به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، نشست «روز حکمت و فلسفه و بزرگداشت حکیم فارابی» با دبیری فاطمه شهیدی، در تالار فرهنگ کتابخانه ملی ایران برگزار شد. این برنامه، دویستویازدهمین نشست مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب بود که به مناسبت هفته کتاب و با همکاری انجمن حکمت و فلسفه ایران و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد. غلامرضا اعوانی، فیلسوف و استاد دانشگاه شهید بهشتی، در ابتدای نشست، درباره گستره فضیلت در مدینه فاضله گفت: «فضیلت، همه ساحتهای حکمت را شامل میشود و مباحث نظری و عملی، از الهیات تا اخلاق و سیاست، در آن جای میگیرند».
وی افزود: «هدف این مدینه دستیابی به سعادت است، اما این سعادت به دنیا محدود نمیماند و با حیات اخروی نیز پیوند دارد.» وی درباره نسبت حکمت و عدالت اظهار کرد: «فارابی مانند افلاطون، اداره جامعه را شایسته حکیمان میداند، زیرا شناخت حقیقت به آنان امکان میدهد امور را در جایگاه درست قرار دهند و عدالت برقرار کنند.
اگر فردی واجد همه شرایط زمامداری نباشد، جمعی باید این شرایط را تأمین کنند و حضور یک حکیم در میان آنان ضروری است.» نصرالله پورجوادی، فیلسوف و عرفانپژوه، درباره انتساب فصوصالحکم به فارابی گفت: «شواهد کتابشناختی، این انتساب را تأیید نمیکند، زیرا نسخههای شناختهشده کتاب متأخرند و نام آن در فهرستهای کهن آثار فارابی نیامده است.
نسبتدادن این رساله به فارابی، پیشینهای فراتر از قرن نهم ندارد و بسیاری از محققان، از جمله محمدتقی دانشپژوه، آن را از آثار او نمیدانند.» وی درباره تفاوت شیوه بیان و مفاهیم این رساله با آثار فارابی اظهار کرد: «نویسنده فصوصالحکم، مباحث خداشناسی را با استناد گسترده به آیات قرآن توضیح میدهد و گاه سخن خود را تفسیر یک آیه معرفی میکند».
پورجوادی ادامه داد: «در این اثر، پیدایش جهان با مفاهیمی، چون قلم، لوح، جبروت، ملکوت و ملک بیان میشود، درحالیکه تبیین فارابی از آفرینش بر سلسله عقول استوار است و این تعبیرات در آثار او دیده نمیشود.» احمد بستانی، استاد علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی، درباره نسبت دین، فلسفه و سیاست گفت: «فارابی در آراء اهل مدینه فاضله، برای نخستینبار رابطه دین با سیاست و فلسفه را بهصورتی منسجم طرح میکند. دو سنت تفسیری عمده درباره این رساله وجود دارد.
یکی بر مباحث متافیزیکی و صعود نفس تأکید میکند و دیگری، هدایت سیاست بهوسیله فلسفه را محور میداند.» وی درباره نقش تخیل در فلسفه سیاسی فارابی اظهار کرد: «از نظر من، برجستهترین دستاورد فارابی، نشاندادن اهمیت قوه متخیله در سیاست است. او ابتدا نقش تخیل را در نبوت تبیین میکند و سپس سیاست را بر مبنای نبوت توضیح میدهد».
بستانی ادامه داد: «فیلسوف نیز برای اداره جامعه فاضله، به تخیل نیاز دارد و باید حقایق را با ابزارهای تصویری، خطابی و شعری به مردم منتقل کند.» سیدحسین شهرستانی، مدیر گروه حکمت هنر پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی، درباره بازخوانی معاصر فارابی گفت: «توجه دوباره به فارابی در ایران، در مواجهه با مسائل امروز شکل گرفته است و اندیشه او در این مواجهه زنده حضور دارد».
وی افزود: «فارابی برای ما امکانی برای اندیشیدن به وضعیت معاصر است و پرسش از نسبت عقل و زمان، جایگاهی اساسی در بررسی این امکان دارد.» وی درباره کمرنگشدن مباحث فرهنگ و سیاست در تاریخ فلسفه اسلامی اظهار کرد: «فارابی پیش و بیش از دیگر فیلسوفان ما به فرهنگ و سیاست پرداخته، اما این مباحث پس از او، برخلاف بسیاری از حوزههای فلسفی، گسترش نیافتهاند. برای فهم این مسئله باید ظرفیت عقل فلسفی در مواجهه با زمان و تاریخ را بررسی کرد.
شاید بتوان ریشه برخی محدودیتهای بعدی را نیز در خود اندیشه فارابی جستوجو کرد.» در بخش دیگری از این نشست، زهرا نایبی با موضوع «نگاهی به تأملات فارابی در باب آموزه پارمنیدس» و محمدرضا هدایتی با موضوع «فارابی و پرسش فلسفی اکنون ما» به ارائه مباحث خود پرداختند. این نشست با طرح پرسشهای حاضران درباره مباحث ارائهشده و پاسخ سخنرانان به پایان رسید.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما



