جام جم آنلاین: این روز‌ها انیمیشن بلند سینمایی «نبرد بادبادک‌ها»، محصول مرکز انیمیشن سوره، به کارگردانی و تهیه‌کنندگی الهام ابراهیمی ویژه گروه سنی نوجوان روی پرده سینما رفته است. نبرد بادبادک‌ها قصه خود را براساس نبرد قهرمان و ضدقهرمان شکل داده و درونمایه وطن‌پرستانه‌ای هم دارد. مواجهه کوتاه کاپیتان کشتی کوچک ماهیگیری و دو سرنشین آن با زیردریایی بیگانگان، شروعی مناسب برای انیمیشنی است که قصه ماجراجویانه‌ای داشته و منحنی تنش آن نیز سیر صعودی دارد.
نظامی‌های داخل زیردریایی دشمن، مکعب‌هایی را به چهار گوشه جزیره‌ای در خلیج‌فارس می‌فرستند تا با القای پیام خود به مردم، ذهن‌شان را به تسخیر خود درآورند؛ آن هم در یک فاصله زمانی ۲۴ ساعته که ارتباط جزیره هم با بیرون قطع شده و عملیاتی ضدایرانی شکل می‌گیرد. اکران انیمیشن سینمایی نبرد بادبادک‌ها به کارگردانی و تهیه‌کنندگی الهام ابراهیمی و نویسندگی امیررضا مافی بهانه‌ای شد تا با این کارگردان و تهیه‌کننده گفت‌و‌گو کنیم که از نظر می‌گذرانید:
در یک پروژه انیمیشن سینمایی، تهیه‌کننده باید میان ایده اولیه، نگاه کارگردان، توانایی‌های گروه و محدودیت‌های تولید، تعادل ایجاد کند. در نبرد بادبادک‌ها مهم‌ترین تصمیم شما در مقام تهیه‌کننده چه بود؟ معتقدم یکی از مهم‌ترین تصمیم‌ها در تولید چنین پروژه‌ای، انتخاب رویکردی است که اجازه دهد بلندپروازی خلاقانه در کنار واقعیت‌های فنی و اقتصادی تولید قرار بگیرد. نبرد بادبادک‌ها از نظر طراحی فضا‌های آینده‌نگرانه، شخصیت‌ها، ربات‌ها، صحنه‌های اکشن و جلوه‌های بصری، پروژه‌ای پیچیده محسوب می‌شود.
اگر از ابتدا میان خواسته‌های هنری و ظرفیت‌های اجرایی هماهنگی ایجاد نشود، ممکن است پروژه در مراحل تولید با مشکلات جدی مواجه شود. یکی از تصمیم‌های کلیدی در این مسیر، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین تولید انیمیشن، به‌ویژه موتور آنریل انجین و فناوری موشن‌کپچر بود. این رویکرد کمک می‌کند فرآیند تولید از الگو‌های سنتی فاصله بگیرد و امکان بررسی سریع‌تر صحنه‌ها، تصمیم‌گیری دقیق‌تر و استفاده بهینه از منابع فراهم شود. تلاش ما این بود که فناوری در خدمت روایت و نگاه کارگردان قرار بگیرد، نه این‌که محدودیت‌های فنی به‌تنهایی تعیین‌کننده شکل نهایی اثر باشد.
به نظرم مهم‌ترین وظیفه تهیه‌کننده این است که شرایطی ایجاد کند تا ایده خلاقانه، بدون از دست دادن هویت اصلی خود، به محصولی قابل تولید و باکیفیت تبدیل شود.
در تولید نبرد بادبادک‌ها، تعامل میان تهیه‌کننده، کارگردان و سایر عوامل تیم سازنده چگونه شکل گرفت؟ هریک از اعضای تیم، از نویسنده و طراحان تا انیماتور‌ها و دیگر عوامل تولید، چه نقشی در شکل‌گیری جهان داستانی و هویت بصری فیلم داشتند؟ تولید انیمیشن سینمایی یک فعالیت گروهی و میان‌رشته‌ای است. خلاف تصور عمومی، کیفیت نهایی یک انیمیشن حاصل کار کارگردان یا گروه انیماتور‌ها نیست، بلکه نتیجه هماهنگی مجموعه‌ای از تخصص‌های هنری، فنی و مدیریتی است. در چنین ساختاری، نویسنده پایه‌های جهان داستانی و شخصیت‌پردازی را شکل می‌دهد.
کارگردان مسئول هدایت روایت و یکپارچگی نگاه هنری است. طراحان شخصیت و فضا، این جهان را به زبان تصویر ترجمه می‌کنند و گروه‌های مدل‌سازی، انیمیشن، نورپردازی و جلوه‌های ویژه به آن حیات می‌بخشند. در نبرد بادبادک‌ها اهمیت این هماهنگی به‌دلیل ترکیب فضای بومی جنوب ایران با عناصر علمی ــ تخیلی و فناوری‌های آینده دوچندان بود. لازم بود تمامی بخش‌ها درک مشترکی از دنیای فیلم داشته باشند تا عناصر مختلف، از معماری جزیره تا طراحی ربات‌ها و شخصیت‌ها، متعلق به یک جهان واحد به نظر برسند.
نقش تهیه‌کننده و مدیریت تولید در این میان، ایجاد بستری برای تعامل سازنده میان گروه‌هاست. جلسات بررسی طرح‌ها، ارزیابی مرحله‌ای خروجی‌ها، تعریف استاندارد‌های بصری و ایجاد ارتباط مستمر میان کارگردان و سرپرستان بخش‌های مختلف، از ابزار‌های مهم تحقق این هدف هستند. معتقدم مدیریت خلاق به معنای محدود کردن هنرمندان نیست؛ بلکه به معنای ایجاد یک چارچوب مشترک است که در آن افراد بتوانند خلاقیت خود را در جهت ارتقای کیفیت کلی اثر به‌کار بگیرند.
در تولید انیمیشن، گاهی یک ایده خلاقانه می‌تواند هزینه و زمان تولید را به‌شدت افزایش دهد. چگونه تشخیص می‌دهید که باید از یک ایده حمایت کرد و در چه شرایطی لازم است آن را تغییر داد یا محدود کرد؟ در تولید انیمیشن، هر تصمیم خلاقانه یک پیامد فنی و اقتصادی دارد. ممکن است اضافه شدن یک شخصیت، تغییر یک لوکیشن یا پیچیده‌تر شدن یک صحنه اکشن، حجم قابل‌توجهی از کار را به بخش‌های مختلف تحمیل کند. معیار اصلی ما برای ارزیابی چنین ایده‌هایی این است که آن تصمیم تا چه اندازه به روایت، شخصیت‌پردازی و تجربه مخاطب کمک می‌کند.
اگر یک ایده واقعا در پیشبرد داستان یا ایجاد لحظه‌ای تأثیرگذار نقش اساسی داشته باشد، باید تا حد امکان از آن حمایت کرد، اما اگر صرفا باعث افزایش پیچیدگی بصری شود، بدون این‌که ارزش محسوسی به تجربه مخاطب اضافه کند، لازم است درباره آن بازنگری کنیم. در پروژه‌ای مانند نبرد بادبادک‌ها، صحنه‌های درگیری نوجوانان با ربات‌ها و پهپاد‌ها نمونه مناسبی برای توضیح این چالش است. چنین صحنه‌هایی از نظر تعداد عناصر متحرک، طراحی حرکت، جلوه‌های ویژه و نورپردازی، ظرفیت بالایی برای افزایش هزینه دارد. در مواجهه با این نوع صحنه‌ها، راهکار مناسب حذف ایده نیست.
گاهی می‌توان با اصلاح میزانسن، انتخاب هوشمندانه زاویه دوربین، استفاده مجدد از دارایی‌های سه‌بعدی و بهره‌گیری از قابلیت‌های رندر بلادرنگ، همان تأثیر دراماتیک را با منابع کمتری ایجاد کرد. معتقدم مدیریت تولید موفق، هنری است که بتواند میان کیفیت، هزینه و زمان تعادل برقرار کند؛ بدون این‌که هویت خلاقانه اثر قربانی محدودیت‌های اجرایی شود.
از نگاه شما، نقش مدیریت خلاق در شکل‌گیری و پیشبرد چنین پروژه‌ای چیست؟ آیا مدیر باید صرفا امکانات و منابع تولید را فراهم کند یا لازم است در انتخاب ایده‌ها، جهتگیری محتوایی و شکل‌گیری هویت خلاق آثار نیز نقش داشته باشد؟ به نظرم مدیریت یک مرکز انیمیشن فراتر از تأمین بودجه، تجهیزات و امکانات اجرایی است. البته این موارد برای تولید ضروری است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده شکل‌گیری یک اثر موفق باشد. یک مدیر خلاق باید درک مناسبی از داستان، مخاطب، فناوری و بازار داشته باشد و بتواند میان این عوامل ارتباط برقرار کند.
