به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صدا و سیما، آرمان خرسند، رئیس مرکز امور بینالملل سازمان حفاظت محیط زیست، با حضور در برنامه «روی خط خبر» به تشریح ارزیابی ایران از سیویکمین کنفرانس تغییر اقلیم سازمان ملل متحد (کاپ ۳۱)، اقدامات و دستاوردهای کشورمان در این اجلاس، پیگیری حقوقی خسارتهای زیستمحیطی ناشی از جنگ و همچنین نتایج نشستهای کشورهای حاشیه دریای خزر پرداخت. سؤال: ارزیابی شما از سیویکمین کنفرانس تغییر اقلیم چیست؟ شعار محوری این کنفرانس نیز فاصله گرفتن از گفتوگو و حرکت به سمت اقدام عملی برای حل مشکلات محیط زیست بود.
خرسند: کنفرانس تغییر اقلیم سازمان ملل متحد از زمان شکلگیری کنوانسیون چارچوب تغییر اقلیم در سال ۱۹۹۲ تاکنون، تحولات مهمی را پشت سر گذاشته است. تولد پروتکل کیوتو و موافقتنامه پاریس از جمله نقاط عطف این مسیر بودهاند. هرچه جلوتر آمدهایم، بهویژه پس از موافقتنامه پاریس در سال ۲۰۱۵، اهمیت این اجلاس بیشتر شده است؛ بهگونهای که امروز بدون تردید میتوان آن را بزرگترین اجتماع سالانه جهانی در عرصه بینالمللی دانست. امسال ۳۵ رئیس کشور و پادشاه، ۳۷ رئیس دولت و بیش از ۲۰۰ وزیر در اجلاس کاپ در آنتالیا حضور داشتند.
موضوع تغییر اقلیم و پیامدهای آن نیز هر سال بیش از گذشته آثار جدی خود را در زندگی روزمره مردم جهان نشان میدهد. از سوی دیگر، اتفاقات سال گذشته، بهویژه تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشورمان و پیامدهای گسترده آن در جهان، فضای متفاوتی به اجلاس امسال بخشیده بود. گویی دغدغهها و واقعیتهای جهانی با جدیت بیشتری پیش چشم شرکتکنندگان قرار گرفته بود. به همین دلیل، کاپ ۳۱ یکی از خاصترین دورههای برگزاری این کنفرانس بود و برای جمهوری اسلامی ایران نیز با اتفاقات و تجربههای کمسابقهای همراه شد.
سؤال: این اجلاس فرصت مهمی برای بازتاب آثار ویرانیهای جنگ بر محیط زیست و مشکلات اقلیمی کشورمان بود. ایران چگونه از این فرصت استفاده کرد و چه موضوعاتی را مطرح کرد؟ خرسند: کاپ امسال برای جمهوری اسلامی ایران چند اتفاق ویژه داشت. نخستین موضوع، حضور رئیسجمهور در این اجلاس بود؛ حضوری که پس از موافقتنامه پاریس و در دورهای که اهمیت اجلاسهای کاپ افزایش یافته، اهمیت ویژهای داشت. با وجود اینکه اعلام حضور رئیسجمهور نسبتاً دیر انجام شد، آقای پزشکیان در روز نخست اجلاس سخنرانی کردند. شخصیت و رویکرد آقای پزشکیان برای فعالان محیط زیست اهمیت زیادی دارد؛
زیرا ایشان باور جدی به مسائل محیط زیستی دارند و در ماههای اخیر نیز در سه رویداد مهم بینالمللی محیط زیستی شامل رویداد دریای خزر در ترکمنستان، اجلاس کنوانسیون تنوع زیستی و کنفرانس تغییر اقلیم حضور داشتهاند. نکته مهم دیگر، برپایی نخستین غرفه رسمی جمهوری اسلامی ایران در بخش نمایشگاهی اجلاس کاپ بود. این بخش در کنار قسمت مذاکراتی، محل حضور رسمی کشورها و معرفی ظرفیتها و مواضع آنهاست. با وجود همه دشواریها، موفق شدیم غرفهای به مساحت حدود ۵۰ مترمربع برپا کنیم.
