پس از نزدیک به یک قرن، ۱۲ هزار کتاب ممنوعه در ایرلند از انزوای اتاقی مخفی در وزارت دادگستری خارج میشوند؛ آثاری از نویسندگان سرشناسی چون اسکار وایلد، جی. دی. سلینجر و دی. اچ. لارنس که به اتهام ترویج بیاخلاقی جنسی و تهدید اخلاق عمومی از دسترس خوانندگان دور مانده بودند.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از گاردین، تقریباً یک قرن است که در ساختمانی دولتی در قلب دوبلین، پایتخت ایرلند، مکانی مخفی وجود دارد؛ مکانی که به «اتاق کتابهای ممنوعه» شهرت دارد.
وزارت دادگستری ایرلند، واقع در میدان سنت استفانز گرین، اجازه بازدید عمومی از این اتاق را نمیداد؛ چراکه قفسههای آن میزبان ۱۲ هزار کتاب بود که غیراخلاقی یا مستهجن تشخیص داده شده بودند.
این مکان در واقع گورستان کتابهایی بود که هیئت سانسور نشریات آنها را محکوم کرده بود؛ نهادی که خود را پاسدار اخلاق عمومی میدانست و هر اثری را که بویی از مسائل جنسی یا دیگر مفاسد اخلاقی میداد، از انتشار محروم میکرد.
هارولد رابینز در این گورستان ادبی جای داشت. ایان فلمینگ، ادنا اوبرایان، برندان بیهان، اسکار وایلد، دی. اچ. لارنس، جی. دی. سلینجر، جان آپدایک، آیریس مرداک، اف. اسکات فیتزجرالد و بسیاری دیگر نیز در کنار او بودند.
کتابهای جیبی فرسودهای که زمانی در ایرلند ممنوع شده بودند و در قفسههای چوبی وزارت دادگستری نگهداری میشدند. عکس: وزارت دادگستری، امور داخلی و مهاجرت ایرلند
اما اکنون زمان بیرون آوردن این آثار از انزوا فرا رسیده است. قرار است کل این مجموعه در چارچوب لغو قوانین سانسور ایرلند به آرشیو ملی این کشور منتقل شود. یادداشتها، صورتجلسهها و دفترهای ثبت سانسورچیان که دلایل ممنوعیت هر کتاب را توضیح میدهند نیز برای نخستینبار در دسترس عموم قرار خواهند گرفت؛ گنجینهای ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ اجتماعی و بررسی سازوکارهای کنترل دولتی.
اورلایت مکبراید، مدیر آرشیو ملی ایرلند، میگوید: «سانسورچیان آثاری را ممنوع میکردند که از نظر آنها با اخلاق عمومی در تضاد بودند یا آن را زیر سؤال میبردند؛ هر چیزی که ناسالم تلقی میشد یا نشانهای از بیاخلاقی جنسی داشت. در بسیاری از موارد، حتی یک کنایه یا اشاره غیرمستقیم هم کافی بود تا اثری در مظان این اتهام قرار گیرد که احتمالاً موجب فساد اخلاقی یا تباهی میشود.»
این مجموعه آثاری را دربرمیگیرد که از سال ۱۹۲۶ تا ۱۹۹۶ منتشر شدهاند و شامل داستانهای عامهپسند، ادبیات جدی و متون دانشگاهی هستند. به گفته مکبراید، اشاره به تنظیم خانواده، روشهای پیشگیری از بارداری و خشونت از جمله موضوعاتی بود که احتمال ممنوعیت کتابها را افزایش میداد.
تصاویر تحریکآمیز نیز میتوانستند به ممنوعیت یک اثر منجر شوند؛ مانند طرح جلد رمان پیشگامانه ادنا اوبرایان با عنوان «دختران روستایی» که در سال ۱۹۶۰ منتشر شد. مکبراید در اینباره میگوید: «این موضوع بسیار ظریف به تصویر کشیده شده است، اما میتوان خطوط اندام زنانه را تشخیص داد. مسئله فقط محتوای کتاب نبود، بلکه تصویر روی جلد نیز اهمیت داشت.»
