به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، چهلوسومین نشست از سلسله نشستهای همایش بینالمللی حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده با موضوع «نسل و آبادانی زمین در قرآن کریم؛ سنتهای قرآنی استمرار جامعه و بازسازی توازن جمعیتی پس از جنگها» برگزار شد. در این نشست، دکتر سوسن الفضلی، دکترای تفسیر و علوم قرآنی، رئیس بنیاد قرآنی و عضو اتحادیه جهانی استادان دانشگاه، به بررسی جایگاه نسل در منظومه قرآنی و ارتباط آن با مسئولیت انسان در آبادانی زمین و استمرار حیات اجتماعی پرداخت.
وی با تبیین نگاه قرآن کریم به مسئله نسل اظهار داشت: مسئله نسل فراتر از افزایش جمعیت و محاسبه شاخصهای جمعیتشناختی است و با جایگاه انسان در جهان، مسئولیت او در برابر خداوند و توانایی جامعه برای حفظ و انتقال ارزشها، دانش و تجربه ارتباط دارد. بر اساس مباحث مطرحشده در این نشست، قرآن کریم انسان را در برابر زمین مسئول میداند و آبادانی آن را از وظایف او معرفی میکند. از این منظر، استمرار نسل به معنای تداوم حضور انسانهایی است که بتوانند مسئولیت ساخت جامعه، حفظ ارزشها و انتقال میراث معرفتی و فرهنگی را بر عهده بگیرند.
تفاوت افزایش جمعیت با استمرار تمدنی در ادامه نشست، بر ضرورت تمایز میان افزایش کمی جمعیت و استمرار تمدنی تأکید شد. بر این اساس، افزایش تعداد فرزندان بهتنهایی تضمینکننده پایداری و پیشرفت جامعه نیست، بلکه کیفیت تربیت نسل و برخورداری آن از ایمان، تقوا، دانش و مسئولیتپذیری نیز اهمیت اساسی دارد. در همین زمینه، با استناد به دعای حضرت ابراهیم(ع) در آیه ۴۰ سوره ابراهیم و دعای اصلاح نسل در آیه ۱۵ سوره احقاف، بر اهمیت تربیت فرزندانی صالح و توانمند تأکید شد.
همچنین خانواده بهعنوان نخستین محیط شکلگیری شخصیت انسان و انتقال ایمان، اخلاق، معرفت و احساس تعلق اجتماعی معرفی شد؛ ازاینرو، هر برنامهای برای استمرار جامعه باید خانواده را بهعنوان کانون اصلی تربیت نسل مورد توجه قرار دهد. ضرورت توجه به منابع و شرایط زندگی نسلهای آینده بخش دیگری از این نشست به ارتباط نسل، آبادانی زمین و حفظ منابع طبیعی اختصاص داشت. در این بخش، با استناد به آیه ۵۶ سوره اعراف، بر ضرورت پرهیز از فساد در زمین و مسئولیت انسان در قبال محیط زندگی و منابع مورد نیاز جامعه تأکید شد.
بر اساس مباحث ارائهشده، مسئله جمعیت نباید صرفاً به تعداد فرزندان یا سرعت افزایش جمعیت محدود شود، بلکه فراهمکردن شرایط زندگی شایسته برای نسلهای آینده، از جمله دسترسی به آموزش، اشتغال، امنیت، سلامت و منابع ضروری نیز باید مورد توجه قرار گیرد. جنگ و پیامدهای آن بر استمرار نسل و ساختار اجتماعی در ادامه، آثار جنگ بر ساختار جمعیتی و توان بازسازی اجتماعی جوامع بررسی شد.
تلفات انسانی، از دست دادن اعضای خانواده، آوارگی، تخریب خانهها، اختلال در آموزش، توقف فعالیتهای اقتصادی و تضعیف نهادهای اجتماعی از جمله پیامدهایی عنوان شد که میتواند توان جامعه برای ادامه زندگی عادی و انتقال ارزشها و تجربهها را کاهش دهد. در این چارچوب، تأکید شد که بازسازی پس از جنگ نباید صرفاً به جبران خسارتهای مادی و اقتصادی محدود شود، بلکه احیای ظرفیتهای انسانی و اجتماعی، تقویت خانوادهها، بازگشایی مراکز آموزشی، احیای تولید و اشتغال و بازسازی شبکههای حمایتی را نیز در بر میگیرد.
