رفتن به محتوای اصلی
سیاسیانتخاب6 دقیقه مطالعه

تحلیل تریتا پارسی در فارن پالیسی: ایران به دنبال راه‌حل «پنیر سوئیسی» /به احتمال زیاد، جنگ نه با انفجاری بزرگ، بلکه با پایانی بی‌سروصدا و تدریجی خاتمه خواهد یافت

اوایل ماه جاری میلادی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با مجموعه‌ای از گزینه‌های نظامی درباره جنگ روبه‌رو شد، اما همه آن‌ها را کنار گذاشت. او همچنین بسته پیشنهادی مذاکره را که روی میز قرار داشت، رد کرد. در عوض، تصمیم گرفت با ادامه محاصره اقتصادی ایران…

تحلیل تریتا پارسی در فارن پالیسی: ایران به دنبال راه‌حل «پنیر سوئیسی» /به احتمال زیاد، جنگ نه با انفجاری بزرگ، بلکه با پایانی بی‌سروصدا و تدریجی خاتمه خواهد یافت

فارن پالیسی در مطلبی به قلم تریتا پارسی نوشت: اوایل ماه جاری میلادی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با مجموعه‌ای از گزینه‌های نظامی درباره جنگ روبه‌رو شد، اما همه آن‌ها را کنار گذاشت. او همچنین بسته پیشنهادی مذاکره را که روی میز قرار داشت، رد کرد. در عوض، تصمیم گرفت با ادامه محاصره اقتصادی ایران، فشارها بر تهران را افزایش دهد.

به گزارش «انتخاب»، در ادامه این مطلب آمده است: با این حال، شایعات مبنی بر اینکه ترامپ گزینه نظامی را کنار گذاشته یا به توافق تمایل پیدا کرده است، زودهنگام هستند. سناریوی محتمل‌تر این است که او نه به درگیری پایان دهد و نه آن را حل‌وفصل کند، بلکه به‌تدریج و بی‌سروصدا از آن فاصله بگیرد و هم‌زمان، به‌تدریج از شدت محاصره ایران بکاهد.

فشارها بر ترامپ برای ازسرگیری جنگ، از زمان انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به‌شدت افزایش یافته است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، می‌داند که چند عامل، توانایی ترامپ برای ازسرگیری اقدام نظامی علیه ایران را محدود خواهد کرد.

نخست اینکه ممکن است نتانیاهو تنها چند هفته دیگر در مقام نخست‌وزیر دولت موقت اسرائیل باقی بماند. اگر گادی آیزنکوت بتواند طی چند هفته آینده دولت تشکیل دهد، نتانیاهو مقام نخست‌وزیری را از دست خواهد داد و رؤیای دیرینه‌اش برای درهم‌شکستن دولت ایران نیز نقش بر آب خواهد شد.

در همین حال، شمار فزاینده‌ای از مقام‌های سابق و کنونی اسرائیل، از آویگدور لیبرمن گرفته تا ایهود باراک، درباره این موضوع هشدار می‌دهند که نتانیاهو از سر استیصال در حال برنامه‌ریزی برای «انجام یک تحریک نظامی آشکار است تا ایران را وادار به واکنشی در مقیاسی کند که به جنگ منجر شود؛ جنگی که روند تشکیل دولت جدید در اسرائیل را مختل کند یا مانع آن شود.»

نخست‌وزیر بعدی اسرائیل احتمالاً نه وسواس نتانیاهو درباره ایران را خواهد داشت و نه مهارت او در مانور دادن در نظام سیاسی آمریکا را.

دوم اینکه دو ماه دیگر، با آغاز به کار کنگره تحت کنترل دموکرات‌ها، قدرت مانور ترامپ محدودتر خواهد شد؛ کنگره‌ای که می‌تواند بودجه جنگ را قطع کند.

سوم اینکه پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، اگرچه هفته گذشته از تلاش برای استیضاح جان سالم به در برد، اما آینده سیاسی او همچنان به‌شدت متزلزل است.

