جوان آنلاین: عبور از روزهای سرد پاییز و زمستان، بیش از هر زمان دیگری، به هماهنگی سیاستهای تأمین انرژی و الگوی مصرف مشترکان وابسته است، زیرا با وجود برخورداری کشورمان از ظرفیت کافی تولید برق، وابستگی حدود ۷۰ درصدی تولید برق به گاز طبیعی، مدیریت این منبع راهبردی را به یکی از ضرورتهای اصلی فصل سرد تبدیل کرده است.
لکن برنامهریزی دولت برای تأمین و ذخیرهسازی سوخت نیروگاهها در کنار رعایت الگوی مصرف در بخش خانگی، تجاری و صنعتی، دو ضلع مکمل پایداری شبکه انرژی هستند، بهویژه آنکه کاهش مصارف غیرضروری، ضمن کاستن از فشار بر شبکه گاز، امکان تخصیص مطمئنتر سوخت به نیروگاهها را فراهم میکند و همراهی مردم را به پشتوانهای مؤثر برای مدیریت فصل سرد تبدیل خواهد کرد.
افزایش مصرف گاز در ماههای سرد، ترکیب تقاضا در بخشهای مختلف اقتصاد را تغییر میدهد و سهم بیشتری از گاز تولیدی را به گرمایش ساختمانهای مسکونی، تجاری و اداری اختصاص میدهد، در مقابل نیروگاهها برای حفظ سطح تولید برق به جریان مستمر سوخت نیاز دارند و طبعاً کاهش در سهم گاز تخصیصی، ضرورت استفاده از منابع جایگزین را افزایش میدهد، به همین دلیل مدیریت مصرف در بخش ساختمان و کنترل مصارف غیرضروری، بخشی از معادله تأمین انرژی در فصل زمستان محسوب میشود.
نیروگاههای حرارتی کشورمان عمدتاً با گاز طبیعی فعالیت میکنند و در زمان محدودیت عرضه این سوخت، امکان استفاده از گازوئیل نیز برای بخشی از آنها پیشبینی شده است. با این حال سوخت مایع به دلیل هزینههای انتقال و ذخیرهسازی، محدودیتهای عملیاتی و ملاحظات زیستمحیطی، جایگزینی بدون محدودیت برای گاز طبیعی نیست و استفاده از آن باید متناسب با ظرفیت نیروگاهها و میزان ذخایر موجود مدیریت شود.
ساختار مصرف گاز در کشورمان نیز بر پیچیدگی مدیریت زمستانی انرژی میافزاید، زیرا بخش خانگی و تجاری در روزهای سرد سهم بالایی از تقاضا را به خود اختصاص میدهد و افزایش مصرف این بخشها، فضای بیشتری برای مدیریت تخصیص گاز در شبکه ایجاد نمیکند، از طرفی صنایع نیز برای استمرار تولید به انرژی پایدار نیاز دارند و محدودیت سوخت آنها در نهایت بر هزینه تمامشده محصولات، میزان تولید و تعهدات بازار اثر میگذارد. بنابراین مدیریت تقاضا باید بهگونهای انجام شود که نیازهای ضروری خانوارها تأمین شود و فعالیت نیروگاهها و واحدهای تولیدی نیز با اختلال مواجه نشود.
مهم بودن این مسئله از آنجایی است که وابستگی بالای نیروگاهها به گاز طبیعی، عملکرد دو شبکه گاز و برق را به یکدیگر پیوند داده است، بهگونهای که در تابستان افزایش تقاضای برق به دلیل استفاده از وسایل سرمایشی، ظرفیت تولید را تحت فشار قرار میدهد، اما در زمستان افزایش مصرف گاز برای گرمایش، مسئله تأمین سوخت نیروگاهها را به اولویت اصلی تبدیل میکند. بنابراین مدیریت مصرف گاز در ساختمانها، علاوه بر کاهش هزینه خانوار، به حفظ منابع مورد نیاز برای تولید برق نیز کمک میکند.
همچنین اوج مصرف برق در تابستان امسال به حدود ۷۵ هزار مگاوات رسید، در حالی که تقاضای زمستانی در محدوده ۴۷ تا ۴۸ هزار مگاوات برآورد شده است. بنابراین ظرفیت تولید نیروگاهها برای پاسخگویی به نیاز زمستانی کفایت دارد و مسئله اصلی، تأمین سوخت مورد نیاز برای بهرهبرداری از این ظرفیت است. این موضوع ضرورت توجه به مدیریت منابع گاز را افزایش میدهد، زیرا وجود نیروگاههای آماده تولید، بدون دسترسی به سوخت کافی، تضمینی برای تأمین برق نخواهد بود.
در نتیجه برنامهریزی برای تخصیص گاز، تأمین سوخت جایگزین و تکمیل ذخایر نیروگاهی باید پیش از رسیدن به روزهای اوج مصرف انجام شود تا شبکه انرژی با انعطاف بیشتری در برابر تغییرات تقاضا فعالیت کند. ذخایر نیروگاهی پشتوانه مدیریت روزهای سرد استدر بخش تأمین سوخت، توسعه ظرفیت ذخیرهسازی نیروگاهها یکی از اقداماتی است که برای افزایش آمادگی شبکه دنبال شده است. طبق اظهارات مسئولان صنعت برق، احداث مخازن جدید حدود ۴۰۰ میلیون لیتر به ظرفیت ذخیرهسازی سوخت نیروگاهی افزوده و مجموع ظرفیت خالی مخازن به بیش از یک میلیارد لیتر رسیده است.
این ظرفیت امکان ذخیرهسازی حجم بیشتری از سوخت مایع را فراهم میکند و در صورت تکمیل ذخایر، پشتوانه مناسبی برای تأمین برق در روزهای محدودیت گاز خواهد بود. البته ظرفیت خالی مخازن با میزان سوخت ذخیرهشده یکسان نیست و بهرهبرداری از این زیرساختها به تأمین فرآورده، انتقال به نیروگاهها و تکمیل ذخایر پیش از اوج مصرف وابسته است، بهویژه آنکه طبق اعلام مسئولان صنعت برق، میزان ذخایر فعلی سوخت مایع نسبت به سال گذشته کمتر است و همین مسئله ضرورت تسریع در فرایند ذخیرهسازی را افزایش میدهد.
برنامهریزی برای تکمیل ذخایر تا پیش از نیمه آذر مهم است، زیرا دوره اوج مصرف زمستانی طبق برآوردهای اعلامشده از نیمه آذر تا نیمه بهمن ادامه دارد و افزایش تقاضای گرمایشی در این بازه، فشار بیشتری بر شبکه گاز وارد میکند. از اینرو هماهنگی میان بخشهای تولید و توزیع سوخت، آمادهسازی مخازن و پیشبینی نیاز نیروگاهها باید با زمانبندی مشخص دنبال شود.
در کنار تأمین سوخت جایگزین، مدیریت مصرف گاز در بخش خانگی نیز فرصت بیشتری برای تخصیص منابع به نیروگاهها ایجاد میکند، زیرا هر میزان کاهش در مصارف غیرضروری، فشار تقاضا را در شبکه گاز کمتر میکند و امکان مدیریت بهتر جریان سوخت را فراهم میآورد، به همین دلیل اصلاح الگوی مصرف نباید صرفاً به روزهای اوج سرما محدود شود و لازم است از ابتدای فصل پاییز مورد توجه خانوارها، دستگاههای اجرایی و واحدهای اقتصادی قرار گیرد.
مشارکت اقتصادی خانوارها در پایداری انرژیمصرف گاز در ساختمانها تحت تأثیر عواملی مانند کیفیت عایقبندی، نوع تجهیزات گرمایشی، دمای تنظیمشده و نحوه استفاده از وسایل گرمازا قرار دارد. در بسیاری از ساختمانها بخشی از انرژی مصرفی به دلیل نفوذ هوای سرد از پنجرهها و درها یا اتلاف حرارت از دیوارها و سقف هدر میرود و اصلاح این وضعیت، بدون نیاز به کاهش آسایش ساکنان، امکان مدیریت مصرف را فراهم میکند.
تنظیم دمای وسایل گرمایشی در محدوده متعارف، خاموش کردن تجهیزات در اتاقهای بلااستفاده، استفاده از پردههای مناسب و سرویس دورهای وسایل گرمایشی، اقداماتی هستند که هزینه اجرایی محدودی دارند و در مجموع مصرف گاز خانوار را کاهش میدهند. همچنین استفاده از تجهیزات پربازده و توجه به استانداردهای مصرف انرژی در ساختمانهای جدید، در بلندمدت هزینه تأمین گرمایش را برای خانوارها کمتر میکند.
در بخش اداری و تجاری نیز مدیریت ساعات فعالیت سامانههای گرمایشی، کنترل دمای محیط و جلوگیری از گرم کردن فضاهای کماستفاده، ظرفیت مناسبی برای کاهش تقاضا ایجاد میکند، از طرفی واحدهای صنعتی با بهینهسازی تجهیزات و اصلاح فرایندهای تولید، ضمن کاهش مصرف انرژی، هزینههای عملیاتی خود را کنترل میکنند و فشار کمتری بر شبکه گاز وارد میآورند.
مسئولان صنعت برق صرفهجویی حدود ۲۰درصدی در مصرف گاز و برق را هدفی مؤثر برای جلوگیری از بروز اختلال در شبکه عنوان کردهاند، تحقق این میزان صرفهجویی به معنای کاهش گسترده مصارف غیرضروری در بخشهای مختلف است و مشارکت خانوارها، ادارات، مراکز تجاری و صنایع در دستیابی به آن نقش تعیینکنندهای دارد. البته تحقق این هدف باید با اطلاعرسانی دقیق، ارائه راهکارهای عملی و فراهم کردن زمینه استفاده از تجهیزات کممصرف همراه شود.
کاهش مصرف انرژی به کاهش هزینه قبوض خانوارها محدود نمیشود، زیرا مدیریت تقاضای گاز امکان تخصیص منابع بیشتر به نیروگاهها و واحدهای تولیدی را فراهم میکند و از هزینههای ناشی از محدودیت انرژی در بخش صنعت میکاهد. استمرار فعالیت کارخانهها، حفظ اشتغال و جلوگیری از اختلال در تأمین کالاها نیز از پیامدهای مثبت دسترسی پایدار به انرژی است.
منبع: جوان آنلاین