در میان کتابهای ممنوعه، آثار کلاسیکی چون «تصویر دوریان گری» نوشته اسکار وایلد، «پسر بورستال» اثر برندان بین و «عاشق لیدی چترلی» نوشته دی. اچ. لارنس دیده میشوند. در کنار این آثار، کتابهای عامهپسندی با عنوانهایی چون «قتلهای عروسک بچه»، «یک پزشک و معشوقهاش» و «داستان داغ یک شهر شرور» نیز قرار داشتند.
کتابهای پژوهشی مانند «زندگی جنسی در انگلستان در گذشته و حال» و آثار کمتر شناختهشدهای همچون مجموعه آثار پییر لوئیس، شاعر بلژیکی اوایل قرن بیستم، نیز سر از این اتاق درآورده بودند؛ مکانی که بهطور غیررسمی «اتاق کتابهای ممنوعه» نامیده میشد.
برایان هیوز، مدرس تاریخ در کالج ماری ایمکولیت دانشگاه لیمریک، میگوید هیئت سانسور تعریف بسیار گستردهای از مفاهیم غیراخلاقی و مستهجن در نظر گرفته بود.
او میگوید: «فکر میکنم مردم با دیدن این کتابها یا خواندن برخی از آنها بسیار شگفتزده شوند که زمانی اساساً ممنوع بودهاند؛ زیرا نگرشها امروز کاملاً متفاوت شده است. به نظرم این موضوع نشان میدهد که جامعه، دستکم در زمینه آثار چاپی و مطالب مکتوب، بسیار آزاداندیشتر شده است. جامعه همچنین سکولارتر شده و این مسئله نیز بخشی از ماجراست. اما به گمانم با روند گستردهتری از تغییر نگرشها نسبت به مسائل جنسی و جنسیت روبهرو هستیم.»
در سال ۱۹۲۶، اندکی پس از استقلال ایرلند، دولت تازهتأسیس دولت آزاد ایرلند، کمیتهای با عنوان «کمیته ادبیات شرارتبار» تشکیل داد. این کمیته پنج عضو داشت و مأموریتش حفاظت از اخلاق عمومی بود. کمیته نظام سختگیرانهای برای بررسی آثار پیشنهاد کرد که در نهایت به تشکیل هیئت سانسور نشریات و یک هیئت تجدیدنظر انجامید. برای مدتی نیز یک کشیش کاتولیک ریاست هیئت سانسور نشریات را برعهده داشت.
سانسورچیان آثاری را بررسی میکردند که شهروندان و مأموران گمرک و درآمد به آنها معرفی میکردند. آنها همچنین از طریق اشتراک در باشگاه کتاب تایمز، کتابهای موردنظر خود را تهیه و بررسی میکردند.
نشریات و کتابهایی که در محلی که اکنون با نام وزارت دادگستری، امور داخلی و مهاجرت شناخته میشود، انباشته شدهاند، پس از تعطیلات کریسمس به آرشیو ملی منتقل خواهند شد تا در آنجا مرمت، فهرستنویسی و نگهداری شوند.
مکبراید میگوید: «بسیاری از این کتابها چاپ نخست هستند و به دلیل قدمت زیاد، وضعیت نگهداری آسیبپذیری دارند؛ بنابراین در دسترس عموم قرار نخواهند گرفت.» او اضافه میکند که علاقهمندان میتوانند این کتابها را بهصورت آنلاین و در کتابفروشیهای معتبر پیدا کنند.
دفترهای ثبت و یادداشتهای سانسورچیان، به همراه نامههای ارسالی از سوی شهروندان و گروههای ذینفع، این هفته به آرشیو ملی منتقل شدهاند و پیش از انتشار عمومی، مراحل حفاظت و مرمت را طی میکنند.
مکبراید درباره اهمیت این اسناد میگوید: «این اسناد از همه جالبترند؛ زیرا تصمیمهای گرفتهشده را ثبت کردهاند و طرز فکر و استدلال پشت ممنوعیت کتابها را آشکار میکنند.»
منبع: خبرآنلاین