حتی اگر خطر وقوع جنگ کاهش یابد، این موضوع لزوماً به معنای افزایش احتمال دستیابی به توافق نیست. موانع مهمی از جمله ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران، آینده برنامه غنی‌سازی این کشور، آتش‌بس منطقه‌ای، لغو تحریم‌ها و هزینه سیاسی توافق برای ترامپ، دستیابی به یک توافق و حفظ آن را دشوار می‌کنند.

محتمل‌ترین سناریو ممکن است نه جنگ باشد و نه صلح؛ بلکه وضعیتی کاملاً متفاوت از مسیر میانه مبتنی بر محاصره اقتصادی باشد که ترامپ پیش‌تر انتخاب کرده بود.

در این سناریو، جنگ اقتصادی و محاصره‌ای که ترامپ علیه ایران به راه انداخته، در نهایت چیزی فراتر از مجموعه‌ای از مواضع و دستورات روی کاغذ نخواهد بود. ترامپ پیروزی را اعلام می‌کند، هم جنگ و هم صلح را رد می‌کند، نیروهای نظامی آمریکا را خارج می‌سازد، از میز مذاکره کنار می‌کشد و همچنان بر پابرجا ماندن محاصره و تحریم‌ها تأکید می‌کند؛ اما در عمل، اجازه می‌دهد این محدودیت‌ها به‌تدریج بی‌اثر شوند.

این روند، کاهش تدریجی شدت محاصره را در پی خواهد داشت و اجرای تحریم‌ها نیز بی‌سروصدا رو به افول خواهد گذاشت. کشورهای آسیایی و خاورمیانه‌ای، گام‌به‌گام تجارت و سرمایه‌گذاری خود در ایران را افزایش خواهند داد؛ به‌گونه‌ای که این مبادلات به‌مراتب از سطح کنونی فراتر خواهد رفت.

در نتیجه این تحول تدریجی، نوعی توازن جدید و شکننده شکل خواهد گرفت: اجرای تحریم‌ها به‌اندازه‌ای جدی باقی می‌ماند که آمریکا بتواند ادعا کند نظام تحریم‌ها همچنان پابرجاست، اما در عین حال به‌اندازه‌ای سست خواهد شد که تهران را متقاعد کند وضعیت موجود را برهم نزند.

این همان سناریوی «پنیر سوئیسی» است؛ سناریویی که تنها گزینه خروج از بحران محسوب می‌شود و می‌تواند کارآمد باشد.

اگر ترامپ واقعاً محاصره و تحریم‌ها را به‌طور کامل حفظ کند، آمریکا و ایران در یک بن‌بست فرسایشی گرفتار خواهند شد؛ وضعیتی که در آن دو طرف همواره در آستانه درگیری قرار دارند، درست مانند شرایط کنونی. این توازن شکننده ناگزیر به جنگی دیگر منتهی خواهد شد و هدف اصلی فاصله گرفتن از بحران را کاملاً از بین خواهد برد.

برای روشن شدن موضوع باید گفت که سناریوی پنیر سوئیسی در مقایسه با توافق صلح، گزینه‌ای نامطلوب‌تر است. توافق صلحی که به ۴۷ سال خصومت پایان دهد، اهداف منع اشاعه تسلیحات هسته‌ای را حفظ کند، اقتصاد ایران را به روی شرکت‌های آمریکایی بگشاید و به ثبات منطقه کمک کند، بسیار بیشتر در راستای منافع آمریکا خواهد بود.

اما گزینه خروج از بحران، از نگاه ترامپ، این مزیت را دارد که او را از پذیرش توافقی معاف می‌کند که به‌منزله آشکار شدن شکست جنگش تلقی شود؛ همان‌گونه که منتقدان، یادداشت تفاهم اسلام‌آباد را چنین ارزیابی کردند.

ترامپ این گزینه را جذاب خواهد یافت، زیرا تمرکز او دیگر بر این نیست که تا چه اندازه می‌تواند امتیاز بگیرد، بلکه بر این است که از دادن چه امتیازهایی می‌تواند اجتناب کند.

