رفتن به محتوای اصلی
اجتماعینورنیوز7 دقیقه مطالعه

پشت پرده تغییرات بازار نان؛ مردم نگران باشند یا نه؟

نورنیوز- گروه اقتصادی: نان در روزهای اخیر بار دیگر به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز اقتصادی و معیشتی تبدیل شده است؛ از انتشار خبرهایی درباره سهمیه‌بندی و دونرخی شدن نان در برخی استان‌ها گرفته تا گلایه مردم از قیمت، کیفیت و صف‌های طولانی نانوایی‌ها.

پشت پرده تغییرات بازار نان؛ مردم نگران باشند یا نه؟

نورنیوز- گروه اقتصادی: نان در روزهای اخیر بار دیگر به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز اقتصادی و معیشتی تبدیل شده است؛ از انتشار خبرهایی درباره سهمیه‌بندی و دونرخی شدن نان در برخی استان‌ها گرفته تا گلایه مردم از قیمت، کیفیت و صف‌های طولانی نانوایی‌ها. همزمان، اجرای طرح مدیریت خرید نان و محدودیت‌هایی که برای برخی الگوهای غیرمتعارف خرید اعمال شده، ابهاماتی را درباره نحوه محاسبه سهمیه خانوارها و دسترسی مردم به نان ایجاد کرده است. در این میان، مسئولان از مقابله با انحراف آرد یارانه‌ای و برخورد با تخلفات سخن می‌گویند؛

موضوعی که ضرورت شفاف‌سازی درباره ابعاد و شیوه اجرای آن را دوچندان کرده است. نورنیوز در گفت‌وگو با حسین ظفری، مدیرکل اقتصادی وزارت کشور و سخنگوی شورای آرد و نان، جزئیات نظارت بر عملکرد نانوایی‌ها، ماجرای زنجان و طرح مقابله با خریدهای نامتعارف را بررسی کرده است. با اجرای طرح فروش کارتی نان و اتصال نانوایی‌ها به سامانه نانینو، موضوع نظارت بر عملکرد نانوایی‌ها و شناسایی تخلفات اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در ماه‌های گذشته چه اقداماتی برای شناسایی نانوایی‌های متخلف انجام شده و چه برخوردهایی با این واحدها صورت گرفته است؟

میزان تخلفات در استان‌های مختلف متفاوت است. طبیعتاً در کلان‌شهرها به دلیل تعداد بیشتر نانوایی‌ها، احتمال بروز تخلفات نیز بیشتر است، در حالی که در شهرستان‌های کوچک و متوسط این میزان ممکن است کمتر باشد. در حال حاضر، اطلاعات و تراکنش‌هایی که از طریق سامانه نانینو و دستگاه‌های کارت‌خوان ثبت می‌شود، مبنای رصد و ارزیابی عملکرد نانوایی‌ها قرار گرفته است. علاوه بر این، الگوریتم‌های هوش مصنوعی نیز روی داده‌های جمع‌آوری‌شده فعال شده‌اند تا بتوانیم الگوهای غیرمتعارف و موارد مشکوک به تخلف را با دقت بیشتری شناسایی کنیم.

رویکرد ما در وهله نخست اصلاح رفتار نانوایی‌ها از طریق گفت‌وگو و تعامل است تا تخلفات احتمالی بدون ایجاد تنش برطرف شود. تعداد زیادی از موارد نیز با همین روش اصلاح شده‌اند. با این حال، نانوایی‌هایی که تخلفات آنها محرز شده، به سازمان تعزیرات حکومتی معرفی شده‌اند و با همکاری اتاق اصناف اقدامات لازم در این زمینه انجام شده است. در برخی استان‌ها نیز مجوز فعالیت تعدادی از نانوایی‌های متخلف لغو شده و در مقابل، مجوزهای جدید برای فعالیت نانوایی‌ها صادر شده است. این اقدامات علاوه بر برخورد با تخلفات، نقش بازدارنده داشته است.

