به گزارش خبرنگار جام جم آنلاین سیستان و بلوچستان سیستان و بلوچستان برای بهرهگیری از موقعیت راهبردی سواحل مکران، تنها به توسعه زیرساختهای بندری، تجارت دریایی و فعالیتهای صنعتی نیاز ندارد؛ بلکه رونق کشاورزی و فعالسازی ظرفیتهای گسترده اراضی مستعد در پسکرانههای چابهار و کنارک نیز میتواند یکی از مهمترین پیشرانهای توسعه اقتصادی این منطقه باشد؛ ظرفیتی که در صورت برنامهریزی علمی و سرمایهگذاری هدفمند، قادر است تولید محصولات گرمسیری، اشتغال روستایی و درآمد خانوارهای محلی را متحول کند.
قرار گرفتن بندر اقیانوسی چابهار در کنار دریای عمان و دسترسی مستقیم آن به آبهای آزاد، مزیتی راهبردی برای اقتصاد کشور ایجاد کرده است. در کنار آن، بندر کنارک و پهنههای کشاورزی پیرامونی، مجموعهای از ظرفیتهای اقتصادی را در جنوب استان شکل دادهاند که میتوانند در پیوند با یکدیگر، زمینهساز شکلگیری یک قطب تولیدی و صادراتی باشند. این منطقه به دلیل برخورداری از شرایط اقلیمی ویژه، امکان تولید بسیاری از محصولات گرمسیری و نیمهگرمسیری از جمله موز، انبه، گواوا و سایر محصولات باغی و همچنین توسعه گلخانهها، سبزی و صیفی را دارد.
مزیتی که امکان تولید در بخشهایی از سال و عرضه محصولات به بازارهای داخلی و خارجی را فراهم میکند. کشاورزی؛ حلقه اتصال توسعه بندری به اقتصاد روستاها یکی از مهمترین موضوعات در برنامهریزی توسعه سواحل مکران، توجه به مناطق روستایی و کمبرخورداری است که در مجاورت بنادر راهبردی چابهار و کنارک قرار دارند؛ مناطقی که برخورداری از زمینهای مستعد، نیروی انسانی بومی و ظرفیتهای اقلیمی، فرصت مناسبی برای توسعه فعالیتهای کشاورزی فراهم کرده است.
رونق این بخش میتواند فراتر از ایجاد اشتغال مستقیم در مزارع و باغها، مجموعهای از فرصتهای اقتصادی را در حوزههای مختلف ایجاد کند. توسعه باغداری، گلخانهها، صنایع تبدیلی، بستهبندی، سردخانه، حملونقل و بازاریابی محصولات، زنجیرهای از فعالیتهای مکمل را به وجود میآورد که هر کدام سهمی در افزایش درآمد و اشتغال منطقه خواهند داشت. در چنین الگویی، اشتغالزایی تنها به کشاورزان و بهرهبرداران محدود نمیشود؛ بلکه جوانان، زنان روستایی، فعالان صنایع غذایی، تعاونیهای تولیدی و صاحبان کسبوکارهای کوچک نیز میتوانند از فرصتهای ایجادشده بهرهمند شوند.
از سوی دیگر، توسعه صنایع فرآوری در نزدیکی مراکز تولید، مانع از فروش محصولات به شکل خام و از دست رفتن بخش مهمی از ارزش اقتصادی آنها میشود. تبدیل محصولات کشاورزی به فرآوردههای بستهبندیشده و دارای ارزش افزوده، زمینه حضور مؤثرتر تولیدکنندگان سیستان و بلوچستان در بازارهای ملی و صادراتی را فراهم میکند. مکران؛ ظرفیت تولیدی فراتر از اقتصاد بندری نگاهی به ظرفیتهای اقتصادی سواحل مکران نشان میدهد که توسعه این منطقه نباید صرفاً به فعالیتهای بندری و تجارت دریایی محدود شود.
ارتباط میان کشاورزی، صنعت، حملونقل و تجارت میتواند یک ساختار اقتصادی مکمل ایجاد کند که در آن، تولیدکننده روستایی نیز از مزیت جغرافیایی بندر اقیانوسی چابهار بهرهمند شود. در واقع، نزدیکی مراکز تولید کشاورزی به زیرساختهای بندری و مسیرهای ارتباطی، فرصتی برای کاهش هزینههای انتقال محصولات، دسترسی به بازارهای جدید و توسعه صادرات فراهم میکند. البته تحقق این ظرفیت به تکمیل زیرساختهای حملونقل، نگهداری و زنجیره سرد و همچنین ایجاد ارتباط مؤثر میان تولیدکنندگان و بازارهای مصرف وابسته است.
