پژوهشگر حوزه فلسطین گفت: ادبیات، کتاب و مستندنویسی میتوانند حافظه تاریخی یک ملت را زنده نگه دارند و مانع از آن شوند که اشغال سرزمین و حذف هویت مردم فلسطین به فراموشی سپرده شود.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زینب آزاد: مسئله فلسطین تنها به تحولات سیاسی و درگیریهای نظامی محدود نمیشود، بلکه عرصهای گسترده از تقابل روایتها، حافظه تاریخی و هویت یک ملت را نیز دربرمیگیرد. در این میان، ادبیات، رسانه و فعالیتهای فرهنگی میتوانند در ثبت واقعیتهای تاریخی، بازتاب زندگی مردم فلسطین و انتقال این روایتها به نسلهای آینده نقش مؤثری داشته باشند.
در آستانه برگزاری اختتامیه سومین دوره جایزه جهان یادبیات فلسطین، مهدی شکیبایی، پژوهشگر حوزه فلسطین، در این گفتوگو ضمن بازخوانی ابعاد تاریخی و فرهنگی مسئله فلسطین، به رسالت ادبیات و رسانه در حفظ حافظه تاریخی این ملت، ضرورت ثبت جنایتهای غزه، ظرفیتهای جایزه جهانی ادبیات فلسطین و راهکارهای عبور از محدودیتهای انتشار و توزیع آثار مرتبط با فلسطین میپردازد.
* دهههاست که ماشین تبلیغاتی صهیونیستی تلاش میکند با جعل تاریخ و تغییر نامها و جغرافیا، مسئله فلسطین را از حافظه جهان پاک کند. به نظر شما، تولیدات فاخر ادبی (از رمان و شعر تا خاطرات و مستندنگاری) چگونه میتوانند حقیقت فلسطین و حقانیت این ملت را فراتر از اخبار روزمره به سندی زنده و خدشهناپذیر برای نسلهای آینده تبدیل کنند؟
به نظر من، یکی از میدانهای اصلی تقابل با پروژه صهیونیستی، میدان حافظه تاریخی است؛ چراکه حذف یک ملت همیشه با اخراج فیزیکی آغاز نمیشود. همانطور که در مسئله فلسطین، کوچاندن و آوارهسازی مردم مطرح بوده، رژیم اشغالگر تلاش میکند نام یک ملت و جغرافیای آن را از نقشه جهان، ریشههایش را از تاریخ و روایت زندگیاش را از حافظه جهانی پاک کند.
در چنین شرایطی، ادبیات اهمیت پیدا میکند و میتواند کاری انجام دهد که اخبار روزمره، با وجود اهمیتشان، بهتنهایی قادر به انجام کامل آن نیستند. خبر، لحظه وقوع یک فاجعه را ثبت میکند؛ اما رمان، شعر، خاطره و مستندنویسی نشان میدهند که آن فاجعه چه بر سر زندگی انسانها آورده، چه گذشتهای را از آنها گرفته و چه آیندهای را از آنان سلب کرده است.
برای مثال، وقتی از یک خانه ویرانشده مینویسیم، نباید فقط از آوار سخن بگوییم؛ بلکه باید از خانوادهای بنویسیم که در آن خانه زندگی میکرده، از درختی که صاحبان خانه یا نسلهای پیشین آنها کاشتهاند و از کلیدی که نسلها آن را نگه داشتهاند. این جزئیات، تاریخ را از یک ادعای سیاسی به تجربهای انسانی و قابل لمس تبدیل میکنند. به همین دلیل است که رژیمهای اشغالگر و قدرتهایی که از آنها حمایت میکنند، هنگام حمله به یک کشور، گاهی میراث فرهنگی، کتابخانهها و مراکز نگهداری آثار تاریخی آن را نیز هدف قرار میدهند؛
زیرا میدانند بخش مهمی از حافظه تاریخی و حقایق مربوط به زندگی مردم در همین مکانها و آثار حفظ شده است. اینجاست که نقش ادبیات، کتاب، مستندنویسی و خاطرهنویسی بیش از پیش اهمیت پیدا میکند.
البته ماندگاری ادبیات تنها به قدرت عاطفی آن وابسته نیست. نباید تصور کنیم که یک اثر ادبی صرفاً به دلیل بار احساسیاش ماندگار میشود. دقت تاریخی، حفظ اسامی، ثبت مکانها و وفاداری به شهادت شاهدان نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. ادبیات اثرگذار باید هم وجدان انسان را بیدار کند و هم در برابر تحریف تاریخی تاب بیاورد. در موضوع فلسطین، اگر رژیم اشغالگر میکوشد جغرافیای فلسطین را تغییر دهد، یک نویسنده میتواند جغرافیای حافظه را حفظ کند. به این معنا که ملتی که داستانها، نامها، خاطرات و پیوندهایش زنده بماند، از نظر تاریخی حذفشدنی نیست؛ حتی اگر بخشی از سرزمینش به اشغال درآید.
این دقیقاً مشابه اتفاقی است که برای فلسطین افتاده است. با وجود گذشت بیش از هفت دهه و تمام حمایتهایی که از سوی آمریکا، دانشگاهها و اندیشکدههای آمریکایی از رژیم صهیونیستی صورت گرفته، این رژیم همچنان نتوانسته است فلسطین را از حافظه تاریخی و افکار عمومی جهان پاک کند؛ چراکه فلسطینیها و ملتهای عرب و مسلمان توانستهاند با تکیه بر کتاب، نوشته، مستندنویسی و خاطرهنگاری، حافظه تاریخی جهان درباره فلسطین را زنده نگه دارند و اجازه ندهند حقیقت این ملت به فراموشی سپرده شود.
* رسالت اهالی رسانه و قلم در این مبارزه تاریخی چیست؟
رسالت اهالی رسانه، قلم و نویسندگی، قطعاً فراتر از اطلاعرسانی است. این موضوع بهویژه درباره مسئله فلسطین اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه فلسطین مسئلهای صرفاً مربوط به فلسطینیها، اعراب یا مسلمانان نیست، بلکه مسئلهای بشری است. امروز بیش از یک قرن است که بحران فلسطین بر وجدان بشریت سنگینی میکند. در طول این مدت، دو جنگ جهانی آغاز شده و به پایان رسیده، جنگهای متعددی در نقاط مختلف جهان رخ داده، کشورهایی اشغال شده و سپس از اشغال رهایی یافتهاند و حتی کشورهایی که در مقطعی به دو نیم تقسیم شده بودند، دوباره متحد شدهاند؛ اما مسئله فلسطین همچنان باقی مانده است. بنابراین، بشریت در قبال این مسئله وظیفه دارد.
ما نیز بهعنوان کشوری اسلامی که پرچمدار مسئله فلسطین هستیم و در دنیایی که بسیاری به دنبال تبانی و سازشاند، پرچم فلسطین را برافراشتهایم، وظیفهای فراتر از اطلاعرسانی بر عهده داریم. مسئله فلسطین صرفاً یک جنگ نیست که بخواهیم اخبار آن را منتشر کنیم. البته انتشار اخبار و اطلاعرسانی در جای خود اهمیت دارد، اما رسالت اصلی اهالی رسانه و قلم ما به این موضوع محدود نمیشود و ما مسئولیتی تاریخی بر عهده داریم.
اهالی رسانه و قلم نباید اجازه دهند قدرت نظامی و سلطه رسانهای جای حقیقت را بگیرد و جنایتها نیز با گذشت زمان به خبرهایی عادی و فراموششده تبدیل شوند. نباید اجازه دهیم این جنایت بزرگ و تبانی آشکار، به خبری معمولی تبدیل شود که پس از مدتی از حافظه مخاطبان پاک شود. رسانه باید دائماً سؤال بپرسد و اهالی قلم باید این پرسشها را زنده نگه دارند: چه کسی سرزمین فلسطین را اشغال کرده است؟ چه کسی آواره شده است؟
امروز بیش از شش یا هفت میلیون فلسطینی در کشورهای دیگر آوارهاند و شش یا هفت میلیون نفر دیگر نیز در داخل فلسطین، تحت ظلم، محاصره و شدیدترین جنایتها و تلاشها برای حذف تاریخی قرار دارند. رسانه باید دائماً بپرسد چه کسانی از حق بازگشت خود محروم شدهاند و چرا پس از دههها اشغالگری، مسئله فلسطین همچنان حلنشده باقی مانده است؟ فلسطین فقط اشغال نشده، بلکه پیش از آن نیز تجربه استعمار را پشت سر گذاشته است؛ نزدیک به ۳۰ سال تحت استعمار انگلستان بوده و بیش از ۷۰ سال است که تحت اشغال قرار دارد.
بدون طرح این پرسشها، مخاطب صرفاً تصاویری از خشونت در فلسطین میبیند، اما ریشههای خشونت و مناسبات نابرابر قدرت را درک نمیکند. کسی که نداند پیش از سال ۱۹۴۸ در فلسطین چه اتفاقاتی افتاده است، نمیتواند شرایط امروز این سرزمین را بهدرستی درک کند. حتی ممکن است تحت تأثیر تبلیغات رسانهای، حق را به رژیم اشغالگر بدهد؛ چراکه ابزار رسانهای و تبلیغاتی در اختیار این رژیم قرار دارد و دائماً از آن استفاده میکند. از طرف دیگر، یک قلم متعهد نباید صرفاً بازتابدهنده روایتهای رسمی باشد.
نویسنده و اهالی قلم باید بتوانند اسناد را بررسی کنند، ادعاها را به چالش بکشند و تناقض میان شعارهای حقوق بشری و رفتار قدرتهای مدعی را آشکار کنند. البته این مسئولیت مستلزم پایبندی به حقیقت و پرهیز از تحریف است؛ حتی در بیان رویدادهایی که از نظر سیاسی با آنها همدلی داریم.
در نگاه مقاومت، مبارزه صرفاً در میدان نظامی تعریف نمیشود و این نکتهای است که باید بهطور جدی به آن توجه کنیم. مبارزه با رژیم صهیونیستی و همپیمانان آن فقط به حضور در میدان نظامی و به دست گرفتن سلاح محدود نمیشود. حفظ هویت، دفاع از حق تعیین سرنوشت و ایستادگی در برابر فراموشی نیز بخش مهمی از این مبارزه است.
اینجاست که وظیفه اهالی قلم و رسانه معنا پیدا میکند. از یک خبرنگار یا نویسنده انتظار نمیرود که سلاح به دست بگیرد و با دشمنان فلسطین یا اشغالگران بجنگد؛ بلکه وظیفه او دفاع از هویت فلسطینیها، دفاع از حق تعیین سرنوشت آنها و ایستادگی در برابر فراموشی است. اهالی قلم باید دائماً این مسئولیت را به خود یادآوری کنند و آن را دنبال کنند. این همان انتظاری است که از یک رسانه متعهد و یک قلم متعهد داریم.
مسئله فلسطین صرفاً یک جنگ نیست که بخواهیم اخبار آن را منتشر کنیم. البته انتشار اخبار و اطلاعرسانی در جای خود اهمیت دارد، اما رسالت اصلی اهالی رسانه و قلم ما به این موضوع محدود نمیشود و ما مسئولیتی تاریخی بر عهده داریم
یک رسانه متعهد و یک قلم متعهد باید دائماً نشان دهند که نمیتوان مقاومت فلسطین را از تاریخ اشغال، آوارگی و محرومیت این ملت جدا کرد. این نکتهای است که باید همواره درباره آن سخن گفت؛ چراکه امروز بهویژه تلاش میشود مقاومت را معادل خشونت و حتی فراتر از آن، معادل تروریسم معرفی کنند و بر همین اساس، حمله به مقاومت را مشروع جلوه دهند. وظیفه یک قلم متعهد این است که مقاومت فلسطین را جدا از تاریخ اشغال این سرزمین، آوارگی مردم و محرومیتهای این ملت نبیند و این پیوند تاریخی را برای مخاطبان روشن کند. به گمان من، این یکی از مهمترین وظایف اهالی قلم در قبال مسئله فلسطین است.
از آنجا که بخش عمدهای از فعالیتهای من در حوزه فلسطین و رسانه بوده است، باید عرض کنم که بزرگترین مسئولیت یک نویسنده یا خبرنگار در قبال مسئله فلسطین این است که اجازه ندهد قدرت مسلط، هم سرنوشت انسانها را تعیین کند و هم روایت سرنوشت آنها را در انحصار خودش بگیرد. این خطری بالقوه و بالفعل است که متأسفانه در مسئله فلسطین با آن روبهرو هستیم.