انتخاب ایده مناسب، شناخت ظرفیت‌های هنری و فنی تیم و حمایت از شکل‌گیری یک هویت مشخص برای اثر، بخش مهمی از مسئولیت مدیریت است. البته این نقش نباید به معنای دخالت مستقیم در تمام تصمیم‌های هنری کارگردان باشد. مدیریت خلاق زمانی موفق است که بتواند جهتگیری کلان پروژه را مشخص کند و در عین‌حال استقلال و خلاقیت عوامل سازنده را به رسمیت بشناسد. در پروژه‌ای مانند نبرد بادبادک‌ها، حمایت از ورود به ژانر علمی ــ تخیلی و ماجراجویی، استفاده از ظرفیت‌های بومی ایران و به‌کارگیری فناوری‌های نوین تولید، می‌تواند بخشی از یک نگاه مدیریتی آینده‌نگر باشد.
از نظر من مرکز انیمیشن باید علاوه بر تولید فیلم، به توسعه توانمندی‌های هنری و فنی نیرو‌های خود نیز فکر کند. ارزش واقعی چنین پروژه‌هایی فقط در محصول نهایی نیست، بلکه در تجربه، دانش و زیرساختی است که برای تولید آثار بعدی ایجاد می‌کنند.
در یک مرکز تولید انیمیشن، پروژه‌ها از نظر موضوع، سبک، مخاطب و پیچیدگی فنی متفاوت هستند. مدیر مرکز چگونه باید میان حمایت از پروژه‌های مختلف و ایجاد یک هویت مشخص برای مجموعه تعادل برقرار کند؟ معتقدم داشتن هویت مشخص برای یک مرکز انیمیشن به معنای تولید آثار مشابه نیست. اتفاقا یک مجموعه حرفه‌ای باید بتواند در ژانرها، سبک‌ها و قالب‌های مختلف فعالیت کند، اما در تمام آثار خود به مجموعه‌ای از ارزش‌ها و استاندارد‌های مشترک پایبند باشد.
این ارزش‌ها می‌توانند شامل توجه به کیفیت روایت، احترام به مخاطب، خلاقیت بصری، استفاده از ظرفیت‌های فرهنگی کشور و توسعه فناوری‌های تولید باشند. مدیر مرکز باید بتواند سبد متنوعی از پروژه‌ها را شکل دهد؛ به‌گونه‌ای که در کنار آثار کم‌ریسک‌تر، فرصت تجربه ژانر‌های تازه و پروژه‌های بلندپروازانه نیز فراهم شود. چنین تنوعی هم به رشد هنرمندان کمک می‌کند و هم امکان شناخت مخاطبان جدید را به وجود می‌آورد. نبرد بادبادک‌ها از این منظر تجربه قابل تأملی است؛
زیرا نشان می‌دهد می‌توان سراغ ژانر‌هایی رفت که کمتر در انیمیشن ایران تجربه شده‌اند و درعین‌حال پیوند اثر با فرهنگ و هویت ایرانی را حفظ کرد. یکی از مهم‌ترین درس‌هایی که می‌توان از چنین پروژه‌ای گرفت این است که نوآوری و هویت فرهنگی الزاما در تضاد با یکدیگر نیستند. اتفاقا ترکیب این دو می‌تواند زمینه‌ساز خلق آثار متفاوت و قابلیت عرضه در بازار‌های گسترده‌تر داشته باشد.
به نظر شما توانایی مدیریتی در شناخت ایده‌های خلاقانه، تأمین منابع، ایجاد انگیزه در هنرمندان یا داشتن چشم‌انداز بلندمدت برای صنعت انیمیشن، چطور می‌تواند پروژه‌ها را به موفقیت برساند؟ معتقدم هیچ‌کدام از این عوامل به‌تنهایی کافی نیستند. یک مدیر موفق باید بتواند مجموعه این توانایی‌ها را در کنار یکدیگر قرار دهد. شناخت ایده خلاقانه نقطه شروع است، اما یک ایده خوب اگر به‌درستی توسعه پیدا نکند یا منابع لازم برای اجرای آن فراهم نباشد، ممکن است هرگز به نتیجه مطلوب نرسد.