تجربههای مطرحشده در مطالعات پیشین نیز از ظرفیت قابل توجه اراضی کشاورزی چابهار و کنارک حکایت دارد. در گزارشی که خبرگزاری تسنیم در سال ۱۳۹۶ منتشر کرد، به وجود بیش از ۱۰۰ هزار هکتار اراضی مستعد کشاورزی در این پهنه اشاره شده بود؛ با این حال، محدودیت منابع آب بهعنوان یکی از موانع اصلی بهرهبرداری از این ظرفیت معرفی شده است. این آمار مربوط به گزارش آن زمان است و برای برنامهریزی امروز، به ارزیابی و بهروزرسانی نیاز دارد. مطالعات آبوخاک؛
مقدمه سرمایهگذاری هدفمند در همین چارچوب، آغاز مطالعات اجمالی ۵۰ هزار هکتار از اراضی سواحل مکران با اعتبار ۴۰ میلیارد ریال و پیشرفت فیزیکی ۲۵ درصد، میتواند گام مهمی برای شناخت دقیقتر ظرفیتهای کشاورزی منطقه باشد. حسینعلی رمرودی، مدیر آبوخاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان، با اشاره به این طرح اعلام کرده است که بررسی منابع آبوخاک، ویژگیهای فیزیوگرافی و توپوگرافی اراضی، شرایط اقلیمی و قابلیت خاک برای فعالیتهای مختلف کشاورزی از محورهای اصلی مطالعات است.
نتایج این بررسیها میتواند به شناسایی پهنههای مستعد، تعیین نوع فعالیتهای متناسب با توان طبیعی زمین و هدایت سرمایهگذاریها به سمت طرحهای دارای توجیه اقتصادی و زیستمحیطی کمک کند. اهمیت این مطالعات زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم توسعه کشاورزی در مناطق خشک و نیمهخشک، بدون مدیریت علمی منابع آب، میتواند پایداری تولید و منابع طبیعی را با مشکل مواجه کند. بنابراین، توسعه سطح زیرکشت باید بر پایه بهرهوری آب، استفاده از روشهای نوین آبیاری، انتخاب محصولات متناسب با اقلیم و جلوگیری از برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی انجام شود. اشتغال پایدار؛
دستاوردی که باید به مردم منطقه برسد یکی از انتظارات مهم از توسعه کشاورزی در سواحل مکران، ایجاد فرصتهای شغلی برای جمعیت جوان و توانمند مناطق روستایی است. توسعه باغهای گرمسیری، واحدهای گلخانهای و صنایع وابسته، در صورت اجرای برنامهریزیشده، میتواند هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند. اما تحقق این هدف به مشارکت واقعی جوامع محلی در طرحهای اقتصادی وابسته است.
اگر سرمایهگذاریها با آموزش نیروی انسانی بومی، حمایت از کشاورزان خرد، تقویت تعاونیها و ایجاد فرصت برای حضور زنان و جوانان همراه شود، آثار توسعه اقتصادی با گستره بیشتری در منطقه نمایان خواهد شد. همچنین ایجاد صنایع تبدیلی در نزدیکی مراکز تولید میتواند از مهاجرت نیروی کار به شهرهای بزرگ جلوگیری کند و زمینه شکلگیری کسبوکارهای پایدار در روستاها را فراهم آورد. در این میان، حمایت از سرمایهگذاران بخش خصوصی و تسهیل دسترسی تولیدکنندگان به تسهیلات مالی، دانش فنی، نهادههای باکیفیت و بازار فروش، از ضرورتهای تحقق این هدف به شمار میرود.
ضرورت پیوند کشاورزی با تجارت دریایی چابهار و کنارک از موقعیت جغرافیایی ویژهای در جنوب شرق کشور برخوردارند و نزدیکی مراکز تولید به بندر اقیانوسی چابهار میتواند فرصت تازهای برای توسعه تجارت محصولات کشاورزی ایجاد کند. اگر زنجیره تولید تا صادرات بهدرستی طراحی شود، محصولات تولیدی مکران میتوانند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار داخلی، با برخورداری از بستهبندی مناسب، استانداردهای بهداشتی و شبکه توزیع کارآمد، به بازارهای منطقهای و کشورهای همسایه نیز راه پیدا کنند.
این پیوند اقتصادی میتواند زمینه جذب سرمایهگذاری در صنایع غذایی، ایجاد شرکتهای خدمات صادراتی و توسعه فعالیتهای لجستیکی را فراهم کند و سهم کشاورزی را در اقتصاد دریامحور سیستان و بلوچستان افزایش دهد. توسعه مکران با مشارکت روستاها معنا پیدا میکند آنچه میتواند آینده اقتصادی سواحل مکران را متفاوت کند، نگاه یکپارچه به ظرفیتهای بندری، کشاورزی، صنعتی و انسانی این منطقه است. توسعه بندر و افزایش مبادلات تجاری زمانی به دستاوردی فراگیر تبدیل میشود که آثار آن در زندگی مردم شهرها و روستاهای پیرامونی نیز نمایان شود.
رونق کشاورزی در محدوده چابهار و کنارک، در صورت تأمین زیرساختهای ضروری، مدیریت پایدار منابع آب، جذب سرمایهگذاری و تکمیل زنجیره ارزش، میتواند ضمن افزایش تولید و تقویت امنیت غذایی، زمینه ایجاد هزاران فرصت شغلی و ارتقای سطح درآمد خانوارهای محلی را فراهم کند. در نهایت، سواحل مکران تنها یک گذرگاه برای تجارت دریایی نیست؛ بلکه پهنهای برخوردار از ظرفیتهای طبیعی، انسانی و اقتصادی است که میتواند با پیوند میان تولید کشاورزی و مزیت بندری چابهار، به یکی از کانونهای مهم تولید و اشتغال کشور تبدیل شود؛
مسیری که ثمره واقعی آن باید در آبادانی روستاها، رونق کسبوکارهای بومی و بهبود معیشت مردم منطقه دیده شود.
منبع: جام جم آنلاین