همچنین با اشاره به آیه ۱۱ سوره رعد، بر نقش ظرفیتهای درونی جامعه، اراده انسانها، مسئولیتپذیری و مشارکت اجتماعی در فرایند تغییر و بازسازی تأکید شد. آیات سوره شرح نیز بهعنوان یادآور امکان گشایش در دل دشواریها مورد توجه قرار گرفت. بازسازی جمعیت؛ فراتر از جبران کاهش تعداد افراد از دیگر محورهای نشست، ضرورت نگاه جامع به بازسازی جمعیت پس از جنگ بود. در این بخش، تأکید شد که بازسازی جمعیت نباید تنها به جبران عددی تلفات و کاهش جمعیت تقلیل یابد، بلکه باید با فراهمکردن شرایط رشد و شکوفایی نسل جدید همراه باشد.
بر این اساس، حمایت از خانواده، تأمین امنیت اقتصادی، مسکن، سلامت مادران و کودکان، آموزش و خدمات عمومی از جمله الزامات بازسازی اجتماعی معرفی شد. همچنین خانواده بهعنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای جامعه برای بازیابی پس از بحران مورد توجه قرار گرفت؛ چراکه این نهاد با بازسازی روابط عاطفی و اجتماعی، مراقبت از اعضا، پرورش نسل جدید و انتقال ارزشها میتواند در احیای تعادل روانی و اجتماعی نقشآفرین باشد. آموزش، اشتغال و همکاری اجتماعی؛
الزامات توانمندسازی نسل در بخش دیگری از مباحث، قدرت اجتماعی نسل صرفاً وابسته به شمار افراد دانسته نشد و بر اهمیت آموزش، مهارت، سلامت، توان تولید و احساس مسئولیت در افزایش ظرفیت نسل جدید تأکید شد. بر این اساس، سیاستهای جمعیتی باید با برنامههای آموزشی، اقتصادی و فرهنگی پیوند داشته باشند تا نسل آینده بتواند دانش بیاموزد، مهارت کسب کند، مسئولیت بپذیرد و در حفظ و توسعه جامعه مشارکت داشته باشد.
همچنین با استناد به آیه ۲ سوره مائده و اصل قرآنی تعاون، بر ضرورت همکاری میان خانوادهها، نهادهای اجتماعی، مراکز آموزشی و مجموعههای مسئول در حوزههای اقتصادی و حمایتی برای بازسازی جوامع آسیبدیده از جنگ تأکید شد. بازسازی زیرساختهای فرهنگی و اجتماعی پس از جنگ در پایان، پیامدهای جنگ بر زیرساختهای تمدنی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت. در این بخش، آسیب به مراکز آموزشی، نهادهای اجتماعی، مکانهای فرهنگی و فضاهای عبادی از جمله خسارتهایی دانسته شد که افزون بر آثار مادی، بر حافظه جمعی، هویت فرهنگی و استمرار فعالیتهای اجتماعی تأثیر میگذارد.
با استناد به آیه ۴۰ سوره حج، بر اهمیت حفاظت از مکانهای عبادی و ضرورت توجه به ابعاد گستردهتر تخریبهای ناشی از جنگ تأکید شد. در جمعبندی این نشست، نسل و آبادانی زمین دو موضوع مکمل در منظومه قرآنی معرفی شدند؛ به این معنا که نسل، استمرار حضور انسان و انتقال مسئولیت میان دورههای تاریخی را امکانپذیر میکند و آبادانی زمین نیز شرایط مادی و اجتماعی لازم برای استمرار زندگی را فراهم میآورد.
بر این اساس، بازسازی جوامعی که جنگ و بحران را تجربه کردهاند، نیازمند بازسازی ظرفیتهای انسانی، تقویت خانواده، احیای آموزش و تولید، تأمین امنیت، توانمندسازی نسل جدید، حفاظت از منابع و گسترش همکاری اجتماعی است.
منبع: رسانیوز