از طرف دیگر، حتی وجود بودجه و تجهیزات مناسب نیز بدون حضور نیرو‌های متخصص و باانگیزه، تضمین‌کننده موفقیت نیست. در صنعت انیمیشن، نیروی انسانی مهم‌ترین سرمایه هر مجموعه است. تولید یک فیلم سینمایی فرآیندی طولانی، پیچیده و مبتنی بر همکاری گروهی است و حفظ انگیزه، امنیت حرفه‌ای و حس مشارکت هنرمندان، تأثیر مستقیمی بر کیفیت خروجی دارد. مدیر باید بتواند برای اعضای تیم چشم‌اندازی روشن ترسیم کند؛ این‌که هر فرد بداند تلاش او چه نقشی در موفقیت پروژه دارد و تجربه‌ای که امروز به دست می‌آورد چگونه در مسیر حرفه‌ای آینده‌اش مؤثر خواهد بود.
در کنار این موضوع، نگاه بلندمدت اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر هر پروژه را یک فعالیت مستقل و مقطعی ببینیم، بخش زیادی از دانش و تجربه تولید از بین می‌رود. اما اگر پروژه‌ها را حلقه‌های یک مسیر توسعه صنعتی بدانیم، می‌توانیم از هر تولید برای ارتقای زیرساخت‌ها، تربیت نیرو و افزایش بهره‌وری آثار بعدی استفاده کنیم. از نگاه من موفقیت واقعی مدیریت، زمانی اتفاق می‌افتد که علاوه بر تولید یک اثر موفق، ظرفیت تولید آثار بهتر و بزرگ‌تر در آینده نیز ایجاد شده باشد.
نبرد بادبادک‌ها در ژانر علمی ــ تخیلی و ماجراجویی قرار می‌گیرد. آیا تولید این فیلم را می‌توان تلاشی برای گسترش دامنه ژانر‌های انیمیشن سینمایی ایران دانست؟ بله، قطعا یکی از اهداف مهم چنین تجربه‌ای، گسترش تنوع ژانری در انیمیشن سینمایی ایران است. انیمیشن ایران در سال‌های اخیر از نظر توانایی‌های فنی و هنری پیشرفت قابل توجهی داشته، اما همچنان ظرفیت‌های بسیاری برای تجربه ژانر‌های متنوع‌تر وجود دارد. علمی ــ تخیلی، اکشن و ماجراجویی ازجمله ژانر‌هایی هستند که می‌توانند به‌ویژه برای مخاطبان نوجوان جذابیت زیادی داشته باشند.
نبرد بادبادک‌ها تلاش می‌کند نشان دهد که می‌توان با استفاده از ظرفیت‌های موجود در کشور، جهانی مبتنی بر فناوری‌های آینده، ربات‌ها، پهپاد‌ها و نبرد‌های پرتحرک خلق کرد، بدون این‌که وابستگی داستان به جغرافیا و هویت ایرانی از بین برود. از منظر تولید نیز چنین پروژه‌ای می‌تواند به توسعه دانش فنی در زمینه طراحی و انیمیت شخصیت‌های مکانیکی، ساخت محیط‌های گسترده، اجرای صحنه‌های اکشن، جلوه‌های ویژه و استفاده از موتور‌های رندر بلادرنگ کمک کند. این تجربه‌ها در پروژه‌های بعدی قابل استفاده خواهند بود و می‌توانند زمینه تولید آثار پیچیده‌تر را فراهم کنند.
همچنین معتقدم تنوع ژانری می‌تواند دامنه مخاطبان انیمیشن ایرانی را گسترش دهد. ما نباید انیمیشن را صرفا محدود به یک گروه سنی یا یک نوع روایت بدانیم. سینمای انیمیشن ظرفیت آن را دارد که با نوجوانان، خانواده‌ها و حتی مخاطبان بزرگسال ارتباط برقرار کند.
یکی از چالش‌های تولید انیمیشن در ایران، فاصله میان ایده‌های بلندپروازانه و امکانات واقعی تولید است. مرکز انیمیشن چگونه این فاصله را کاهش داد تا گروه شما توانست ایده را به مرحله تولید برساند؟ به نظرم مهم‌ترین راه کاهش این فاصله، تبدیل ایده خلاقانه به یک برنامه اجرایی دقیق و قابل ارزیابی است. در پروژه‌های بلندپروازانه، اگر از همان ابتدا صرفا بر جذابیت داستان و تصاویر تمرکز کنیم و به الزامات فنی توجه نداشته باشیم، احتمال بروز مشکلات در میانه مسیر تولید بسیار زیاد خواهد بود.
در نبرد بادبادک‌ها، ماهیت علمی ــ تخیلی داستان و تعدد عناصر دیجیتال، اهمیت انتخاب مسیر فنی مناسب را افزایش می‌داد. استفاده از فناوری‌هایی مانند آنریل انجین و موشن‌کپچر، بخشی از رویکرد فنی پروژه برای بهره‌گیری از ابزار‌های نوین تولید بود. این فناوری‌ها امکان مشاهده و ارزیابی سریع‌تر صحنه‌ها، اصلاح تصمیم‌های بصری و کاهش برخی فرآیند‌های زمان‌بر را فراهم می‌کنند؛ البته به شرط آن‌که زیرساخت فنی، نیروی متخصص و فرآیند تولید به‌درستی طراحی شده باشد. از سوی دیگر، مدیریت مرکز باید به ایجاد ثبات در فرآیند تولید کمک کند.
معتقدم یکی از مهم‌ترین حمایت‌هایی که یک مجموعه تولیدی می‌تواند از تیم خلاق انجام دهد، ایجاد امکان برنامه‌ریزی و تمرکز است. هنرمندان زمانی بهترین عملکرد خود را دارند که بتوانند انرژی اصلی‌شان را صرف خلق اثر کنند، نه حل مداوم مشکلات اجرایی و مدیریتی.
با توجه به تجربه نبرد بادبادک‌ها، برای این‌که انیمیشن ایرانی بتواند به یک صنعت پایدار و رقابت‌پذیر تبدیل شود، چه تغییراتی در شیوه مدیریت تولید، حمایت از تیم‌های خلاق و برنامه‌ریزی بلندمدت ضروری است؟ معتقدم مهم‌ترین مسأله صنعت انیمیشن ایران، حرکت از تولید پروژه‌محور و مقطعی به سمت ایجاد یک ساختار صنعتی پایدار است. ما در کشور هنرمندان مستعد، نیرو‌های فنی توانمند و ایده‌های خلاقانه فراوانی داریم، اما برای تبدیل این ظرفیت‌ها به یک صنعت رقابت‌پذیر، نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، سرمایه‌گذاری مستمر و توسعه زیرساخت‌های تولید هستیم.
یکی از ضرورت‌های اصلی، استانداردسازی فرآیند تولید است. پروژه‌ها باید از مرحله توسعه فیلمنامه و پیش‌تولید تا اجرا، بازاریابی و عرضه، دارای برنامه مشخص زمانی، مالی و فنی باشند. همچنین لازم است دانش و تجربه‌ای که در هر پروژه شکل می‌گیرد، مستندسازی و به پروژه‌های بعدی منتقل شود. موضوع مهم دیگر، سرمایه‌گذاری روی نیروی انسانی است. حمایت از هنرمندان صرفا به معنای فراهم کردن فرصت اشتغال در یک پروژه نیست. باید شرایطی ایجاد شود که نیرو‌های متخصص بتوانند مسیر حرفه‌ای باثباتی داشته باشند، مهارت‌های خود را ارتقا دهند و در تولید آثار بعدی نیز نقش‌آفرینی کنند.
در کنار این موارد، لازم است نگاه اقتصادی به انیمیشن تقویت شود. یک فیلم سینمایی علاوه بر ارزش فرهنگی و هنری، یک محصول اقتصادی است که باید برای مخاطب، بازار داخلی، عرضه بین‌المللی و ظرفیت‌های جانبی آن از ابتدا برنامه‌ریزی شود. همچنین بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های نوین، از موتور‌های رندر بلادرنگ گرفته تا ابزار‌های پیشرفته تولید دیجیتال، می‌تواند به افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری کمک کند. البته فناوری به‌تنهایی راه‌حل نیست و باید در کنار مدیریت حرفه‌ای و روایت خلاقانه قرار بگیرد.
برش توصیه‌ای برای تولیدکنندگان انیمیشن مدیران و تولیدکنندگان انیمیشن به‌جای تمرکز صرف بر ساخت یک فیلم، به ایجاد ظرفیت تولید پایدار بیندیشند. یک پروژه موفق باید علاوه بر خروجی نهایی، گروهی باتجربه‌تر، زیرساختی توانمندتر و دانشی ارزشمندتر برای صنعت به‌جا بگذارد. آینده انیمیشن ایران زمانی روشن‌تر خواهد بود که بتوانیم میان خلاقیت هنری، مدیریت اقتصادی، فناوری روز و شناخت مخاطب پیوندی پایدار ایجاد کنیم. در چنین شرایطی، انیمیشن ایرانی ظرفیت حضور جدی‌تر در بازار‌های بین‌المللی را نیز خواهد داشت.
نویسنده: نسرین بختیاری / گروه فرهنگ و هنر
منبع: جام جم آنلاین
