مدت نگهداری قبر و امکان استفاده مجدد از آن در کشورهای مختلف، بسته به قوانین، فرهنگ و شرایط قبرستان متفاوت است. در ایران، برای مثال در بهشت زهرای تهران، حق بهرهبرداری از قبر ۳۰ سال در نظر گرفته شده است؛ هرچند پایان این مدت به معنای واگذاری خودکار قبر به فرد دیگری نیست. در برخی کشورهای جهان مانند بلغارستان و سنگاپور، این مدت حدود هشت تا ۱۵ سال و در بسیاری از کشورهای اروپایی حدود ۲۰ تا ۳۰ سال است.
در مقابل، در آمریکا بسیاری از قبرستانها، قبرها را بهصورت دائمی واگذار میکنند و در برخی کشورهای اروپایی نیز حق نگهداری قبر ممکن است تا صد سال یا حتی بهصورت دائمی باشد. البته پایان دوره قانونی استفاده از قبر به معنای تجزیه کامل جسد نیست؛ زیرا تجزیه بافتهای بدن ممکن است چند سال و باقیماندن استخوانها حتی چندین دهه طول بکشد. عواملی مانند دما، رطوبت، جنس خاک، عمق دفن و وجود تابوت نیز در این فرایند تأثیرگذارند. در کنار عمر فیزیکی قبر، موضوع شاید مهمتری هست و آن عمر خاطره انسانها در ذهن بازماندگان است.
یک مطالعه در استرالیا روی حدود سه هزار مراجعهکننده به قبرستان نشان داده است که میزان مراجعه به مزار با گذشت زمان بهشدت کاهش مییابد؛ بهطوری که سهم دیدارها در سال اول پس از فوت ۲۱ درصد، در سال پنجم تا دهم ۲٫۵ درصد و پس از ۲۰ سال تنها ۰٫۷ درصد گزارش شده است. این آمار نشان میدهد که هرچند یاد و خاطره درگذشتگان ممکن است سالها باقی بماند، حضور فیزیکی بازماندگان بر سر مزار به تدریج کمتر میشود و با فاصله یک الی دو نسل، مردگان کمکم فراموش میشوند. با گذشت ۵۰ تا صد سال، ممکن است دیگر هیچیک از کسانی که فرد متوفی را در زندگی میشناختند، زنده نباشند.
در چنین شرایطی، قبر شاید همچنان پابرجا باشد، اما خاطره شخصی آن انسان تنها در عکسها، اسناد و روایتهای خانوادگی باقی میماند. بسیاری از کسانی که امروز در قبرستانها آرمیدهاند، روزگاری تمام دنیای عاطفی یک خانواده بودهاند؛ انسانهایی که صدایشان برای عزیزانشان آشنا بود، دیدارشان شادی میآفرید و نبودنشان زندگی اطرافیان را تغییر میداد. با این حال، گذر زمان میتواند چنان پردهای از فراموشی بر زندگی آنها بکشد که روزی حتی نامشان روی قبرها برای رهگذران ناآشنا باشد.
شاید تلخترین واقعیت مرگ همین باشد که عمر سنگ قبر گاهی بسیار طولانیتر از عمر خاطره زنده انسانها در ذهن دیگران است و نام ما روی قبرها هم روزی نهچندان دور محو و نیست میشود.
منبع: شبکه شرق


