در سال ۱۹۴۳، در میانه جنگ جهانی دوم و پس از نخستین شکستهای بزرگ ارتش آلمان، دولت آمریکا مأموریتی محرمانه به یک روانکاو دانشگاه هاروارد سپرد: تهیه گزارشی درباره شخصیت آدولف هیتلر و پیشبینی رفتار او در صورت شکست. والتر سی. لانگر پس از ماهها تحقیق، گزارشی نوشت که نهتنها ویژگیهای روانی رهبر نازیها، بلکه احتمال خودکشی او را نیز پیشبینی میکرد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در بهار سال ۱۹۴۳، والتر سی. لانگر، روانکاو دانشگاه هاروارد، درخواستی از ویلیام جی. دوناوان، رئیس اداره خدمات راهبردی دولت آمریکا (OSS)، دریافت کرد؛ سازمانی که پیشدرآمد سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) در زمینه عملیات مخفی بود. دوناوان علاقهمند بود لانگر را مأمور تهیه یک گزارش روانشناختی درباره آدولف هیتلر کند.
دوناوان به لانگر گفت: «آنچه ما نیاز داریم، ارزیابی واقعبینانهای از وضعیت آلمان است. اگر هیتلر گرداننده اصلی امور باشد، با چهجور شخصیتی روبهرو هستیم؟ جاهطلبیهای او چیست؟ مردم آلمان او را چگونه میبینند؟ در برخورد با نزدیکان و همکارانش چگونه رفتار میکند؟»
رئیس OSS میخواست از «ساختار روانشناختی هیتلر و عواملی که رفتار و انگیزههای او را شکل میدهند» سر دربیاورد. دوناوان بهویژه علاقهمند بود بداند هیتلر در مواجهه با دشواریها و فشارهای فزاینده چه واکنشی از خود نشان خواهد داد.
هیتلر به پیروزی عادت کرده بود. از سال ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۳، رهبر نازیها پیدرپی به پیروزیهای خیرهکننده سیاسی و نظامی دست یافت: صدراعظم آلمان شد، نظام قانون اساسی این کشور را درهم شکست، اتریش را به خاک آلمان ضمیمه کرد، چکسلواکی را تجزیه کرد و سپس به لهستان، فرانسه، بلژیک، هلند، دانمارک، کشورهای مختلف شمال آفریقا و روسیه حمله برد. تا سال ۱۹۴۳، هیتلر نیرویی سیاسی و نظامی به نظر میرسید که متوقف کردنش ناممکن است؛ نیرویی که موانع قانون اساسی را از میان برمیداشت، پیمانهای بینالمللی را پاره میکرد، ائتلافهای تجاری را برهم میزد، نظم جهانی را زیرورو میکرد و سرانجام تمام جهان را به ورطه جنگ میکشاند.
اما پس از آن، شکستهای نظامی از راه رسیدند و پیشروی هیتلر را متوقف کردند: نخست نبرد العلمین در نوامبر ۱۹۴۲ و سپس نبرد استالینگراد در ژانویه ۱۹۴۳.
دوناوان میخواست بداند اگر روند جنگ تغییر کند، هیتلر از نظر نظامی، سیاسی و شخصی چه واکنشی نشان خواهد داد. دوناوان از لانگر پرسید: «فکر میکنید بتوانید گزارشی با چنین رویکردی تهیه کنید؟»
این نخستین بار بود که دولت آمریکا سفارش تهیه یک پروفایل روانشناختی از رهبر یک کشور خارجی را با هدف پیشبینی اقدامات احتمالی آینده او صادر میکرد. دوناوان به دنبال یک پژوهش دانشگاهی نبود؛ او خواهان «ارزیابی واقعبینانهای» بود که بتواند اطلاعاتی کاربردی درباره اقدام بعدی پیشوا در اختیارش بگذارد.
لانگر سه روانکاو دیگر را نیز به همکاری دعوت کرد: یکی از دانشگاه هاروارد، دیگری از مدرسه جدید پژوهشهای اجتماعی و نفر سوم از مؤسسه روانکاوی نیویورک. سپس کار را آغاز کرد. او خود را غرق در مطالعه سخنرانیها و نوشتههای هیتلر کرد، هر دو جلد کتاب «نبرد من» را از ابتدا تا انتها خواند، بریده روزنامهها و مقالات مجلات را گردآوری کرد و با شماری از همکاران سابق هیتلر که از رهبر نازیها جدا شده و اکنون در تبعید زندگی میکردند، مصاحبه کرد.
