههایشان را از طریق شورا پیگیری میکنند؟ بخشی از آن به عملکرد ما برمیگردد که سهم کمی هم نیست. چرا مردم باید شورا را جدی بگیرند؟ ما در دوره ششم شورا هستیم ولی هنوز برای مردم مبهم است که شورا چه کاری برای بهبود زندگی آنها میتواند انجام دهد. آیا ما در فرهنگسازی عمومی به اهمیت شورا و ایفای نقش آن توجه میکنیم؟ آیا شورا توانسته در دستگاههای مختلف اثرگذاری داشته باشد؟
شوراها طول در شش دوره تا چه اندازه توانستهاند با اصناف، انجمنها و نهادهای مردمی ارتباطی پایدار و مؤثر برقرار کنند و در سیاستگذاری از آنها کمک بگیرد؟ عضو شورا دریچهای به باغ بزرگ جامعه و نهادهای اجتماعی است. اگر همانطور که در قانون اساسی پیشبینی شده، شوراها را یک عنوان «حکمرانی محلی» میدیدیم، چقدر به تقویت نهاد شورا کمک میکرد؟ من فکر میکنم درست نیست مسیر را یکطرفه ببینیم؛ یعنی مدیریت شهری را بهعنوان یک واحد حکمرانی یکپارچه تعریف کنیم و بعد بگوییم این کار موجب تقویت شورا میشود.
شورا یک قطعه یا بخشی از پازل مدیریت شهری است که قرار است مردم را نمایندگی کند؛ در اجرا نباید ورود داشته باشد و ندارد. الآن شورای شهر دو ابزارهای نظارتی و سیاستگذاری دارد؛ که بعضی وقتها زمزمه حذف یکی از این محورها بلندتر میشود. یکی از آنها انتخاب شهردار است که بر سر آن خیلی چالش و بحث و بده بستان و ماجرا هست؛ دیگری بودجه سالانه است. کلی کار دیگر که باید بتواند وظیفه و هدف نظارت و سیاستگذاری را پیشبینی کند یا پیش ببرد، هنوز کمرنگ و مغفول است.
من فکر میکنم بخشی از اینکه شورا پس از شش دوره هنوز در حالت تأسیسی است و انگار به بلوغ و بالندگی و دوره جوانی و بهاصطلاح سازندگی بیشتر نرسیده، میتواند ناشی از این باشد. درباره عملکرد شورای عالی استانها در این شش دوره بررسی کنید که چند لایحه داده؛ به عدد تعداد دوره شوراها نبوده است. رئیس شورای استان باید با استاندار کار را پیش ببرد. چند استاندار رئیس شورای استان خودشان را به عنوان عضو قطعی شورای برنامهریزی توسعه استان دعوت کردهاند و دارای حق رأی بوده است؟ یعنی میخواهم بگویم جدی گرفتن شوراها را فقط به عهده مردم و رأی مردم نبینیم.
باید ساختار حاکمیتی – از جمله ساختار دولت – جایگاه شوراها را تقویت و تثبیت کند. ما استانداری در تهران داشتیم که این بخش را به رسمیت شناخته بود و من سعادت این را داشتم که همکاران را در شورای برنامهریزی توسعه استان تهران همراهی کنم. به خاطر دیدگاه شخص استاندار بوده؛ در چند استان کشور این مسأله محقق شده است؟ اتفاقاً باید ارزیابی شود که دولتها تا چه اندازه به شوراهای میانی یا فرادست توجه کردهاند. تمام توجه ما به لحاظ سیاسی، متوجه کلانشهر و ابرشهر تهران است و حتی رتبه اداری اعضای شورای شهر پایتخت متفاوت است.