* در روایتهای رسانهای غرب، مردم فلسطین همواره یا قربانیانی منفعل برای برانگیختن ترحم یا عامل تنش تصویر میشوند. نویسندگان و تحلیلگران متعهد چگونه میتوانند با قدرت کلمات، تصویر حقیقی ملت فلسطین را که آمیخته با ایمان، اراده، صبوری و دفاع مشروع است به مخاطب بینالمللی نشان دهند؟
یکی از مشکلات روایتهای مسلط رسانهای این است که فلسطینیان را غالباً در دو تصویر محدود میکنند. گاهی روایت به این سمت میرود که فلسطینیها انسانهایی بیپناه هستند که صرفاً باید برایشان دل بسوزانیم. در مقابل، روایت دیگری وجود دارد که فلسطینیها را جمعیتی معرفی میکند که گویا منشأ دائمی تنش و ناامنی هستند. متأسفانه در هر دو حالت، یک واقعیت اساسی نادیده گرفته میشود و آن اینکه فلسطینیها مردمی صاحب تاریخ، صاحب هویت و دارای اراده سیاسی هستند. آنها نیز مانند همه ملتهایی که تاریخ، هویت و اراده سیاسی دارند، حق تعیین سرنوشت دارند.
ما این واقعیت را بسیار کم بیان میکنیم؛ حتی در نوشتهها و تصویرسازیهای خودمان نیز گاهی تلاش میکنیم صرفاً ترحم مخاطب را نسبت به فلسطینیها برانگیزیم. ما باید بهعنوان نویسنده، مستندساز یا فعال رسانهای، واقعیت زندگی مردم فلسطین را به مخاطب نشان دهیم. برای مثال، معلمی را نشان دهیم که در شرایطی که کشورش درگیر جنگ، حمله و تجاوز است، آموزش را رها نکرده است. پزشکی را به تصویر بکشیم که برای نجات جان مجروحان تلاش میکند. مادری را نشان دهیم که در آن شرایط سخت، برای حفظ زندگی خانوادهاش تلاش میکند.
حتی نویسندهای را معرفی کنیم که با وجود ویرانیها و محدودیتها، همچنان به نوشتن ادامه میدهد. یا جوانی را به تصویر بکشیم که به دنبال آیندهای فراتر از محاصره، جنایتها و آوارگی است.
اینها همان واقعیتهایی هستند که باید از فلسطین به مخاطب نشان دهیم. چنین روایتهایی انسان فلسطینی را از جایگاه تصویری دوردست در صفحه تلویزیون خارج میکند و او را به انسانی واقعی تبدیل میکند که مخاطب بینالمللی میتواند تجربهها، آرزوها و رنجهایش را درک کند. به نظر من، این مسئله بسیار مهم است و ما باید از همین مسیر برای ارائه تصویر حقیقی ملت فلسطین تلاش کنیم.
* در ماههای گذشته غزه شاهد سنگینترین جنایات و در عین حال شگفتانگیزترین صحنههای پایمردی انسان معاصر بوده است. در شرایطی که مهاجمان حتی مراکز اسنادی و فرهنگی را ویران کردهاند، اهل قلم و اندیشه چه وظیفهای در ثبت فوری و بیکموکاست این تاریخ خون بار بر عهده دارند تا روایتها دستخوش فراموشی و سانسور نشوند؟
در مورد غزه، ثبت تاریخ به نظر من یک ضرورت فوری است. آنچه اتفاق افتاده باید بلافاصله ثبت شود؛ چراکه با نابودی انسانها، مراکز فرهنگی، میراث تاریخی و اسناد، بخشی از حافظه یک ملت نیز در معرض نابودی قرار میگیرد. همانطور که در سؤال اول عرض کردم، رژیم آمریکا و بهطور کلی قدرتهای غربی، هنگام حمله به کشورهای مختلف، یکی از اقداماتی که دنبال میکنند، از بین بردن حافظه تاریخی آن کشورهاست. این مسئله در مورد غزه نیز اهمیت دارد. حتی به نظر من در این زمینه هم دیر شده است؛
چراکه با استقرار نظامیان رژیم صهیونیستی در غزه، این خطر وجود دارد که حافظه تاریخی این ملت نیز هدف قرار بگیرد. بخشی از این حافظه در گالریها، اسناد، کتابخانهها و مراکز فرهنگی نگهداری میشود.
بنابراین، اهالی قلم و رسانه و همه کسانی که خودشان را متعهد میدانند، باید ثبت و حفظ این حقیقت را در اولویت قرار دهند. آنها باید شهادت بازماندگان را ثبت کنند، خاطرات خانوادهها را گردآوری کنند، روایت پزشکان و امدادگران را به ثبت برسانند و بهویژه شواهد مربوط به تخریبها را با دقت مستندسازی و نگهداری کنند.