در این زمینه از حمایتهای رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، خانم انصاری، و همه همکاران و دستگاههای مشارکتکننده قدردانی میکنم. غرفه ایران با محوریت معرفی کودکان شهید میناب و بازتاب آثار زیستمحیطی جنگ، مورد توجه رسانههای بینالمللی قرار گرفت و به یکی از پرخبرترین غرفههای اجلاس تبدیل شد. در این غرفه، مستند «اکوساید»، کتابی با موضوع جنایات زیستمحیطی جنگ و همچنین کدهای QR برای دسترسی به اطلاعات و مستندات مرتبط ارائه شد. تقریباً همه شبکههای خبری جهان از این غرفه گزارش تهیه کردند.
موضوع دیگر، ارسال ۱۳۳ گزارش مستند درباره جنایات زیستمحیطی ناشی از تجاوز به کشورمان بود. این گزارشها با استفاده از استانداردهای شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد تهیه و به ارکان مختلف سازمان ملل، از جمله کنوانسیون چارچوب تغییر اقلیم و دیگر نهادهای مرتبط ارسال شد. در کنار این اقدامات، دستاوردهای کشورمان در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و حذف مشعلسوزی گازهای همراه نفت نیز معرفی شد؛ دستاوردهایی که با وجود شرایط جنگی و محدودیتها دنبال شدهاند.
همچنین با برگزاری نشستها و رویدادهای مختلف در غرفه ایران و استفاده از ظرفیت مذاکراتی اجلاس، تلاش کردیم مواضع جمهوری اسلامی ایران را تبیین کنیم. در این زمینه، مشارکت دستگاههای مختلف، از جمله معاونت محیط زیست انسانی، مرکز امور بینالملل و وزارتخانهها و نهادهای دیگر قابل توجه بود. برای نخستین بار، اتاق بازرگانی ایران نیز بهعنوان بخشی از هیئت رسمی کشورمان در بخش مرتبط با آب حضور پیدا کرد. مجموع این اقدامات با حمایت ریاست سازمان حفاظت محیط زیست و همراهی بخشهای مختلف دولت، زمینهساز حضوری تاریخی برای ایران در این اجلاس شد.
سؤال: خسارتهای زیستمحیطی در حقوق بینالملل جایگاه مشخصی دارند. پرونده حقوقی خسارتهای ناشی از جنگ علیه ایران اکنون در چه مرحلهای قرار دارد؟ چه تعداد پرونده تشکیل شده و چه موضوعاتی را پیگیری میکنید؟ خرسند: ما در مدت گذشته با دو جنگ تجاوزکارانه، جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه، مواجه بودیم و حوادث بعدی، از جمله اتفاقات مربوط به نبرد هرمز نیز پیامدهای زیستمحیطی گستردهای به همراه داشته است. در سطح جهانی، دو موضوع حساسیت زیادی ایجاد میکند؛ نخست آثار اقتصادی و دوم پیامدهای زیستمحیطی.
محیط زیست مرز نمیشناسد و آثار یک حادثه زیستمحیطی محدود به جغرافیای وقوع آن باقی نمیماند. برای مثال، حمله به مخازن سوخت در تهران و انتشار گازهای سمی در جو، فقط آثار داخلی ندارد و میتواند پیامدهای فرامرزی داشته باشد. فلسفه شکلگیری کنوانسیون تغییر اقلیم نیز کاهش ردپای کربن کشورهاست. بر اساس مطالعهای که یک دانشگاه اروپایی انجام داده و روزنامه گاردین نیز آن را منتشر کرده است، تنها دو هفته نخست حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان، ردپای کربنی معادل ردپای کربن ۸۴ کشور در یک سال ایجاد کرده است. این موضوع تناقض آشکاری را نشان میدهد؛
در حالی که کشورها در اجلاسهای بینالمللی گرد هم میآیند تا درباره کاهش انتشار کربن مذاکره کنند، اقدامات نظامی میتواند در مدت کوتاهی حجم عظیمی از آلایندهها را وارد محیط زیست کند و آثار آن نیز به یک کشور محدود نماند. سؤال: پروندههای حقوقی ایران در این زمینه اکنون در چه مرحلهای قرار دارند؟ خرسند: در جریان جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه، از همه فرصتها و ظرفیتهای حقوقی موجود استفاده کردیم.
