جوان آنلاین: النینو در راه است و با خود احتمالاً پاییز پربارشی را برای ایران بیاورد. اکنون یک فرصت طلایی پیشروی کشور قرار دارد؛ بارانی که اگر درست مهار و ذخیره شود، میتواند بخشی از فشار سالهای خشکسالی بر سدها و آبخوانها را کاهش دهد. سخنگوی صنعت آب از آمادگی کامل وزارت نیرو برای مهار سیلاب در غرب و جنوب غرب کشور خبر میدهد و معتقد است برخورد سختگیرانه با مخاطرات سیلابی نباید موجب سادهسازی مسئله آب شود؛ اینکه تصور شود یک یا چند رخداد سیلابی میتواند مشکل مزمن کمآبی و خشکسالی کشور را حل کند، نادرست است.
در دهههای گذشته برداشت از منابع آب زیرزمینی به حدی بوده که کشور با بدهی حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ میلیارد مترمکعبی در این منابع مواجه است و چنین کسری بزرگی با بارشها و سیلابهای مقطعی جبران نمیشود. نباید تصور شود که با یک سال پربارش میتوان از ضرورت مدیریت مصرف، حفاظت از منابع آب و برنامهریزی بلندمدت عبور کرد. احتمال ۷۰ درصدی پاییز پربارش از سوی سازمان جهانی هواشناسی یک خبر امیدوارکننده است، اما پیشبینی فصلی، تضمین بارندگی نیست و باید بهصورت مستمر بهروزرسانی شود. از طرف دیگر، حتی تحقق این پیشبینی نیز بحران انباشته آب کشور را یکباره حل نمیکند.
اکنون فرصت سیاستگذار، آمادهسازی پیش از بارش و مدیریت آب پس از بارش است؛ از پیشگیری سیلاب و تقویت زیرساختها تا ذخیره آب در سدها و آبخوانها. اگر باران ببارد، اما نتوانیم آن را مدیریت کنیم، بخش بزرگی از این فرصت از دست خواهد رفت، اما اگر آماده باشیم، پاییز پربارش میتواند بخشی از خسارت سالهای خشکسالی را جبران و ذخایر آبی کشور را تقویت کند. سخنگوی صنعت آب در نشست خبری روز گذشته در خصوص تدابیر وزارت نیرو در مواجهه با پدیده النینو گفت: النینو یک پدیده احتمالی است و نمیتوان آن را تضمینی برای ترسالی یا وقوع سیلاب در همه نقاط کشور دانست.
در سالهای گذشته نیز مواردی وجود داشته که همزمان با النینو، برخی مناطق کشور با بارش و سیلاب و برخی دیگر با خشکسالی مواجه بودند. عیسی بزرگزاده افزود: نتیجه این پیشبینیها برای دستگاههای مسئول، ضرورت آمادگی در برابر سناریوهای مختلف از جمله وقوع سیلاب است و وزارت نیرو اقدامات و مکاتبات لازم را برای آمادهسازی دستگاههای مرتبط دنبال کرده است. وی افزود: اطلاعرسانی درباره احتمال سیلاب یک مسئولیت ملی است و نباید شرایطی ایجاد شود که شهروندان با وجود اطلاع از خطر، در معرض سیلاب قرار گیرند.
سیلاب بحران مزمن کمآبی کشور را حل نمیکندبزرگزاده با اشاره به ابلاغ دستورالعملهای لازم برای نحوه اقدام پیش، حین و پس از وقوع سیلاب اظهار کرد: وزارت کشور، استانداریها، شهرداریها، وزارت نیرو و سازمانهای مدیریت بحران وظایف مشخصی در این زمینه دارند. شهرداریها باید پیش از بارشهای پاییزی، نسبت به پاکسازی آبراههها و مجاری عبور آب در شهرها، رفع گرفتگیها و موانع اقدام کنند. وی افزود: مدیریت مخازن سدها نیز باید بهگونهای انجام شود که امکان مهار و «تلهاندازی» سیلاب فراهم باشد.
در این زمینه دستورالعملهای لازم به همکاران ابلاغ شده و تیمهای عملیاتی نیز در آمادهباش قرار گرفتهاند. پیشبینی سیلاب پیش از وقوعبزرگزاده با تأکید بر اهمیت ارتقای دقت سامانههای پیشبینی گفت: سامانههای پیشبینی سازمان هواشناسی و وزارت نیرو میتوانند وقوع سیلاب را از چند روز تا یک هفته پیش از حادثه پیشبینی کنند. بر مبنای این پیشبینیها، لازم است تیمهای عملیاتی بسیج شوند و در وضعیت آمادهباش قرار گیرند.
وی خواستار همراهی وزارت کشور، شهرداریها و سازمان مدیریت بحران در اطلاعرسانی بهموقع شد و افزود: شهروندان نیز باید هشدارهای کوتاهمدت را جدی بگیرند و از قرار گرفتن در معرض خطر خودداری کنند. بارشهای سیلابی، جایگزین مدیریت مصرف نیستوی در ادامه هشدار داد: برخورد سختگیرانه با مخاطرات سیلابی نباید موجب سادهسازی مسئله آب شود؛ اینکه تصور شود یک یا چند رخداد سیلابی میتواند مشکل مزمن کمآبی و خشکسالی کشور را حل کند، نادرست است.
بزرگزاده گفت: در دهههای گذشته برداشت از منابع آب زیرزمینی به حدی بوده که کشور با بدهی حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ میلیارد مترمکعبی در این منابع مواجه است و چنین کسری بزرگی با بارشها و سیلابهای مقطعی جبران نمیشود. وی ادامه داد: حدود ۸۰ درصد تالابهای کشور در معرض خشکسالی قرار دارند و ورود آب به تالابها در یک سال پربارش نیز تضمینی برای پایداری آنها در سالهای خشک آینده نیست. بنابراین نباید تصور شود که با یک سال پربارش میتوان از ضرورت مدیریت مصرف، حفاظت از منابع آب و برنامهریزی بلندمدت عبور کرد.
سرانه آب ایران کمتر از متوسط جهانی استسخنگوی صنعت آب با مقایسه وضعیت بارش در ایران و جهان اظهار کرد: حتی در سالهای نرمال، میانگین بارش ایران حدود ۲۴۵ میلیمتر است، در حالی که متوسط بارش جهانی بیش از ۷۵۰ میلیمتر برآورد میشود. به این ترتیب، منابع آب در دسترس هر ایرانی حدود یکسوم تا یکچهارم متوسط جهانی است. وی خاطرنشان کرد: حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد مساحت کشور در اقلیم خشک، نیمهخشک و فراخشک قرار دارد. از اینرو، مدیریت مصرف آب برای ایران یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی دائمی است.
بزرگزاده افزود: اگرچه با احداث سدها و توسعه زیرساختها، حجم آب قابل بهرهبرداری در مقایسه با گذشته افزایش یافته، اما با توجه به افزایش جمعیت و محدودیت منابع، آب در دسترس به ازای هر نفر نسبت به گذشته بسیار کمتر شده است. تهران، مشهد و اراک همچنان تنش آبی دارندسخنگوی صنعت آب با اشاره به تنش آبی در سال جاری گفت: با وجود افزایش ذخایر سدهای کشور، تهران، مشهد و اراک همچنان تنش آبی دارند. برای استان قم، سالها پیش طرح بزرگی با عنوان انتقال آب از سرشاخهها اجرا شد.
از نظر میزان بارش، قم بیشترین کاهش نسبت به شرایط نرمال را تجربه کرده است، اما به دلیل وجود زیرساختهای انتقال آب و اتصال هیدرولیکی مصنوعی برای تأمین آب شرب، این استان در حال حاضر با تنش جدی آب شرب مواجه نیست و از منابع سرشاخهها تغذیه میشود. وی افزود: با این حال، وضعیت تهران متفاوت است. با توجه به پیوند منابع آبی تهران و کرج، شرایط کمبارشی و کاهش ذخایر در این دو منطقه باید با حساسیت ویژهای پیگیری شود. تهران، استان البرز و بخشهایی از قزوین که از منابعی مانند سد طالقان استفاده میکنند، در زمره مناطق دارای اولویت در مدیریت تنش آب شرب قرار دارند.
به گفته وی، در خراسان رضوی نیز شهر مشهد شرایط خاصی دارد. اگرچه میزان بارش در این منطقه حدود ۱۰ درصد بالاتر از نرمال بوده، اما یکی از منابع اصلی تأمین آب شرب مشهد، سد دوستی است که از کشور همسایه تغذیه میشود و ورودی مورد انتظار آب به این سد محقق نشده است. بنابراین مشهد و استان خراسان رضوی همچنان با چالش تأمین آب شرب روبهرو هستند. سخنگوی صنعت آب کشور گفت: بهطور مشخص، تهران و ۲۲ منطقه آن، استان البرز، بخشهایی از قزوین، شهر مشهد و خراسان رضوی، همچنین اراک و ساوه در استان مرکزی در صدر مناطق دارای تنش آب شرب قرار دارند.
البته اگر موضوع آب کشاورزی نیز بررسی شود، شمار استانها و مناطق درگیر با محدودیت آبی افزایش خواهد یافت. تهران، مشهد و اراک همچنان تنش آبی دارندبزرگزاده افزود: در مقیاس ملی، وضعیت مخازن سدهای کشور نسبت به سال گذشته بهتر شده است. اکنون درصد پرشدگی مجموع سدهای کشور به ۵۳ درصد رسیده و حجم آب موجود در مخازن حدود ۲۷میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب است، در حالی که این رقم در سوم شهریور سال گذشته حدود ۲۰میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب بود. به این ترتیب، حجم ذخایر سدهای کشور در مجموع حدود ۷ میلیارد مترمکعب افزایش یافته است.
به گفته وی، با وجود این بهبود در سطح ملی، وضعیت سدهای تهران همچنان نگرانکننده است، چراکه درصد پرشدگی سدهای این استان تنها ۲۶ درصد گزارش شده است. سد «دوستی» تنها ۳ درصد پرشدگی داردسخنگوی صنعت آب کشور با بیان اینکه در حال حاضر ۱۲ استان کشور دچار کمبارشی هستند، گفت: سد دوستی پروژه مشترک ایران و ترکمنستان در حال حاضر به دلیل توسعه سدسازیها و برخی موانع، حقابه واقعی آن واریز نشده و در حال حاضر تنها ۳درصد پرشدگی دارد.
بزرگزاده افزود: سد مشترک ایران و ترکمنستان روی هریرود احداث شده و براساس قرارداد دوجانبهای که میان ایران و ترکمنستان امضا شده است از این سد بهرهبرداری خواهد شد. منبع آبی اصلی این سد حوضه هریرود در بالادست هرات است. برخی سدها در گذشته در این حوضه مثل سد «سلما» توسعه پیدا کرده است. بنابراین روند تاریخی و عرفی ورود آب را دچار اختلال کرده است. ایران اعتراض خود را در این خصوص ارائه کرده و توقع ما این است که براساس قوانین بینالمللی به این اعتراض برای رهاسازی آب رسیدگی شود. مدیریت مشارکتی؛
تحول مهم در بخش آب کشورسخنگوی صنعت آب کشور با بیان اینکه اتفاق مثبتی در بخش آب کشور در حال شکلگیری است، اظهار کرد: مدیریت مشارکتی آب از گذشته وجود داشته، اما مسئولیت آن برعهده وزارت نیرو نبود و همکاران ما در وزارت جهاد کشاورزی مسئولیت این امر را داشتند. با وجود شکلگیری حدود یکهزار و ۶۰۰ تشکل، این تشکلها در حوزه مدیریت آب و مدیریت دشتها فعال نبودند و فعالیتهای آنها، بسته به وظایفشان، عمدتاً در موضوعاتی مانند توزیع منابع مالی یا نهادههایی نظیر سم انجام میشد.
بزرگزاده تصریح کرد: قانونگذار در برنامه هفتم پیشرفت تصمیم گرفت مسئولیت مدیریت مشارکتی را به وزارت نیرو واگذار کند. وزارت نیرو نیز با استفاده از تجربهها و اقدامهای پیشین و با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و سازمان برنامه و بودجه، دستورالعملی برای این حوزه تدوین کرد که برای اجرا ابلاغ شده است. آب مسئلهای محلی استوی در تشریح مفهوم مدیریت مشارکتی گفت: دلیلی ندارد همه امور را به مرکز منتقل کنیم. در آسیبشناسیها به این نتیجه رسیدیم که دولت با بیش از ۴ میلیون کشاورز و تعداد بسیار زیادی چاه مواجه است و بهتنهایی از عهده مدیریت صحیح همه این موارد برنمیآید.
بزرگزاده اظهار کرد: هنگامی که در دشتی با هزار کشاورز، میزان برداشت مجاز مشخص شده است، میتوان هماهنگی در برداشت، نظارت بر برداشت و پایشدشت را به خود بهرهبرداران واگذار کرد و دولت در جایگاه ناظر قرار گیرد.
منبع: جوان آنلاین
