جام جم آنلاین: یکی از چالش‌های جدی نظام سلامت کشور، مصرف بی‌رویه دارو به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌هاست؛ مسئله‌ای که تنها به رفتار بیماران محدود نمی‌شود و شیوه تجویز پزشکان، نحوه عرضه دارو در داروخانه‌ها و ضعف نظارت بر زنجیره توزیع نیز در آن نقش دارند. یکی از اهداف اصلی اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع، مدیریت هزینه‌های درمان و جلوگیری از تجویز غیرضروری دارو‌های متعدد است. با وجود اجرای آزمایشی این طرح در ۶۴ شهرستان، هنوز نتوانسته‌ایم به اهداف اصلی آن دست پیدا کنیم.
امروز حتی برای بیماری‌های ساده‌ای مانند سرماخوردگی نیز گاهی چندین نوع دارو، از جمله آنتی‌بیوتیک و مسکن، تجویز می‌شود؛ در حالی که بسیاری از این دارو‌ها ضرورت درمانی ندارند و بخش قابل‌توجهی از آنها بدون استفاده در منازل باقی می‌مانند. وزارت بهداشت باید سازوکاری مشخص برای تجویز دارو متناسب با نیاز واقعی بیمار تدوین کند تا پزشکان بر اساس نوع بیماری و دوره درمان، میزان داروی مورد نیاز را تعیین کنند.
طبیعتا بیماری‌های مزمن، نادر و صعب‌العلاج به دوره‌های درمانی مشخص نیاز دارند، اما بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا در بسیاری از موارد با استراحت، مراقبت‌های خانگی و درمان‌های حمایتی قابل کنترل هستند و لزوماً به تجویز چندین نوع دارو نیاز ندارند. همچنین باید برای مدیریت دارو‌های مصرف‌نشده و بازگشت آنها به چرخه توزیع با هدف جلوگیری از هدررفت منابع دارویی کشور، دستورالعمل‌های مشخصی تدوین شود. کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در این زمینه ورود خواهد کرد و بر ضرورت نظارت بر تجویز دارو، آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های غیرضروری تأکید دارد.
عرضه دارو بدون نسخه، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها، یکی از عوامل افزایش مصرف خودسرانه داروست. با وجود ابلاغ دستورالعمل ممنوعیت این اقدام از سوی وزارت بهداشت، مشکل اصلی همچنان ضعف نظارت و اجرای مقررات است. کمیسیون بهداشت و درمان نیز این موضوع را در جلسه با رئیس سازمان غذا و دارو پیگیری خواهد کرد. از سوی دیگر، کنترل بازار دارویی، مقابله با قاچاق و نظارت بر زنجیره توزیع دارو از وظایف این سازمان است و ارتقای سامانه‌های نظارتی برای مدیریت این حوزه ضرورت دارد. ابعاد این مسئله را می‌توان در میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور نیز مشاهده کرد.
درحال حاضر مصرف این دارو‌ها در ایران حدود ۵/۲ برابر میانگین جهانی است. یکی از دلایل این وضعیت، رواج خوددرمانی و دسترسی آسان به آنتی‌بیوتیک‌هاست. برخی افراد با مشاهده علائمی مانند گلودرد و سرماخوردگی، بدون مراجعه به پزشک مستقیماً از داروخانه آنتی‌بیوتیک تهیه می‌کنند؛ در حالی که تشخیص نوع بیماری و ضرورت مصرف این دارو صرفاً با مشاهده علائم امکان‌پذیر نیست. بسیاری از عفونت‌های تنفسی منشأ ویروسی دارند و مصرف آنتی‌بیوتیک در این موارد نه‌تنها مؤثر نیست، بلکه به افزایش مقاومت میکروبی منجر می‌شود.
در نهایت مقابله با مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ است؛ از اصلاح الگوی تجویز پزشکان و اجرای مؤثر پزشک خانواده گرفته تا نظارت بر داروخانه‌ها، کنترل زنجیره توزیع و فرهنگ‌سازی برای پایان دادن به خوددرمانی. تا زمانی که تجویز غیرضروری، دسترسی آسان به دارو و مصرف خودسرانه در کنار یکدیگر وجود داشته باشند، نمی‌توان انتظار داشت مصف آنتی‌بیوتیک در کشور به شکل مؤثری مدیریت شود.
نویسنده: سلمان اسحاقی / سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس
منبع: جام جم آنلاین