ولی من دوست دارم از اعضای شورای روستا و دهیاریهای استان بوشهر یاد کنم. خلاقانه، پر انرژی و با انگیزه در زمینه پیادهسازی هنر عمومی تلاش میکنند. آیا این همافزا میشود که از ما یک جامعه شورایی و توانمندتر بسازد؟ اما میخواهم در خصوص یک وجه مثبت به شما نکتهای بگویم. در شوراهای شهرستان، استان و شورای عالی استانها، حضور نمایندگان شوراهای پایه روستایی قابل توجه است؛ اما آیا به یک عمل ملی تبدیل میشود؟ دوباره شورای عالی استانها باید آسیبشناسی شود که چرا خروجی ندارد؟ اگر خروجی دارد، چرا آن را نمیبینیم و چرا مردم از آن آگاه نمیشوند؟
وقتی من اعتماد میکنم و رأی میدهم، یک تأثیر باید از آن ببینم. چرا فقط بر گردن مردم باشد؟ آیا دستگاه اجرایی جایگاه شورا را به رسمیت میشناسد؟ نباید عضو شورا زینتالمجالس باشد. یک پیشنهاد این است که شهرداران پیش از شروع کار، کابینه یا مدیران و معاونان خود را به شورای شهر معرفی و از آنها رأی اعتماد بگیرند و سازوکاری شبیه نظارت نمایندگان مجلس بر دولت، در مورد شورای شهر و شهرداری نیز اعمال شود. به نظر شما اجرای این پیشنهاد میتواند به تقویت جایگاه شوراهای شهر منجر شود؟
رابطه میان شهرداری و شورا باید تقویت یا اصلاح شود، بهگونهای که نمایندگی مردم بتواند بر روند اجرایی امور شهر اثر معنادار بگذارد. به نظر من، اشارهای که مطرح شد، درست است. شهردار را شورا انتخاب میکند ولی سازوکار پاسخگویی کابینه شهردار به شورا در نظر گرفته نشده است. این موضوع میتوانست در گام تأسیسی باشد. میتوانیم مزایا و معایب این الگو را در پژوهشها و مطالعات از کشورهای دیگر بررسی کنیم و ببینیم آیا با شرایط ما تناسب دارند یا خیر. میشود درباره این تغییر کار کرد. اگر کابینه پاسخگو نداشته باشید، آن صندلی، یک صندلی جادویی است.
من و شما هنوز روی آن ننشستهایم و شهردار نشدهایم. شهردار تهران بودن، یک موقعیت خیلی ویژه، عجیب و خاص است. وقتی کسی در آن جایگاه قرار میگیرد، میگوید: «من صلاح شهر را در چیزی میبینم که شما فقط یک جنبهاش را میبینید.» دارد پایتخت یک کشور خاص با موقعیت خیلی خاص را اداره میکند. نظر شما در خصوص این فرضیه چیست که شهرداران تهران این جایگاه را به عنوان نردبان ریاست جمهوری میبینند؟ من فکر میکنم صرفاً منفی به موضوع نگاه نکنیم.
به نظرم باید به این نکته توجه کنیم که به خصوص شهردار تهران، یک نقش صرفاً شهرداری ندارد و یک جایگاه حاکمیتی و جنبه سیاسی آن هم پررنگ است؛ نه صرفاً تخصصی. نمیگویم تخصصی نیست و صرفاً سیاسی است؛ ولی میگویم باید توجه کنیم شهردار تهران – بهعنوان شهردار پایتخت جمهوری اسلامی ایران و در واقع در مقر حاکمیت کشور – نمیتواند صرفاً متخصص شهرسازی باشد؛ باید شهرساز باشد و تخصصهایی داشته باشد که اداره امور شهر را بهخوبی پیش ببرد ولی این قضیه یک وجهه یا بُعد سیاسی هم دارد. برای اینکه باید بتواند با رأس هرم قدرت و حاکمیت در ارتباط مستمر و در مواقع لازم، فوری باشد.
البته به نظر من اگر صرفاً سیاسی باشد، آسیبزا است و ممکن است منافع مردم را به خطر بیندازد؛ تجربههای گذشته هم نشان میدهد. به این دلیل که اگر متخصص یا دارای تخصص و تجربههای مرتبط با اداره شهر نباشد، ممکن است در محاسبات سیاسی به یک سری ابعاد توجه نکند. مثلاً آبیاری درختان موضوعی نیست که من بخواهم بهخاطر اولویتها، ملاحظات یا شرایط جنگی اصلاً دربارهٔ آن پاسخگو نباشم؛ یا پاسخهایی بدهم که قانعکننده نیست. البته به خرج مردم یا هر چیزی، الآن تجربهای حاصل شده و در یک زمینههایی هم عملکردها دارد به سمت تمرکز بر پاسخگویی به نیازهای شهر میرود.
ولی وقتی بُعد سیاسی غلبه پیدا میکند، ممکن است اقدامات اجرایی در راستای منافع عمومی یا با لحاظ منافع عمومی نباشد. شرایط فعلی را ناشی از این هم بدانید که دوره قانونی شورای ششم به پایان رسیده و یک تمدید ناشی از شرایط جنگی دارند. شورایی که دوره کاری آن پایان یافته و انتخاباتش به تعویق افتاده و مشخص نشده تا چه زمانی ادامه پیدا میکند، به نظر من قدرت نظارت و اثرگذاریاش بر پیشبرد امور شهری دچار آسیب شده است. نظر آقای حناچی در مصاحبه اخیر با جماران این بود که ادامه کار شورا به این شکل، بدعت است؛
ولی در یک دوره دیگر هم به دلیل اینکه بنا بود انتخابات شوراها با ریاست جمهوری همزمان برگزار شود، دوره شوراها افزایش پیدا کرد. به نظر شما آیا این قضیه بدعت محسوب میشود؟ میان این دو موردِ بهتعویقافتادن انتخابات یا طولانیشدن دوره شوراها یک تفاوت اساسی وجود دارد. در دورههای قبلی که چنین اتفاقی افتاد، شورا تا زمان نامعلوم در حالت تعلیق نبود؛ تاریخ مشخصی برای پایان دوره وجود داشت و دوره تمدید شده بود. یعنی بهجای چهار سال، مدت آن به چهار سال بهعلاوه مدتی مشخص افزایش یافت و معلوم بود شورا تا چه زمانی به کار خود ادامه میدهد.
اصلاً در تعلیق نگه داشتن یک وضعیت، باعث افت عملکرد میشود. یعنی به ضرر شوراها و به ضرر اداره شهر و شهرداری است و سوء استفاده هم اتفاق میافتد. اتفاقا فضای خطرناک انواعی از تخلفات که بعد از ۲۰ سال مشخص میشود که مثلاً این ساختمان برای کدام دوره است. اصلاً کاری به اسم شخص نداشته باشیم و وضعیت را نگاه کنیم؛ در وضعیت معلق و انتظار، نمیتوانید هیچ کار مشخصی انجام دهید. ضرر اصلی را اینجا مردم میکنند؛ به خاطر اینکه حقوق عامه اینجا مطرح و زندگی شهروندی مردم در میان است. بدعت است، ولی این را هم در نظر بگیریم که جنگ یک شرایط نو و منحصر به فرد است.
آن موقع جنگی در کار نبود و حمله خارجی اتفاق نیفتاده بود. در شرایط جنگی یک سری کارها ممکن است در اولویت اول قرار نگیرد. اگر بخواهیم پافشاری کنیم، این خطر هست که بگویند دوره شورا تمام شده و شهردار انتصابی شود. بعد از شش دوره دوباره تا اطلاع ثانوی شورا جمع شود. متأسفانه یک فضای عمومی هم وجود دارد و ناشی از این است که هنوز باید در کار گروهی خیلی کار کنیم. کمتر کسی شوراها و کار شورایی را دوست دارد. من فکر میکنم اگر شرایط بهگونهای است که باید شورا تمدید شود، تاریخ به آن دهیم و بگوییم تا این تاریخ، شورای ششم محکم به کار خودش ادامه دهد.
باید جای پای شورا محکم باشد. وقتی سازوکار انتخابات را تدبیر کنیم، انتخابات را برگزار میکنیم. در نظرخواهیهای مختلف از نهاد ریاست جمهوری و مجلس هم اشاره کردم که اگر با انتخابات مجلس هم تجمیع شود، به لحاظ فنی کار موجهی نیست. چون هر دو انتخاباتهایی از جزء به کل است و بنابراین ممکن است هدف اصلی طبق قانون اساسی محقق نشود. مسأله دیگری که صحبت شده این است که تا انتخابات ریاست جمهوری بعد، بماند؛ و یا سه انتخابات با هم ادغام شود. یک وقتی ممکن است ما نسبت به افراد سوگیریهای مثبت یا منفی پیدا کنیم و بگوییم بهتر است که اینها باشند یا نباشند.
