خیانت بهعنوان محکمترین انگیزه در دعاوی خانواده، همیشه با یک قرار پنهانی آغاز نمیشود. گاهی با یک پیام ساده شروع میشود؛ با یک «سلام» که کمکم صمیمیتر میشوند، با گفتوگویی که از ساعات معمول فراتر میرود یا با رابطهای که فرد ترجیح میدهد همسرش از آن بیخبر بماند. در چنین وضعیتی، مسئله فقط محتوای پیامها نیست؛ مسئله، پنهانکاری، جابهجایی عاطفه و شکلگیری دنیایی مجازی بین دو زن و مرد است که شریک زندگی در آن جایی ندارد. فضای مجازی امکان ارتباط با دیگران را آسان، سریع و بیهزینه کرده است.
به برکت شکوفایی علم، این روزها، دسترسیها افزایش یافته، ارتباطات سریع و آسان شده و آنچه در واقعیت مذموم بود، در بستر فضای مجازی، کاملاً مجاز تلقی میشود. اگرچه این روزها ما از لحاظ تکنولوژی و هوش مصنوعی توانگریم ولی از لحاظ تحلیل و مقاصد حرکت زندگی عاجزیم، این است که نتیجه تکنولوژی را در راهروهای دادگاه خانواده شاهدیم. تکنولوژی با تمام زرق و برق باشکوهش، با پنبه سر میبرد. مثل آنکه خودرویی لوکس و فوقمدرن به فردی بدهند، اما طریقه استفاده از آن را در بزرگراهها و پیچها نداند.
انسان میتواند در چند ثانیه به کسی نزدیک شود، تصویری تازه از خود بسازد و بدون آنکه با پیامدهای رابطه در جهان واقعی روبهرو شود، احساس دیدهشدن و خواستنیبودن را تجربه کند. همین ویژگی، مرز میان کنجکاوی، دوستی، صمیمیت و خیانت را مبهم کرده و انسان کنونی را در تلاطم دادههای متنوع کدنویسیشده، بدون شناخت منزلگاه نجات، غرق نموده است. «خیانت خاموش» از آن جهت خاموش است که اغلب بدون صدا و نشانهای آشکار رخ میدهد. نه لزوماً دعوایی در میگیرد و نه همیشه اثری فیزیکی باقی میماند. اما اعتماد، آرامآرام فرسوده میشود.
رابطهای که زمانی بر گفتوگو و حضور متقابل بنا شده بود، در سکوت صفحههای پنهان تلفن همراه ترک برمیدارد. راهروهای دادگاه خانواده، مملو از خانمهایی است که وقتی ما وکلا از آنها میپرسیم چه شده است در یک کلمه میگویند: خیانت!، یعنی آن مرگ عاطفی و خاموش که مسبب آن فضای مجازی است، رفته رفته و آهسته آهسته، ریشه دوانده و به عالم واقعیت رخنه کرده و زمینهساز یک خیانت تمامعیار را ایفا نموده است، دقیقاً مثل اعتیاد!اعتیاد فقط وابستگی به افیون نیست، میتواند اعتیاد به اینترنت باشد و رفته رفته، فرد را مهیای ورود به یک خیانت واقعی و گسترده نماید.
اینجاست که «خیانت خاموش» معنای فلسفی خود را پیدا میکند. در فضای مجازی، «مسافت فیزیکی» حذف شده، اما «مسافت اخلاقی» میان فرد و عملش، به شکلی نگرانکننده افزایش یافته است. تکنولوژی، نوعی از «بیواسطگی» ایجاد کرده که در آن، فرد از پیامدِ مستقیمِ رفتار خود (از نظر احساسی و اجتماعی) احساس بیحسی میکند. در واقع، تکنولوژی باعث شده است که «فعل» از «فاعل» جدا شود؛ فردی که در دنیای واقعی وفادار است، در دنیای دیجیتال، به دلیل نوعِ جداگونهی حضورش، خود را از قواعد اخلاقی همیشگیاش مصون میبیند. اما چرا این اتفاق میافتد؟
برای درک این پدیده، نباید صرفاً به انگشتهای در حال تایپ نگاه کرد؛ بلکه باید به آنچه در درون فرد میگذرد نگریست. خیانت خاموش در فضای مجازی، اغلب نه به دلیل «کمبود رابطه»، بلکه به دلیل «کمبود کیفیت و حضور» رخ میدهد. چند نکته در این رابطه قابل طرح است:۱) تله ایدهآلسازی: در دنیای واقعی، رابطه با چالش، خستگی، مسئولیت و نقصهای انسانی همراه است. اما در فضای مجازی، ما با «نسخه ویرایششده» افراد روبهرو میشویم. فرد در فضای مجازی با کسی در ارتباط است که هیچ نقص یا خستگیای ندارد؛ او با یک «تصویر» معاشرت میکند، نه یک «انسان».
این تفاوت، میل به فرار از واقعیت را در فرد برمیانگیزد. ۲) جستوجوی تأیید سریع: در دنیای دیجیتال، تأیید شدن (از طریق لایک، کامنت یا پیامهای صمیمی) بسیار سریع و بدون هزینه است. وقتی فرد در زندگی واقعی احساس کند دیده نمیشود یا قدرش گذاشته نمیشود، به دنبال آن «جرقه سریع» در فضای مجازی میرود تا دوباره احساس زنده بودن و جذابیت کند. ۳) ایجاد حریمِ پنهان: مشکل اصلی، خودِ رابطه نیست، بلکه «پنهانکاری» است. وقتی فرد شروع به ایجاد فضایی میکند که آگاهانه از شریک زندگیاش مخفی میدارد، در واقع در حال جدا کردن قطعهای از روح و توجه خود از رابطه اصلی است.
این همان لحظهای است که خیانت، از یک لغزش ساده، به یک خیانت ساختاری تبدیل میشود. حالا پرسش این است که مسیر بازگشت چیست و چگونه از این شکاف عبور کنیم؟اگرچه ترمیم اعتماد پس از یک خیانت دیجیتال دشوار است، اما غیرممکن نیست. کلید اصلی در «بازگشت به واقعیت» نهفته است، و این بازگشت، حداقل مستلزم دو اقدام است:۱) بازتعریف مرزهای دیجیتال: هر زوجی باید درباره «آنچه قابل قبول است و آنچه نیست» گفتوگو کند. مرزها نباید بر اساس احساسات لحظهای، بلکه باید بر اساس «احترام به اعتماد» بنا شوند. مثلاً: آیا داشتن رمز عبور مشترک لازم است؟
یا اینکه پنهان کردن گفتوگوهای صمیمی با دیگران، مرز عبور از وفاداری است؟ شفافیت، دشمن اصلی خیانت است. ۲) تمرین «حضور» به جای «اتصال»: ما در دنیایی زندگی میکنیم که همه به دنبال «اتصال» به اینترنت هستند، اما از «حضور» در کنار عزیزترینهایمان غافل شدهایم. قرار گذاشتن زمانهای بدون موبایل در طول شب یا هنگام صرف غذا، میتواند به زوجها کمک کند تا دوباره چشمان یکدیگر را ببینند، نه صفحه نمایش را.
منبع: جوان آنلاین