یکی دیگر از اقداماتی که میتوان در این زمینه انجام داد، ایجاد آرشیوهای دیجیتال، حفظ اسناد و ترجمه روایتها به زبانهای مختلف است. این موضوع بسیار مهم است؛ چراکه دنیا باید بداند در این دو سه سالی که آن اتفاقات در غزه رخ داده، چه بر سر مردم این منطقه آمده است. این مسئله نیازمند آن است که اهالی قلم و رسانه یک نهضت ترجمه برای روایتهای فلسطینی به راه بیندازند. فقط درباره جنایتهای رژیم صهیونیستی در غزه، بیش از ۷۳ هزار نفر کشته شدهاند و منطقهای به این وسعت تخریب و ویران شده است. این اتفاق کوچکی نیست که بتوان بهسادگی از کنار آن گذشت.
بنابراین، در کنار استخراج و ثبت این روایتها، باید آنها را به زبانهای مختلف دنیا ترجمه و منتشر کرد. این اقدامات قطعاً میتوانند مانع انحصار روایت و همچنین فراموشی تاریخی شوند؛ همان نکتهای که در ابتدای صحبتهایم به آن اشاره کردم.
البته باید توجه داشته باشیم که این مستندسازی باید دقیق و قابل راستیآزمایی باشد و در عین حال، کرامت و امنیت شاهدان نیز رعایت شود. اینها نکاتی هستند که در چنین فعالیتهایی اهمیت زیادی دارند. در نهایت، نباید اجازه داد فراموشی، آخرین مرحله فاجعه غزه باشد. بدون شک، ثبت حقیقت در امروز، زمینه پاسخگویی و تحقق عدالت در آینده را نیز فراهم خواهد کرد. بنابراین، به نظر من باید در این زمینه با جدیت بسیار زیادی عمل کرد.
در شرایطی که محافل فرهنگی وابسته به غرب نسبت به فجایع فلسطین سکوت کرده یا مواضع دوگانه میگیرند، شکلگیری و استمرار رویدادی همچون جایزه جهانی ادبیات فلسطین، چه نقشی در هویتبخشی به جبهه نویسندگان مستقل و آزادیخواه جهان دارد؟
ابتدا لازم میدانم به عزیزان دستاندرکار این جایزه، بهویژه تلاشهای مجدانه برادر عزیزم، جناب آقای میثم نیلی، خداقوت بگویم. از ابتدا شاهد تلاشهای ایشان برای شکلگیری این جایزه بودم و این تلاشها خود نشاندهنده دغدغه قلبی ایشان نسبت به مسئله فلسطین است. به ایشان و همه همکارانشان خداقوت میگویم. اهمیت جایزه جهانی ادبیات فلسطین بدون شک صرفاً در برگزاری مراسم نیست. نکتهای که باید به آن توجه کنیم، فرصتی است که این جایزه برای دیدهشدن آثاری فراهم کرده که ممکن است در ساختار مسلط نشر و رسانه در جهان، کمتر مجال انتشار و معرفی پیدا کنند.
معمولاً کتابهایی که با موضوع فلسطین منتشر میشوند، با نوعی بایکوت مواجهاند و اجازه نمیدهند آنطور که باید دیده و معرفی شوند. اینکه در جمهوری اسلامی ایران تعدادی از انسانهای دغدغهمند گرد هم میآیند و چنین جایزهای را شکل میدهند، به این معناست که این مجموعه توانسته فرصتی برای دیدهشدن برخی روایتهایی فراهم کند که معمولاً با بایکوت مواجه میشوند. به نظر من، اهمیت جایزه جهانی ادبیات فلسطین دقیقاً در همین موضوع است.
اهالی قلم و رسانه و همه کسانی که خودشان را متعهد میدانند، باید ثبت و حفظ این حقیقت را در اولویت قرار دهند. آنها باید شهادت بازماندگان را ثبت کنند، خاطرات خانوادهها را گردآوری کنند، روایت پزشکان و امدادگران را به ثبت برسانند و بهویژه شواهد مربوط به تخریبها را با دقت مستندسازی و نگهداری کنند
این جایزه میتواند نویسندگان، مترجمان و ناشران مستقل را به یکدیگر پیوند دهد و زمینه معرفی روایت فلسطین را به مخاطبان جهانی فراهم کند. البته نباید این نکته را هم نادیده بگیریم که اعتبار این جایزه به کیفیت آثار، شفافیت داوری، ترجمه حرفهای و استمرار فعالیتهای فرهنگی وابسته به آن بستگی دارد. این عوامل هستند که به یک جایزه اعتبار میبخشند.