من فکر میکنم شورا نباید تضعیف شود؛ هر راهحلی که پیشنهاد میدهیم، باید نقش شورا را سر جای خودش ببینیم. اگر دوره شورا تمام شده، باید با شهردارش هم خداحافظی کنیم. من راجع به این خطر هشدار میدهم که دوره کاری شورا تمام شده و انگار شرایطی است که هیچکس نمیخواهد چیزی را گردن بگیرد. برخی سیاسیون معتقدند که شاید اعضای فعلی تمایل دارند که دوره فعالیت آنها استمرار پیدا کند اما مهدی اقراریان در گفتوگو با جماران تأکید کرد که تمایل دارد انتخابات برگزار شود؛ فارغ از اینکه اقراریان منتخب میشود یا نمیشود. نظر شما در این خصوص چیست؟
به نظرم بهتر است که الآن نیتخوانی نکنیم. همه دارند کارشان را ادامه میدهند و همه این را منفی تعبیر نکنیم. بالأخره آنها منتخب مردمی بودهاند که آن روز رأی دادهاند. در همان انتخابات، افراد دیگری هم کاندیدا بودهاند؛ بخشی از مردم که رأی دادهاند، این افراد را انتخاب کردهاند. این میتواند دلیل ماندن در شورا باشد؛ فقط این نیست که خوش میگذرد. عضو شورا بودن چالش سختی است. یک تصویر عمومی ایجاد شده که مثلاً اعضای شورا مشغول بهرهبرداری شخصی هستند؛ به جای اینکه بگویند عضو شورا از مردم است، و اگر اشکالی دارد، اشکال کجاست و چرا فضای فسادآمیز وجود دارد.
از این مهمتر، من دوره شورای پنجم هم در جلسات بارها اشاره کردم که مگر دستگاههای دیگر فرد متخلف و مجرم ندارند؟! چند درصد آن دستگاه متخلف و مجرم هستند؟ آیا میتوانیم تعمیم دهیم که همه آنها مجرم هستند؟! ولی شما یک فراتحلیل انجام دهید و ببینید چقدر خبر منفی علیه شوراها منتشر میشود. در جامعه شورایی هم متخلف و مجرم هست و چون تخلفات آنها روی زمین است، بیشتر به چشم میآید. ما چه کار کردهایم که این میزان تخلف کاهش پیدا کند؟ من یک وقتی راجع به این صحبت کردم که درصدی از این پروندهها مربوط به شوراهای روستایی و دهیاران است.
به خاطر این بوده که روابط و چگونگی پیشبرد کار با دستگاه اجرایی(بخشداری و وزارت کشور) مبهم بوده و مشکل ایجاد میکرده؛ پول در حسابش میآمده و منشأ مشکل میشده است. خیلی از اعضای شوراها – به خصوص در سطح روستا و بخش – با کار حسابرسی، حسابداری و ضوابط مالی قانونی هم آشنا نبودهاند. این پرونده میشد و زندگی، آبرو و تمام گذشته و آینده فرد تباه میشد. حساب این از مجرمهای آگاهانه جدا است. باید به قانون برگردیم و اگر شرایط اضطراری و بدعت است، باید دولت و مجلس تکلیف را روشن کنند. من شخصاً مخالف این هستم که شورا را تعطیل کنیم و به ۳۰ سال پیش برگردیم.
مسیر سختی را طی میکنیم تا مردمسالاری محقق شود. یعنی به نظر من افتادن به پایین از بلندی، مسأله است. باید مشخص شود تا چه زمانی میخواهند کار کنند و البته این را هم باید درک کنیم که در شرایط جنگی کسی نمیداند تا چه زمانی در این شرایط هستیم. ولی به راهحلی برسیم که منافع و فواید آن برای مردم باشد؛ و بعد هم برای حفظ نهاد شورا و پیشبرد امور شهر، تصمیم درست و بهینه باشد. آقای زینیوند صراحتاً در نشست خبری اعلام کرد که حتی تعرفههای انتخابات چاپ شده و ظاهراً احزاب نیز لیستهای خود را بستهاند.
یعنی بخش عمده کار انتخابات انجام شده و فقط تعیین روز برگزاری و برگزاری انتخابات باقی مانده است. دولت ابراز امیدواری میکند که در بهمن ماه بتواند انتخابات را برگزار کند. اما بر اساس مصوبه شعام باید انتخابات ۶۰ روز پس از پایان جنگ برگزار شود. با توجه به این گزارهها آیا امکان برگزاری انتخابات شوراهای شهر در بهمن ماه یا حتی زودتر وجود دارد؟ من فکر میکنم، همین مواردی که اشاره کردید و نقلقولهایی که از مسئولان مطرح شد، نشان میدهد عزم دولت و مجلس بر برگزاری انتخابات است.