به‌عنوان نمونه، در استان تهران نیز مواردی از تخلف وجود داشت که تلاش کردیم با ظرافت و تعامل، موضوع را مدیریت کنیم تا برخوردها موجب بروز مشکل در روند تأمین نان مردم نشود. در مجموع، تلاش ما این است که با استفاده از اطلاعات سامانه و تحلیل دقیق عملکرد واحدها، نظارت را هدفمندتر کنیم و ضمن برخورد با تخلفات، از ایجاد اختلال در فعالیت نانوایی‌های قانونمند جلوگیری شود. طی روزهای گذشته موضوع اجرای طرح مدیریت خرید نان در زنجان و شش استان دیگر و بروز برخی مشکلات و اعتراضات مردم بازتاب گسترده‌ای داشت.

دلیل اجرای این طرح و انتخاب این زمان برای اجرای آن چه بود و چه اتفاقی در این استان‌ها، به‌ویژه زنجان، رخ داد؟ ما در حوزه آرد و نان برای مقابله با خریدهای نامتعارف وارد عمل شدیم و این برنامه در مرحله نخست در حدود هفت استان کشور آغاز شد که استان زنجان نیز یکی از آنها بود. بررسی‌های ما نشان می‌دهد که در مجموع بیش از ۱۱ میلیون تراکنش ماهانه در حوزه نان ثبت می‌شود. از میان این تراکنش‌ها، حدود ۲۸۰ تا ۲۹۰ هزار کد ملی دارای الگوهای غیرمتعارف خرید هستند.

بنابراین، موضوع مربوط به مصرف عادی و متعارف خانوارها نیست، بلکه با مواردی مواجه هستیم که حجم خرید آنها با نیاز معمول خانوار تناسب ندارد. برای روشن شدن ابعاد موضوع، در بررسی‌ها با مواردی مواجه شدیم که یک فرد در طول یک ماه بیش از ۱۲ هزار و ۵۰۰ کیلوگرم آرد مصرف کرده است. در مورد دیگری، فردی طی ۱۰ ماه بیش از ۱۰.۵ تن آرد خریداری کرده بود. همچنین خرید نان با استفاده از ۱۰۰ کارت بانکی و در نمونه‌ای دیگر با ۷۵ کارت بانکی شناسایی شده است. در یکی از استان‌های مرکزی کشور نیز مجموع خرید برخی افراد به حدود ۹ درصد آرد مصرفی آن استان می‌رسید.

طبیعی است که تمرکز چنین حجمی از خرید در اختیار تعداد محدودی از افراد، می‌تواند دسترسی سایر شهروندان به نان را با مشکل مواجه کند. برای درک بهتر این موضوع باید توجه داشت که مصرف ۱۲ هزار و ۵۰۰ کیلوگرم آرد، معادل سهم نان مورد نیاز حدود یک‌هزار و ۵۰۰ نفر است. وقتی چنین حجمی از آرد در اختیار یک فرد یا مجموعه محدود قرار می‌گیرد، مشخص است که موضوع از مصرف متعارف خانوار خارج شده و باید مورد بررسی قرار گیرد.

در استان زنجان نیز بخشی از افرادی که تحت تأثیر این طرح قرار گرفتند، کسانی بودند که کارت‌های بانکی خود را در اختیار برخی نانوایی‌ها قرار داده یا به‌صورت امانی واگذار کرده بودند تا خریدهای غیرمتعارف با استفاده از این کارت‌ها انجام شود. به همین دلیل، در اجرای طرح با مواردی مواجه شدیم که نیازمند بررسی و اصلاح بود. هدف اصلی ما از این برنامه، جلوگیری از خریدهای حجیم و غیرمتعارف و ممانعت از خروج آرد یارانه‌ای از شبکه رسمی توزیع است.

یارانه آرد با هدف تأمین نان مورد نیاز مردم اختصاص پیدا می‌کند و نباید به بستری برای فعالیت‌های اقتصادی خارج از چرخه مصرف خانوار تبدیل شود. با توجه به شناسایی حدود ۲۸۰ تا ۲۹۰ هزار کد ملی دارای الگوی خرید نامتعارف، این افراد چه کسانی هستند و شهروندان برای جلوگیری از قرار گرفتن در این فهرست باید به چه نکاتی توجه کنند؟ آیا این اقدامات به معنای سهمیه‌بندی نان برای مردم است؟ تأکید می‌کنم که هدف ما محدود کردن مصرف متعارف مردم نیست. بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد بخشی از خریدهای غیرمتعارف به فعالیت‌هایی مربوط است که ارتباطی با مصرف روزانه خانوار ندارند.

