صنعت؛ جنگ و پیش از آن همهگیری کرونا، یک ضعف قدیمی را دوباره به صنعت هوانوردی ایران یادآوری کرد؛ وابستگی بیش از حد اقتصاد فرودگاهها به درآمدهای هوانوردی. کارشناسان معتقدند آینده این صنعت در گرو تغییر مدل کسبوکار فرودگاهها، تنوعبخشی به منابع درآمدی و فاصله گرفتن از وابستگی به پروازهای عبوری است. مشروح بخش چهارم میزگرد صنعت هوانوردی اقتصادآنلاین را که با حضور ناصر آقایی، کارشناس ارشد بازرگانی و اقتصاد فرودگاهی، و امیرحسین رحیمی، کارشناس صنعت هوانوردی، برگزار شد، در ادامه میخوانید؛
* بسیاری از فرودگاههای ایران حتی در شرایط عادی نیز با چالش اقتصادی مواجه هستند. آیا این موضوع تنها به جنگ و کاهش پروازها مربوط میشود یا ریشههای عمیقتری دارد؟ آقایی: جنگ فقط این ضعف را آشکارتر کرد؛ ریشه مسئله قدیمیتر از اینهاست. سالهاست اقتصاد فرودگاهی ایران به درآمدهای هوانوردی وابسته مانده است. این درآمدها، بهویژه درآمد حاصل از پروازهای عبوری، تا حد زیادی نقش درآمدهای نفتی را برای صنعت هوانوردی ایفا کردهاند. زمانی که چنین منبع درآمدی در اختیار دارید، طبیعی است که انگیزه کمتری برای توسعه منابع درآمدی دیگر وجود داشته باشد.
به همین دلیل، برخلاف روندی که امروز در بسیاری از فرودگاههای جهان دنبال میشود، در ایران کمتر به سمت توسعه درآمدهای غیرهوانوردی حرکت کردهایم. اما جنگ و پیش از آن همهگیری کرونا نشان دادند که این مدل اقتصادی تا چه اندازه شکننده است. کافی است پروازها متوقف شوند تا بخش عمده درآمد صنعت نیز از بین برود. * اگر بخواهید یک راهبرد مشخص برای آینده صنعت فرودگاهی کشور پیشنهاد دهید، مهمترین اولویت چیست؟ آقایی: به نظر من، مهمترین تغییر باید در نگاه مدیران و سیاستگذاران اتفاق بیفتد.
در ادبیات مدیریت فرودگاهی، سالهاست این بحث مطرح شده که باید از نگاه صرفا زیرساختی فاصله گرفت و فرودگاه را به عنوان یک کسبوکار و بنگاه اقتصادی مدیریت کرد. فرودگاه فقط یک محل نشست و برخاست هواپیما نیست؛ مجموعهای از داراییها، ظرفیتهای سرمایهگذاری و فرصتهای اقتصادی است که اگر بهدرستی مدیریت شوند، میتوانند ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کنند. مدیریت حرفهای داراییها، جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی، تنوعبخشی به منابع درآمدی و استفاده حداکثری از ظرفیتهای تجاری، باید به بخشی از مأموریت اصلی فرودگاهها تبدیل شود.
* برخی گزارشهای بینالمللی نشان میدهد فرودگاهی که سالانه کمتر از یک میلیون مسافر جابهجا میکند، معمولا به نقطه سربهسر اقتصادی نمیرسد. این موضوع درباره ایران هم صدق میکند؟ آقایی: در بسیاری از مطالعات بینالمللی، از جمله گزارشهای شورای بینالمللی فرودگاهها (ACI)، چنین برآوردی مطرح شده است که فرودگاهها برای رسیدن به تعادل اقتصادی، باید به حد مشخصی از ترافیک مسافری دست پیدا کنند. اگر این معیار را مبنا قرار دهیم، بخش قابل توجهی از فرودگاههای کشور با چالش اقتصادی روبهرو هستند؛ زیرا تعداد مسافران آنها فاصله زیادی با این نقطه دارد.
البته این به معنای بیفایده بودن این فرودگاهها نیست. بسیاری از آنها مأموریتهای حاکمیتی، امنیتی، توسعهای و خدمات عمومی دارند و صرفا نباید با شاخص سودآوری سنجیده شوند. اما همین واقعیت نیز نشان میدهد که برای کاهش هزینهها و افزایش درآمد، باید از ظرفیتهای اقتصادی پیرامون فرودگاهها استفاده بیشتری کرد. * در پایان، اگر بخواهید مهمترین درس جنگ برای صنعت هوانوردی کشور را در یک جمله بیان کنید، آن درس چیست؟
رحیمی: جنگ نشان داد که حتی اگر ایران از نظر موقعیت جغرافیایی یکی از بهترین مسیرهای پروازهای عبوری جهان باشد، باز هم نمیتوان اقتصاد صنعت هوانوردی را تنها بر این مزیت استوار کرد. تحولات سیاسی و امنیتی ممکن است در یک شب مسیر پروازها را تغییر دهند. بنابراین، حفظ و توسعه پروازهای عبوری اهمیت زیادی دارد، اما در کنار آن باید اقتصاد فرودگاهها را متنوع کرد تا در برابر بحرانها آسیبپذیر نباشند. * و جمعبندی شما؟ آقایی: اگر بخواهم جمعبندی کنم، معتقدم آینده صنعت فرودگاهی ایران بیش از هر چیز به تغییر رویکرد مدیریتی وابسته است.
فرودگاههای کشور باید علاوه بر ایفای نقش حاکمیتی و تأمین ایمنی پروازها، به بنگاههای اقتصادی حرفهای تبدیل شوند؛ بنگاههایی که از طریق مدیریت داراییها، جذب سرمایهگذاری، توسعه فعالیتهای تجاری و افزایش سهم درآمدهای غیرهوانوردی، بتوانند حتی در شرایط بحرانی نیز پایداری مالی خود را حفظ کنند. جنگ و کرونا هر دو یک پیام مشترک داشتند؛ اتکا به یک منبع درآمد، هرچقدر هم بزرگ و مطمئن به نظر برسد، نمیتواند آینده صنعت هوانوردی را تضمین کند. مسیر پیشروی فرودگاههای ایران، تنوعبخشی به درآمدها و حرکت به سمت الگوهای نوین اقتصاد فرودگاهی است؛
الگویی که سالهاست در بسیاری از کشورهای جهان به اجرا درآمده و نتایج موفقی نیز به همراه داشته است. ویدئوی کامل این میزگرد را از اینجا ببینید:
منبع: اقتصاد آنلاین