اظهارنظرهای کمیسیون مرتبط و هیأت نظارتی که در مجلس شکل گرفت و همچنین مصاحبهها، گفتوگوها و مواضع رسمی وزارت کشور، نشان میدهد که میخواهند انتخابات را برگزار کنند و کاملاً هم درست است که همه کارهای انتخابات انجام شده و فقط تعیین روز برگزاری و برگزاری باقی مانده است. البته تعیین روز برگزاری انتخابات کار کمی نیست. این انتخابات قرار است جزئیترین سطوح مدیریت کشور را به صورت شورایی شکل دهد و در تمام روستاهای ما هم باید برگزار شود. ایدههای مختلفی مطرح شده که مثلاً جاهایی برگزار شود و جاهایی برگزار نشود و فواید و ضررهای هرکدام را محاسبه کردهاند.
من فکر میکنم به هر حال بخشی از این موضوعات امنیتی، انتظامی و نظامی است و من شخصاً احتیاط میکنم در موضوعی که تخصصم نیست و اطلاعات درستی ندارم و سطح تصمیمگیری من نیست، بگویم این درست یا نادرست است. بالأخره به نظر میرسد ملاحظات دیگری وجود دارد. اما باز هم محور صحبتم این است که مراقب باشیم در شرایط بحران، جنگ و مواردی از این دست، شورا لطمه نخورد. برای اینکه شورا به این نقطه برسد، خیلی زحمت کشیده شده است. یعنی اگر طیفی و سیاسی هم نگاه نکنیم، خیلی آزمون و خطا شده؛ تمرین کردهایم و به ایجا رساندهایم. خیلی هم ایران دارد؛ آسیبشناسی کنیم.
نهادها را برای انجام کارشان حرکت دهیم. شورای عالی استانها باید خروجی داشته باشد؛ باید خروجی از آن بخواهند. چه کار میکند؟ در شرایط جنگی اخیر چه خروجیای داشته است؟ میخواهم بگویم که این ظرفیت مهم است و نباید خاموش باشد. به نظر من باید همه ما به انتخابات بپردازیم؛ اگر ملاحظات تخصصی خاصی هم دارد، ببینیم که نظر متخصص آن حوزه چیست. آن حوزه یک طوری هم هست که شاید نمیتواند همه دلایلش را واضح و روشن بگوید. اما این نباید باعث شود که وضعیت شهرها یا مثلاً اداره کردن شهر تهران به مسیری برود که کسی احساس نکند لازم است پاسخگو باشد.
الآن به نظر من شورا نمیتواند مطالبه «پاسخگویی شهرداری» را درست پیگیری کند. الآن چه کسی به چه کسی دارد جواب میدهد؟ آنها فضای رسمی دارند و کارشان را انجام میدهند؛ جلساتشان را برگزار میکنند، نطق در صحن دارند، سؤال مطرح میکنند و تذکر میدهند؛ ولی خروجی آن چیست؟ ما در تهران چند مسأله اساسی داریم. به نظرم نباید عملکرد مثبت در یک سری زمینهها را انکار کنیم؛ اما هزینهای که برای انجام کار خوب صرف میشود را ببینیم؛ به چه بهایی دارد یک کاری انجام میشود؟
نکته بعد این است که اگر در دو زمینه داری کار خوب انجام میدهی، شما را از پاسخگویی در مورد مسائل دیگر معاف نمیکند. ما در نگهداشت شهر از نظر پاکیزگی، از سال اول تا الآن مسأله جدی داریم. ممکن است بگویند این مسأله تازهای نیست. ولی به قدری بد است که به چشم میآید و همهجا بازگو میشود در این دوره تمیزتر نیست؛ نسبت به سال اول شاید در جاهایی یک کم تمیزتر باشد. یک اشکالی وجود دارد. انصاف این است که در بحران، شهرداری چابک عمل کرده؛ حضور داشته، چابک عمل کرده و شهر را تعطیل نکرده و این قابل تقدیر است.