لانگر در توضیح دامنه پژوهش خود نوشت: «جهان آدولف هیتلر را با عطش سیریناپذیرش برای قدرت، بیرحمی، سنگدلی و فقدان کامل احساسات، تحقیر نهادهای تثبیتشده و نداشتن هیچگونه محدودیت اخلاقی شناخته است. او در مدتی نسبتا کوتاه چنان قدرت عظیمی را به چنگ آورده که چند تهدید پنهان، اتهام یا کنایه از سوی او برای به لرزه درآوردن جهان کافی بوده است.» به نوشته لانگر، تنها زمانی که جهان از تهدیدها و لفاظیهای هیتلر خسته شد و به این نتیجه رسید که همه اینها بلوفی بیش نیست، رهبر نازیها «خشنترین و ویرانگرترین جنگ تاریخ» را آغاز کرد.
لانگر بارها از دیگران شنیده بود که هیتلر خودخواهی سیریناپذیری دارد و همیشه و در همهجا میخواهد مرکز توجه باشد. هیتلر خود را در تمام امور، فارغ از میزان اهمیت یا بیاهمیت بودنشان، مرجع نهایی میدانست. لانگر گزارش کرد: «برای او تفاوتی ندارد که موضوع اقتصاد، آموزش، سیاست خارجی، تبلیغات، سینما، موسیقی یا حتی پوشش زنان باشد؛ او در هر یک از این حوزهها خود را صاحبنظر بیچونوچرا میداند.»
یکی از همکاران سابق هیتلر برای لانگر تعریف کرده بود که وقتی تلاش کرده بود اشتباه او را در موضوعی اصلاح کند، هیتلر در پاسخ گفته بود: «من نمیتوانم اشتباه کنم. آنچه انجام میدهم و میگویم، بخشی از تاریخ است.» لانگر این نوع «تفکر کودکانه» را ناشی از توقف رشد عاطفی هیتلر میدانست؛ ویژگیای که به بروز مکرر خشم و عصبانیتهای ناگهانی او، هم در خلوت و هم در انظار عمومی، منجر میشد.
لانگر روایتهای متعددی درباره خشم افسارگسیخته هیتلر علیه کارکنانش شنیده بود. اتو اشتراسر، از اعضای اولیه حزب نازی که بر سر سیاستهای اقتصادی از هیتلر جدا شده بود، به لانگر گفت که هیتلر مرتبا اعضای حلقه نزدیکان خود را سرزنش و تحقیر میکرد. لانگر نوشت: «خشم و ناسزاگویی به سلاحهای محبوب او تبدیل شده بودند.» او در کنار این رفتارها به تحقیر علنی، خوار کردن دیگران و گاهی حتی قتل نیز اشاره کرد. برادر اتو، گرگور اشتراسر، که او نیز از اعضای حزب نازی بود و بر سر اختلافات سیاسی با هیتلر قطع رابطه کرده بود، در جریان واقعه «شب دشنههای بلند» به قتل رسید.
لانگر نوشت: «برخی از نزدیکترین همکاران هیتلر معتقد بودند که او آگاهانه این حملات خشمآلود را ایجاد میکند تا اطرافیانش را بترساند.» هرمان راوشنینگ، یکی دیگر از مقامهای اولیه حزب نازی، به لانگر گفته بود که برخی از «فورانهای خشم حسابشده» هیتلر با هدف سردرگم کردن اطرافیان و وادار کردن آنها به تسلیم صورت میگرفت.
به گزارش لانگر، هیتلر در یک مهمانی که یوزف گوبلز، وزیر تبلیغات، و هرمان گورینگ، فرمانده نیروی هوایی آلمان، نیز در آن حضور داشتند، با شوخیهایی کودکانه هر دوی آنها را به تمسخر گرفت. هیتلر خطاب به حاضران گفت: «همه شما میدانید ولت و آمپر چیست، درست است؟ اما میدانید گوبلز و گورینگ چه معنایی دارند؟ گوبلز یعنی مقدار مزخرفاتی که یک نفر در یک ساعت به زبان میآورد و گورینگ یعنی مقدار فلزی که میتوان به سینه یک نفر سنجاق کرد.»
لانگر مشاهده کرد که هیتلر از رادیو و گردهماییهای عمومی برای انتشار دروغ و نفرت و دستکاری افکار عمومی استفاده میکرد. او نوشت: «سخنرانیهای هیتلر بهدرستی به اسهال کلامی تشبیه شدهاند.» لانگر همچنین گزارش کرد که راوشنینگ یکی از سخنرانیهای هیتلر را به «تنقیه از راه دهان» تشبیه کرده بود.