نکته دیگر این است که اگر این جایزه بتواند از یک رویداد سالانه به شبکهای پایدار برای ترجمه، نشر و حتی گفتوگوی بینالمللی تبدیل شود، میتواند فرصت مؤثری برای حفظ حافظه تاریخی فلسطین و تقویت صدای نویسندگان آزادیخواه جهان فراهم کند. من در طول سالهایی که از عمر این جایزه گذشته، تلاشها و گامهایی را در این مسیر دیدهام و به همین دلیل، لازم میدانم به همه عزیزانی که در این راه گام برداشتهاند و همچنان در حال تلاش هستند، خدا قوت بگویم.
* یکی از موانع اصلی، سانسور و شبکه بسته توزیع کتاب در بازارهای جهانی در قبال متون ضدصهیونیستی است. چگونه میتوان این سد رسانهای را شکست و کاری کرد که صدای این آثار و مظلومیت فلسطین به دست انسان های حق جو در اقصی نقاط جهان برسد؟
محدودیتهای انتشار و توزیع کتاب، بهویژه در کشورهای اسلامی، متأسفانه به معضلی جدی تبدیل شده است. برای مقابله با این محدودیتها، صرف اعتراض کافی نیست. به نظرم باید یک شبکه حرفهای و بینالمللی برای تولید، ترجمه و معرفی آثار حامی فلسطین شکل بگیرد. البته ممکن است در کشورهایی مانند مصر و لبنان مجموعههایی در این زمینه فعالیت کنند، اما فعالیتهای موجود عمدتاً جزیرهای هستند. در حال حاضر، شبکه شناختهشده و پایداری وجود ندارد که فردی در نقطهای دیگر از جهان بتواند از طریق آن به تازهترین آثار مرتبط با مسئله فلسطین دسترسی پیدا کند.
اگر بتوانیم یک شبکه بینالمللی، پایدار و حرفهای برای پرداختن به این موضوع ایجاد کنیم، چه در قالب یک بستر دیجیتال و چه در قالب یک مجموعه انتشاراتی، قطعاً میتواند بسیار کمککننده باشد.
در چنین شرایطی، ترجمه کتابها به زبانهای پرمخاطب و استفاده از ظرفیت نشر دیجیتال، از جمله انتشار کتابهای صوتی، نیز میتواند با سرعت بیشتری پیش برود و به معرفی مسئله فلسطین کمک کند. همچنین میتوان با ناشران مستقل و دانشگاهها همکاری کرد و در نمایشگاههای بینالمللی کتاب حضور یافت. این اقدامات میتوانند دامنه دسترسی به این آثار را گسترش دهند.
برگزاری نشستهای نقد و بررسی و تولید مستندهای مبتنی بر کتابها نیز از دیگر راهکارهای مؤثر است. برای مثال، میتوان سفارش تولید مستندهایی را داد که روایت خود را از محتوای کتابها میگیرند. این کار میتواند مخاطبانی فراتر از خوانندگان تخصصی کتاب جذب کند. وقتی یک کتاب به مستند تبدیل میشود، علاوه بر مخاطبان کتاب، مخاطبان سینما نیز به این مجموعه اضافه میشوند و دامنه اثرگذاری آن گسترش پیدا میکند.
در مجموع، در برابر انحصار روایتی که متأسفانه امروز وجود دارد، باید بتوانیم شبکهای از روایتهای معتبر و قابل دسترس ایجاد کنیم و این روایتها را در برابر سلطه موجود قرار دهیم. به نظر من، صدای فلسطین زمانی جهانی میشود که بتواند از مرزهای زبان، جغرافیا و محدودیتهای رسانهای عبور کند. این وظیفه بزرگی است که جایزه جهانی ادبیات فلسطین میتواند آن را بهعنوان یکی از اهداف خود قرار دهد و برای تحقق آن تلاش کند.
منبع: خبرگزرای مهر


