باشگاه خبرنگاران جوان – فرمانده معظم کل قوا روز گذشته در دیدارِ فرماندهان ارشد نیرو‌های مسلّح، با تاکید بر «پاسخ فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی» به هر سطح و نوعی از تهدید احتمالی دشمن، «آمادگی رزمی هوشمندانه برای مقابله پرقدرت با دشمنان» را از الزامات «بازدارندگی حداکثری» دانستند. یکی از نکات مهم، راهبردی و تعیین کننده در این دیدار، تاکیدِ حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای بر ضرورتِ به‌روزرسانیِ بانک اهداف بود، به‌نحوی که انواع دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن آمریکایی – صهیونی در تیررس نیرو‌های مسلّح قرار گیرد.
نگاهی به ابعاد کمی و کیفی عملیات نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به تجاوز‌های آمریکا و رژیم صهیونی در جریان دفاع مقدس ۴۰ روزه نشان می‌دهد که در آن مقطع، بانک اهداف بر اساس دسته بندی‌های راهبردی تعریف شده بود. این رویکرد، علاوه بر امکان ارائه پاسخ متناسب به تجاوزها، حاملِ سه پیام اساسی برای طرف مقابل بود: «توانایی تداوم عملیات در بلندمدت»، «ارتقای سطح بازدارندگی در بحبوحه نبرد» و «گسترش دامنه تقابل در صورت استمرار تجاوز».
در این چارچوب، اهداف مورد توجه جمهوری اسلامی ایران را می‌توان در چند دسته کلی طبقه بندی کرد:- مراکز و تاسیسات نظامی: با هدف کاهش ظرفیت عملیاتی و توان رزمی دشمن.- مراکز فرماندهی و کنترل: با هدف ایجاد اختلال در هماهنگی و مدیریت عملیات نظامی.- سامانه‌های پدافندی و راداری: با هدف کاهش ظرفیت دفاعی و شناسایی تهدیدها.- زیرساخت‌های پشتیبانی نظامی: با هدف محدود کردن ظرفیت پشتیبانی و تداوم عملیات.- مراکز تحقیقاتی و توسعه فناوری‌های نظامی: با هدف محدود کردنِ ظرفیت توسعه توانمندی‌های تسلیحاتی در آینده.
در مجموع یکی از محور‌های اصلی این رویکرد، افزایش هزینه نظامی و راهبردیِ تجاوز برای دشمن بود. بر اساس برخی ارزیابی‌های میدانی و گزارش‌های رسانه‌ای، روند عملیات در مقاطع مختلف جنگ، به ویژه در یک سوم پایانی آن، با تغییراتی در سطح و دامنه اثرگذاری همراه بود. اکنون، با توجه به تأکید فرمانده معظم کل قوا بر «به‌روزرسانی بانک اهداف» و پاسخ‌گویی «بدون محدودیت جغرافیایی»، این پرسش مطرح می‌شود که آیا دامنه نگاه راهبردی به بانک اهداف، فراتر از فهرست شناخته شده‌یِ اهداف نظامی خواهد رفت و ابعاد گسترده‌تری از ظرفیت‌های راهبردی دشمن را نیز در بر خواهد گرفت؟
در این چارچوب، می‌توان چند حوزه کلان را به‌عنوان موضوعات قابل بررسی در ارزیابی راهبردی تهدیدها و ظرفیت‌های بازدارندگی مورد توجه قرار داد: – زیرساخت‌های حیاتی و اقتصادی: از جمله شبکه‌های انرژی و تأسیسات راهبردی که با پایداری اقتصادی و اجتماعی ارتباط دارند.- زیرساخت‌های لجستیکی و حمل‌ونقل: به‌عنوان بخشی از ظرفیت پشتیبانی و جابه‌جایی نیرو و تجهیزات.- فناوری‌های پیشرفته و سامانه‌های داده‌محور: با توجه به نقش فزاینده فناوری اطلاعات، ارتباطات و هوش مصنوعی در ساختار‌های نظامی و امنیتی.- زیرساخت‌های ارتباطی و فضای سایبری: با توجه به وابستگی روزافزون ساختار‌های نظامی، اقتصادی و مدیریتی به شبکه‌های ارتباطی و سامانه‌های دیجیتال.- تأسیسات راهبردی هسته‌ای: به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های حساس امنیت ملی و بازدارندگی در صورت هرگونه تعرض به تأسیسات هسته‌ای کشورمان.
به بیان دیگر، یکی از برداشت‌های احتمالی از تأکید بر «به‌روزرسانی بانک اهداف»، حرکت به سمت نگاهی جامع‌تر به مفهوم بازدارندگی است؛ نگاهی که در آن، ارزیابی توانمندی‌های طرف مقابل صرفا به ظرفیت نظامیِ متعارف محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد اقتصادی، فناورانه، ارتباطی و زیرساختی نیز در محاسبات راهبردی مورد توجه قرار می‌گیرد. براساس این دیدگاه، بانک اهداف فقط ابزاری برای پاسخ به حملات گذشته نیست؛ بلکه می‌تواند بخشی از محاسبات بازدارنده برای رویارویی با تهدید‌های آینده باشد.
در این حالت، پیام اصلی به دشمن این است که هرگونه اقدام نظامی، علاوه بر پیامد‌های مستقیم در میدان نبرد، می‌تواند هزینه‌های سنگین‌تر و گسترده‌تری در معادلات امنیتی و راهبردی به دنبال داشته باشد. نویسنده: الف. موحد
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