لانگر همچنین مطالب زیادی درباره وسواس هیتلر نسبت به زنان شنیده بود. او نوشت: «هیتلر دوست دارد زنان زیبا او را احاطه کنند و معمولا هرگاه در صدراعظمی مهمانی برگزار میشود، از شرکتهای فیلمسازی میخواهد تعدادی بازیگر زن را به آنجا بفرستند.» لانگر برای تأیید این موضوع، عکسی از خبرگزاری آسوشیتدپرس را نیز ضمیمه گزارش خود کرده بود که هیتلر را در میان ستارگان جوان سینما نشان میداد.
لانگر همچنین به روایتهایی تأییدنشده درباره تمایلات و تواناییهای جنسی هیتلر اشاره کرد؛ روایتهایی که از ناتوانی جنسی و همجنسگرایی تا انواع انحرافات جنسی را دربرمیگرفت…
اگرچه این مطالب احتمالا همان نوع «اطلاعات کاربردی» مورد نظر رئیس OSS نبود، لانگر که با روانشناسی فرویدی آموزش دیده بود، بخش قابلتوجهی از گزارش خود را به روانکاوی رهبر نازیها اختصاص داد.
او نوشت: «مهمترین سازوکار دفاعی هیتلر چیزی است که معمولا فرافکنی نامیده میشود. این سازوکاری است که به واسطه آن، منِ فرد برای دفاع از خود در برابر امیال، گرایشها یا ویژگیهای ناخوشایند، وجود آنها را در خود انکار میکند و درعوض، آنها را به دیگران نسبت میدهد.»
لانگر برای اثبات این فرضیه خاطرنشان کرد که هیتلر مخالفان سیاسی خود را به «بمباران دروغها» متهم میکرد؛ در حالی که خود او پیوسته از همین روش علیه آنها استفاده میکرد. لانگر همچنین نظریهپردازی کرد که نفرت هیتلر از یهودیان از نفرت او نسبت به خودش سرچشمه میگرفت. به اعتقاد او، «مشکلات و تعارضهای شخصی هیتلر از درون وجودش به جهان بیرونی منتقل شده و در آنجا ابعادی به وسعت منازعات نژادی و ملی پیدا کرده بودند.»
لانگر خشمها، نفرتها، وسواسها و توهمات هیتلر را به دوران کودکی ناخوشایند او نسبت میداد؛ دورانی که در آن پدری خشن و مستبد داشت و مادری مهربان اما از نظر عاطفی آسیبدیده. او همچنین زمان قابلتوجهی را صرف تحلیل علاقه شدید هیتلر به پروژههای معماری کرد؛ بهویژه اقامتگاه «آشیانه عقاب» در نزدیکی برشتسگادن آلمان.
لانگر نوشت: «ابتدا جادهای طولانی و دشوار وجود دارد، سپس ورودیای با تدابیر امنیتی شدید و پس از آن، سفری از میان تونلی طولانی به مکانی که دسترسی به آن بسیار دشوار است. در آنجا فرد میتواند تنها، ایمن و به دور از مزاحمت باشد و از لذتهایی که طبیعت مادر ارزانی میدارد، بهره ببرد.» او افزود: «از منظر نمادین، بهسادگی میتوان تصور کرد که این مکان تجسم مادی برداشت یک کودک از بازگشت به رحم مادر است.»
تا اکتبر ۱۹۴۳، زمانی که گزارش لانگر به اصرار دوناوان با شتاب به پایان رسید، هیتلر در موضع ضعف قرار گرفته بود، اما هنوز شکست نخورده بود. لندن همچنان زیر بمباران قرار داشت. شایعات درباره ساخت یک «سلاح شگفتانگیز» (Wunderwaffe) که میتوانست مسیر جنگ را تغییر دهد، گسترش یافته بود. فیزیکدانان آلمانی به رهبری ورنر هایزنبرگ نیز روی ساخت بمب اتمی کار میکردند.
گورینگ پیشتر نمونه اولیه یک وسیله حمل بمب دوربرد را طراحی کرده بود: هواپیمای مسراشمیت امای ۲۶۴ که به «بمبافکن آمریکا» شهرت داشت و نخستین هدف آن منهتن بود. آلبرت اشپیر، وزیر تسلیحات هیتلر، بعدها به یاد آورد که هیتلر «تصور میکرد آسمانخراشها به مشعلهایی عظیم و شعلهور تبدیل میشوند و بر اثر انفجار، یکی پس از دیگری فرو میریزند؛ در حالی که نور شهر در حال انفجار، آسمان تاریک را روشن میکند.» اشپیر همچنین به نقل از هیتلر نوشت: «با چنین بردی میتوانیم ویرانی شهرهایمان را هزار برابر به آمریکا تلافی کنیم.»
لانگر تنها در سه صفحه پایانی گزارش مفصل خود به همان «ارزیابی واقعبینانه» از اقدامات احتمالی هیتلر پرداخت که دوناوان خواستار آن بود. او براساس مصاحبههایش و بررسی ۱۱ هزار صفحه از اسناد و منابع، سناریوهای احتمالی واکنش هیتلر را در صورت مواجهه با شکست نهایی ترسیم کرد.
لانگر احتمال فرار هیتلر به کشوری دیگر را اندک میدانست؛ اقدامی که دیکتاتورها گاهی برای نجات خود انجام میدهند. به اعتقاد او، «هیچ چیز به اندازه فرار کردن نمیتوانست افسانه هیتلر به عنوان یک رهبر بزرگ را درهم بشکند.»
لانگر تردید داشت که هیتلر اجازه دهد نیروهای متفقین او را زنده دستگیر کنند، اما احتمال دیگری را نیز کاملا منتفی نمیدانست: اینکه شخصیت منحرف و نامتعارف پیشوا حتی از چنین سرنوشتی استقبال کند. او برای توضیح این احتمال به نمونه یک متعصب مذهبی در قرن شانزدهم اشاره کرد که پس از انحلال فرقه دینی و حکومت مذهبیاش، درخواست کرده بود او را در قفسی به نمایش بگذارند.
لانگر نوشت: «در مورد هیتلر، وقوع چنین اتفاقی بعید به نظر میرسد، اما دشوار است بتوان حد و مرزی برای اقداماتی تعیین کرد که یک فرد بهشدت مازوخیست ممکن است برای ارضای تمایلات خود انجام دهد.»
لانگر احتمال میداد که هیتلر در میدان نبرد دست به خودکشی بزند. او نوشت: «وقتی هیتلر متقاعد شود که دیگر نمیتواند پیروز شود، ممکن است نیروهایش را به میدان نبرد هدایت کند و با قرار دادن خود در معرض خطر، نقش رهبری بیباک و متعصب را به نمایش بگذارد.»
با این حال، لانگر احتمال دیگری را نیز به همان اندازه مطرح میدانست: اینکه هیتلر دچار فروپاشی کامل عصبی شود. او ادامه داد: «هیتلر ویژگیهای شخصیتی متعددی دارد که به مرزهای اسکیزوفرنی نزدیک میشوند. از دیدگاه ما، چنین اتفاقی نامطلوب نخواهد بود؛ زیرا تا حد زیادی به تضعیف افسانه هیتلر کمک میکند.»
لانگر با پیشبینیای که بعدها درست از آب درآمد، خودکشی را محتملترین سناریو میدانست. او میدانست که هیتلر همواره شخصیتی داشته که «تفکر کودکانه» او را به سوی تصمیمهای افراطی سوق میدهد و مانع از پذیرش مصالحه میشود. هیتلر یک ارتش کامل را در استالینگراد و تمام سپاه آفریقایی خود را در تونس قربانی کرده بود. لانگر برای توصیف تعصب تقدیرگرایانه هیتلر، عینا به سخنان او استناد کرد: «ما تسلیم نخواهیم شد… نه، هرگز. ممکن است نابود شویم، اما اگر نابود شویم، جهانی را نیز با خود نابود خواهیم کرد… جهانی در آتش.»
به اعتقاد لانگر، هرچه اوضاع برای هیتلر بدتر میشد، سرسختی و انعطافناپذیریاش نیز بیشتر میشد. او در جمعبندی گزارش خود نوشت:
«هیتلر تا زمانی که بتواند، با هر سلاح یا روشی که برای مقابله با شرایط اضطراری در اختیار داشته باشد، به جنگ ادامه خواهد داد. مسیری که تقریبا به طور قطع در پیش خواهد گرفت، همان مسیری است که از نظر خودش مطمئنترین راه برای رسیدن به جاودانگی به شمار میرود و در عین حال، بیشترین انتقام را از جهانی میگیرد که از آن نفرت دارد.»
خوشبختانه هیتلر هرگز به دکمه شلیک سلاح هستهای دسترسی پیدا نکرد.
منبع: خبرآنلاین