در جنگ مجموعه مدیریت شهری در هماهنگی با سایر دستگاهها، خوب عمل کرده اما اگر فنیتر نگاه کنید، باید یک گزارش روشن داشته باشیم که درباره پروانهها، ساختوسازهای مجاز و غیرمجاز، اضافهطبقات و مواردی از این دست چه اتفاقی افتاده است. ما پنج گرمخانه یا مددسرای ویژه زنان داشتیم که تعطیل شدهاند. چرا تعطیل شدهاند؟ جایگزین این خدمات، چه خدماتی دارید ارائه میدهید؟ گرمخانه یلدا در درّه فرحزاد به چه سرنوشتی دچار شده؟ برای گرمخانه موجود در پارک هرندی چه اتفاقی افتاده است؟ چه کار نظارتیای انجام دادهایم که بهتر شود و بدتر نشود؟
ما همچنان بر این باوریم که صرف جمعآوری و بردن نمودها و جلوههای آسیب، به معنی حل مسأله آسیبهای اجتماعی نیست. بعضیها بهصورت نجواگونه توجیه میکنند که «بالأخره پول از کجا بیاورد که اداره کند یا همین کارها را انجام دهد؟» اینجاست که میگویم باید ببینیم به چه هزینهای داریم کاری را انجام میدهیم. مثلاً در تنظیم معابر و مسیرها در مقایسه با بعضی دورهها فعالتر عمل میکنند. ولی آیا این در راستای سیاستهای فرادست و طرحهای مصوب بالادستی هست یا نیست؟ صرف اتوبانکشیدن لزوماً کار خوبی نیست؛
یعنی باید دید آیا با طرحهای جامع و سیاستهای بلندمدت کشور همخوانی دارد یا ندارد. فکر میکنم این جنبهها را ببینیم. هیچ وقت نقاط قوت هیچ فرد یا سازمانی را نفی نکنیم؛ هزینههایش را هم بسنجیم، ممکن است جای بخشی از این بحثها جلسات کاری و فنی باشد؛ نباید مردم را متشنج و آشفته کنیم. ما نماینده مردم شدهایم تا کار مردم را درست پیش ببریم. یک وقتهایی به چه دلیل به بیرون کشیده میشود؟
به دلیل اینکه در جلسهای که باید نهاد اجرایی – مثلاً شهرداری – پاسخگو باشد، پاسخگو نیست و ممکن است سرکشی و قلدری کند و نماینده مردم با صدای بلند به مردم میگوید که این مسیر روشن نیست. به نظرم اینها را باید بتوانیم از یکدیگر تفکیک کنیم. اینکه در فلان جا خوب و مثبت عمل کردهایم به جای خودش، محورهای پایداری از ضعف وجود دارد. تا جایی که من به خاطر دارم، در اکثر موارد شوراها از جناح همسو با دولتها بودهاند.
مثلاً دوره اول شورای شهر تهران که در دوره اصلاحات شکل گرفت، اکثریت با اصلاحطلبان بود و دورههای بعد اصولگرایان توانستند این اکثریت را به دست بیاورند تا اینکه در شورای پنجم تمام اعضای شورای شهر از لیست اصلاحطلبان بودند و سال ۱۴۰۰ دوباره اصولگرایان توانستند اکثریت را به دست بیاورند. البته یک فرضیه کلی در مورد تمام انتخاباتها وجود دارد که هرچه میزان مشارکت بالا باشد، شانس اصلاحطلبان برای پیروزی بیشتر خواهد بود. از سوی دیگر اگر انتخابات شوراهای شهر به صورت جدای از انتخاباتهای ملی برگزار شود، نگرانیهایی در خصوص میزان مشارکت وجود دارد.
با توجه به جمیع این فرضیهها، وضعیت اصلاحطلبان را در انتخابات این دوره شورای شهر چطور ارزیابی میکنید؟ من اینجا نمایندگی اصلاحطلبان را ندارم و سعی میکنم به سهم خودم موضوع را بازگو کنم. کاملاً درست میگویید که در کلانشهرها و بهخصوص پایتخت، رویکرد مردم به رئیسجمهور یا کاندیداهای ریاستجمهوری معمولاً به سرنوشت شورای شهر گره خورده و معمولاً از یک سلیقه بودهاند؛ از یک دورهای به بعد انتخاباتشان نیز با هم برگزار شده و بر همدیگر اثرگذار هستند.