در واقع، گزینه پنیر سوئیسی تضمین می‌کند که هیچ‌یک از طرف‌ها با پیروزی کامل از میدان خارج نشوند، اما در عوض، همه از بدترین کابوس خود دور بمانند.

ترامپ هم از پذیرش مصالحه‌ای تحقیرآمیز و هم از گرفتار شدن در باتلاق جنگی غیرضروری دیگر فرار می‌کند. تهران نیز از ویرانی‌هایی که حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های حیاتی و شریان‌های انرژی این کشور به بار خواهد آورد، در امان می‌ماند.

افزون بر این، با توجه به افزایش گرایش افکار عمومی ایران به حمایت از تسلیحات هسته‌ای، تصمیم‌گیرندگان ایرانی نیز ممکن است از نوعی لغو عملی و غیررسمی بخشی از تحریم‌ها استقبال کنند؛ آن هم بدون اینکه مجبور باشند از ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود دست بکشند یا امتیاز هسته‌ای دیگری بدهند.

حتی اسرائیل نیز ممکن است نفس راحتی بکشد؛ چراکه بزرگ‌ترین نگرانی این کشور، یعنی دستیابی به یک توافق دیپلماتیک میان آمریکا و ایران که بتواند به آشتی دشمنان دیرینه منجر شود، همچنان منتفی خواهد ماند. در عین حال، احتمال درگیری آینده میان آمریکا و ایران نیز همچنان وجود خواهد داشت.

رهبران اسرائیل قطعاً هرگونه کاهش فشار تحریمی را یک عقب‌نشینی و زیان تلقی خواهند کرد، اما این وضعیت همچنان از توافقی که کل ساختار تحریم‌ها را از بین ببرد، بهتر است.

علاوه بر این، ممکن است اسرائیل محاسبه کند که این سناریو همچنان فرصت‌های زیادی برای تشدید تحریم‌ها یا حتی سوق دادن اوضاع به‌سمت جنگ فراهم می‌کند.

به‌طور خلاصه، این سناریو بدترین گزینه برای هیچ‌یک از طرف‌ها نیست و برای همه، کم‌هزینه‌ترین مسیر ممکن به شمار می‌رود.

با وجود اینکه اسرائیل همچنان ممکن است به دنبال فرصت‌هایی برای تشدید تنش‌ها باشد، سناریوی پنیر سوئیسی می‌تواند برخلاف انتظار، به وضعیتی نسبتاً پایدار تبدیل شود؛ حتی اگر مناقشه میان آمریکا و ایران را حل‌وفصل نکند.

اگر این توازن ناپایدار تا سال ۲۰۲۹ ادامه پیدا کند، رئیس‌جمهور بعدی آمریکا در برابر یک دوراهی قرار خواهد گرفت: یا برای دستیابی به توافقی بهتر، تنش‌ها را دوباره شعله‌ور کند، یا بی‌سروصدا وضعیت موجود را بپذیرد و توجه خود را به بحران‌های متعدد و فوری دیگری معطوف کند که آمریکا با آن‌ها روبه‌روست.

برای اکثر رؤسای‌جمهور، انتخاب میان این دو گزینه چندان دشوار نخواهد بود.

با توجه به امتناع ترامپ از پذیرش شکست، هراس او از اینکه بازنده به نظر برسد، بیزاری‌اش از دیپلماسی پیچیده و طولانی، وسواسش برای پشت سر گذاشتن توافق هسته‌ای برجام در دوره باراک اوباما، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، و همچنین خودداری ایران از ارائه راه خروجی که وجهه و غرور او را حفظ کند، ممکن است ترامپ در نهایت یک پیروزی ساختگی اعلام کند و به گزینه خروج از بحران از طریق سناریوی پنیر سوئیسی رضایت دهد؛ نه به این دلیل که این تصمیم هوشمندانه‌ترین انتخاب است، بلکه چون کم‌هزینه‌ترین راه خروج از بحران برای او محسوب می‌شود.

منبع: انتخاب

منبع خبرانتخاب