برای مثال، برخی افراد نان یارانه‌ای را در حجم بالا برای استفاده در گاوداری‌ها، واحدهای پرورش آبزیان و سایر فعالیت‌های اقتصادی خریداری می‌کنند. همچنین مواردی وجود دارد که نان خریداری‌شده پس از بسته‌بندی، با قیمت بالاتر به فروش می‌رسد. توصیه من به مردم عزیز این است که کارت بانکی خود را در اختیار نانوایی‌های متخلف یا افرادی که قصد خریدهای نامتعارف دارند، قرار ندهند.

برخی از این افراد برای انجام خریدهای حجیم از کارت‌های بانکی دیگران استفاده می‌کنند و ممکن است شهروندانی که کارت خود را در اختیار آنها قرار می‌دهند، ناخواسته در فهرست افراد دارای الگوی خرید غیرمتعارف قرار بگیرند. بنابراین، مردم نباید کارت بانکی خود را اجاره بدهند یا به‌صورت امانی در اختیار نانوایی‌ها، گاوداری‌ها، واحدهای پرورش آبزیان و افرادی قرار دهند که از نان برای فعالیت‌های اقتصادی استفاده می‌کنند. این موضوع می‌تواند برای صاحبان کارت نیز دردسر ایجاد کند.

در واقع، ما با افرادی کار داریم که الگوی خرید آنها غیرمتعارف و خارج از نیاز معمول مصرف‌کننده است، نه با مردمی که برای تأمین نان خانواده خود به نانوایی مراجعه می‌کنند. هدف از این طرح، مقابله با انحراف یارانه و جلوگیری از سوءاستفاده از منابع عمومی است. بنابراین، نباید آن را به معنای سهمیه‌بندی عمومی نان تلقی کرد. مردم می‌توانند نان مورد نیاز خود را مانند گذشته خریداری کنند و برنامه‌ای برای محدود کردن مصرف متعارف خانوارها دنبال نمی‌شود.

آیا نانوایی‌های آزادپز نیز مشمول طرح نظارت از طریق سامانه نانینو و رصد تراکنش‌های خرید نان هستند یا این نظارت صرفاً به نانوایی‌های یارانه‌ای اختصاص دارد؟ با توجه به اینکه بخش مهمی از تخلفات به نحوه عرضه و توزیع نان مربوط می‌شود، وضعیت نظارت بر این واحدها چگونه است؟ بر اساس مصوبه شورای آرد و نان کشور، نانوایی‌های آزادپز نیز ملزم هستند دستگاه کارت‌خوان نانینو را در واحدهای خود مستقر کنند و خرید نان از طریق این سامانه انجام شود. دلیل این الزام آن است که اطلاعات مربوط به میزان فروش و تراکنش‌های نانوایی‌ها باید به‌صورت دقیق ثبت و قابل بررسی باشد.

سهمیه آردی که هر ماه به نانوایی‌ها اختصاص پیدا می‌کند، بر اساس تراکنش‌های ثبت‌شده در سامانه و میزان آردی که به نان تبدیل شده و در اختیار مردم قرار گرفته است، محاسبه و ارزیابی می‌شود. بنابراین، برای اینکه امکان نظارت بر عملکرد واحدهای مختلف وجود داشته باشد، لازم است اطلاعات فروش نان در یک بستر مشخص ثبت شود. این الزام از اوایل مهرماه به تصویب رسیده و نانوایی‌های آزادپز نیز باید مطابق آن عمل کنند. در واقع، نظارت بر عملکرد نانوایی‌ها محدود به واحدهای یارانه‌ای نیست و آزادپزها نیز باید اطلاعات فروش خود را از طریق سامانه ثبت کنند.

در صورت مشاهده تخلف در این واحدها نیز برخوردهای لازم انجام خواهد شد. هدف نهایی این است که اطلاعات دقیق‌تری از میزان تولید و فروش نان در کشور داشته باشیم، امکان شناسایی تخلفات افزایش پیدا کند و آرد و نان در مسیر واقعی مصرف قرار بگیرد.

منبع: نورنیوز

منبع خبرنورنیوز