اما در شرایط فعلی، فکر میکنم باید به چرایی وجود و تداوم شوراها درستتر پرداخته شود و در واقع بخشهایی از دولت بتوانند نوع همپوشانی فعالیتشان با حوزه شهرداری را مشخصتر کنند و کسانی که در دولت قرار گرفتهاند، مسئولیت خودشان بدانند که این یک وظیفه مشترک است. ما وقتی برنده انتخابات میشویم، در این فضا قرار میگیریم و میرویم تا فرصت آینده؛ آیا بالأخره شورا مهم هست یا نیست؟ وقتی مهم است که من کاندیدا هستم؟ من فکر میکنم نباید این نگاه را داشته باشیم.
در احزاب هم تا جایی که فعالیت سیاسی، حزبی یا اجتماعی کردهام، نگاهم این بوده که بند قانون اساسی و روح قانون اساسی ملاک ما است. بنابراین صرفاً به خاطر اینکه فرصتی مهیا میشود و ما راه پیدا میکنیم، به قضیه نگاه نکنیم. بعضی از احزاب کارگروه یا کمیته مدیریت شهری دارند. نه صرفاً به این دلیل که ما این صندلی را بگیریم، رویکرد اداره شهر و ملاکهای انتخاب شهردار یا معاونان شهردار و سازمانهای مهم شهرداری باید وجود داشته باشد. اینکه این موضوع تا چه اندازه در احزاب جدی و محکم دنبال میشود را به نظرم در فرصتی دیگر بپردازیم.
ولی ورود بعضی از احزاب به محور مدیریت شهری و سرمایهگذاری در آن، تا حدی وجود دارد. در اظهارنظرها و تصمیمهایی که در طیف موسوم به اصلاحات وجود داشته، سخنگوی طیف یا جبهه اعلام نظر کردهاند و شرایطی گذشته تا به اینجا آمدهایم. تأکید میکنم که به هر حال بخش قابل توجهی از احزاب همچنان خواسته و نگاهشان این است که مدیریت شهری و انتخابات شوراها باید فعال باشند و از ظرفیت قانون اساسی و نهادهایی که بر اساس انتخابات شکل میگیرد، استفاده کنند و در واقع آن نهادها را پویا نگه دارند یا حضورشان در این عرصه پویا باشد؛
ممکن هم هست که ببازند ولی قائل به این هستند که اینها زمینههایی است که ما به عنوان فعالان سیاسی با آنها سروکار داریم. ممکن است رکورد تاریخی تکرار نشود اما باید برنامه داشته باشیم که با حداقل رأی وفادار، چطوری میتوانیم این را شکل دهیم. آیا ما یک مجموعه باورمند و پای کار برای هرکدام از طیفها داریم که حتی در شکل حداقلی بگویند ما باور داریم، عملکرد را دیدهایم و پای این مجموعه میایستیم و در هر صورت رأی میدهیم؟ چند سال فرصت داشتیم که آسیبشناسی کنیم و ببینیم اشکالات کارمان چه بوده است؟
چون انتخابات در تهران به صورت تناسبی برگزار میشود، ما میتوانیم این را هم تهدید و هم فرصت ببینیم؛ تهدید از این جهت که ممکن است برخی از دوستان به حداقلهایی رضایت دهند. فعالان سیاسی که رویکرد متفاوت از اداره فعلی شهر دارند، اگر برای آنها مهم است – باید برای انتخابات تلاش کنند. مردم شرایط سختی دارند، در فشارند و اولویت آنها گذران زندگی است. حتی با وجود اینکه ممکن است کیفیت زندگی شهروندی آنها افت کرده باشد، متأسفانه به مرحلهای میرسیم که شرایط سخت باعث میشود از نیازهایتان چشمپوشی کنید و به نیازهای پایه بیایید و بگویید بالأخره ادامه دهیم.
اتفاقاً اینجا مسئولیت فعالان سیاسی پررنگتر است؛ که ممکن است مردم کمرغبت باشند یا شرایط سخت باعث شود مسأله اصلی آنها انتخابات نباشد، فعالان سیاسی که باید مسألهشان باشد. فعالان سیاسی فقط برای روزگار خوش و خرم موجی که ایجاد شد یا برای استفاده از «نه» به رقیب که نباید فعال سیاسی باشند. فعال سیاسی باید برنامهای برای کار و اداره کردن امور داشته باشد. نمیگویم فقط هفت حزبی که یکی از لیستها را شکل دادهاند، چون لیستهای دیگری از طیف وسیع اصلاحطلبان هست و ممکن است لیستهای دیگری هم وجود داشته باشد.
جمع کسانی که نسبت به اهمیت اداره شهر – به خصوص در کلانشهر و تهران – و تأثیر آن حساس هستند، باید برای این کار تلاش کنند. بعضی از دوستان به من گفتند باید شخصی عمل کنیم؛ اتفاقاً انتخابات خیلی شخصی نیست. انتخابات مجموعه یک گروه یا تیم است و این تیم اگر خودش بخواهد برنامهها را پیاده کند، هزینههایی که میشود بعداً حاشیه دارد. مگر اینکه یک راه و نگاه به مردم ارائه دهید و به مردم بگویید من از طریق این راه و نگاه میتوانم این امکانها را موجود کنم. به نظر من یک سازماندهی درست میخواهد.
پیشبینی ما این است که انتخابات ممکن است در اوج خودش و در رکورد طلایی نباشد. به نظرم این تعویق میتواند فرصت این باشد که آیا ما نگاه متفاوت، راه مؤثرتر و سودمندتر بهتری میتوانیم عرضه کنیم؟ چه میگوییم در مورد گذشتهای که مردم نقد میکنند؟ باید بتوانیم برای اینها پاسخ داشته باشیم. شرایط که آسانتر نشده؛ در شرایط سختتر چه مسیرهایی میخواهیم برویم؟ فکر میکنم باید به این موارد توجه شود، اینجا باید ظرفیت فعالان سیاسی فعال و پای کار باشد و گفتوگوها جریان داشته باشد.
در شرایط پرچالش، فشار و جنگ، ممکن است آدمها از فرط تنش و فشاری که تحمل میکنند به این مرحله برسند که بگویند «هیچچیزی فایده ندارد ». اصلاً سیاسی و شهری نگاه نکنیم؛ روانشناسانه نگاه کنیم. دلایل زیستن و بازشناسی من در تعامل با دیگران است. چرا میگویند آدمی که دچار مصیبت شده را تنها نگذاریم؟ برای اینکه در مصیبت، حادثه و شرایط سخت، پیوندهای ماست که میگوید شرایط ما خیلی سخت و پرفشار است ولی با هم هستیم. یکی از رازهای ماندگاری ما «نظام خویشاوندی» است. سخن پایانی و محور سخن من این است که شورا مهم است، به دلیل اینکه مردم مهم هستند.
اگر شورا آسیبمند بوده یا کاستیهایی داشته، کاستیهایش را برطرف یا حل کنیم؛ شورا را نفی نکنیم و اجازه ندهیم فشار و سختی شرایط، به ناکارا کردن و از توان افتادگی شورا منجر شود. برای اینکه شورا بتواند عملکرد مثبت داشته باشد، باید دوره زمانی و شرایط قانونی آن رعایت شود. هرچیزی وقتی از مدار خودش خارج شود، کارآیی آن پایین میآید؛ و این شامل شورای دوره ششم هم میشود. اگر تصمیمی گرفته میشود، باید با تمرکز بر اهمیت شورا به عنوان تجلی حضور مردم باشد؛
و این رقم نمیخورد مگر اینکه هم مردم خودشان را در قالب شورا باور داشته باشند، هم دستگاه حاکمیتی شورا را به عنوان یک عده افراد حاشیهای و زینتالمجالس نبینند و هم دستگاه دولت و عوامل دولت نقش شوراها را مؤثرتر تدبیر کنند. به نظرم میرسد که حتی شرایط سخت جنگ میتواند به ما کمک کند که شوراها از حالت تأسیسی تعالی پیدا کنند، بالنده شوند و به دوران بلوغ خودشان برسند. لزوماً چالش و شرایط سخت به معنی تعطیلی و توقف رشد نیست؛ بهبودخواهی و نقد بخشی از رشد است. وقتی وضعیت مدیریت شهری را نقد میکنیم، مقدمهای برای مسیر رشد است.
به نظرم همه ما برای اصل شوراها و تعالی شوراها تلاش کنیم.
منبع: جماران