پروندههای مرتبط با خسارتها و جنایات زیستمحیطی را از طریق سازوکارهای سازمان ملل متحد، از جمله نهادهای مرتبط با حقوق بشر و کنوانسیونهای بینالمللی که ایران عضو آنهاست، ثبت و مستندسازی کردهایم. این اقدامات با همکاری معاونت حقوقی ریاست جمهوری، وزارت امور خارجه و سازمان حفاظت محیط زیست انجام شده و پیگیری آنها همچنان ادامه دارد. سؤال: با توجه به خروج آمریکا از کنوانسیون تغییر اقلیم، آیا این موضوع مانعی برای پیگیری مسئولیت بینالمللی این کشور نیست؟ خرسند: خروج آمریکا از کنوانسیونها و نهادهای بینالمللی، واقعیت مهمی است که باید به آن توجه کرد.
در سطح حقوق بینالملل نیز شاهد هستیم که سازوکارهای قضایی و بینالمللی، در برخورد با برخی کشورها با محدودیتها و موانع جدی مواجهاند. برای نمونه، هنگامی که کوچکترین اقدامی برای پاسخگو کردن رژیم صهیونیستی و آمریکا در سازوکارهای قضایی بینالمللی انجام میشود، شاهد اعمال فشار و تحریم علیه مسئولان این نهادها هستیم. این شرایط نشان میدهد سازوکارهای بینالمللی در حوزه محیط زیست از کفایت و قدرت لازم برای پاسخگو کردن کشورهایی که مرتکب تخلفات و جنایات زیستمحیطی میشوند، برخوردار نیستند. با این حال، این مسئله به معنای کنار گذاشتن ظرفیتهای حقوقی نیست.
ما از تمام مسیرهای موجود، از جمله ظرفیتهای سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت امور خارجه و معاونت حقوقی ریاست جمهوری، برای ثبت و مستندسازی این جنایات و پیگیری مسئولیت بینالمللی عاملان آن استفاده کردهایم. این پروندهها همچنان در دست پیگیری است، اما متأسفانه تاکنون بهجز ابراز نگرانیهای معمول، پاسخ مؤثری از نهادهای مخاطب دریافت نکردهایم. سؤال: در حاشیه اجلاس، نشستهایی درباره دریای خزر نیز برگزار شد. این نشستها چه دستاوردهایی برای ایران داشت؟ خرسند: دو رویداد با حضور کشورهای حاشیه دریای خزر برگزار شد؛
نخست نشستی در قزاقستان که بنده در هفته اول در آن شرکت کردم و نشست دیگر به میزبانی جمهوری آذربایجان برگزار شد که آقای لاریجانزاده، معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست، در آن حضور داشتند. باید توجه داشت که کمتر از دو ماه پیش، ایران میزبان هفتمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تهران درباره حفاظت از محیط زیست دریای خزر بود. کشورهای منطقه بهخوبی از اهمیت موضوع دریای خزر، بهویژه کاهش تراز آب و تهدیدهای مرتبط با تنوع زیستی، آگاه هستند.
نکته مثبت این است که پنج کشور ساحلی خزر اراده و عزم جدی برای همکاری مشترک دارند و معتقدند تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای مرتبط با این دریا باید با مشارکت همین کشورها انجام شود. مهمترین دستاورد این دو نشست، تفاهم برای اجرای جمعی پروژهها و برنامههای زیستمحیطی در دریای خزر، بهویژه در زمینه کاهش تراز آب و حفاظت از تنوع زیستی بود؛ موضوعاتی که از ابتکارهای مورد تأکید جمهوری اسلامی ایران به شمار میروند. بر این اساس، مقرر شد برنامهها با همکاری، همفکری و مشارکت همه کشورهای حاشیه دریای خزر دنبال شود. سؤال: در پایان، اگر نکتهای باقی مانده است، بفرمایید.
خرسند: بار دیگر از رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، همکارانم در این سازمان و همه دستگاههای مشارکتکننده، از جمله وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت امور خارجه قدردانی میکنم. همچنین از همه کسانی که در برپایی و فعالیت پاویون جمهوری اسلامی ایران نقش داشتند، تشکر میکنم؛ پاویونی که با نمایش تصاویر شهدای مظلوم میناب، فرصتی برای بازتاب مظلومیت قربانیان و تبیین ابعاد زیستمحیطی تجاوز به کشورمان در یک اجلاس مهم بینالمللی فراهم کرد.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما


