بدن در ساعات پایانی شب آمادگی کمتری برای پردازش مواد غذایی دارد و ممکن است قند خون بعد از مصرف خوراکیهای شیرین، بیشتر و طولانیتر بالا بماند.
همشهریآنلاین – پروانه بندپی: خیلی از افراد، خودسرانه یا به تبعیت از بعضی توصیههای اینستاگرامی، شبها از یک ساعتی به بعد چیزی نمیخورند و حتی بعضیها با گرسنگی سر روی بالش میگذارند. آنها معتقدند خوردن بعد از یک ساعتی – مثلا ۸ شب – باعث چاقی، دیابت و سایر بیماریها میشود. در مقابل، عدهای هم تا آخرین ساعات شب به خوردن ادامه میدهند و بلافاصله بعد از آن به رختخواب میروند. اما کدامیک از این دو رفتار به سلامت بدن نزدیکتر است و واقعا آخرین وعده غذایی روز چه ساعتی باید مصرف شود؟
مدیریت وزن به سه عامل اصلی بستگی دارد
متخصصان میگویند برای آخرین وعده غذایی، ساعت مشخص و یکسانی برای همه افراد وجود ندارد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، فاصله خوردن غذا تا زمان خواب، ترکیب و حجم وعده غذایی و البته نظم کلی الگوی تغذیه در طول روز است.
ریحانه ملاحسینی، متخصص تغذیه در گفتگو با همشهری میگوید: «اینکه بعضی افراد یک ساعت مشخص را برای شام خوردن تعیین میکنند و مثلاً میگویند خوردن بعد از ساعت ۸ شب باعث چاقی و سایر بیماریها میشود، واقعا درست نیست.»
به گفته او، «مدیریت وزن به سه عامل اصلی بستگی دارد؛ مجموع انرژی دریافتی و مصرفی، کیفیت رژیم غذایی و سطح فعالیت بدنی.برای بدن تفاوت چندانی ندارد که انرژی مورد نیازش را در وعده ناهار دریافت کند یا شام. البته این به معنای بیاهمیت بودن زمان غذاخوردن نیست؛ زمان غذا خوردن اهمیت دارد، اما باید در کنارش آن سه عامل ذکرشده را هم در نظر گرفت.»
چرا خوردن در ساعات پایانی شب توصیه نمیشود؟
متخصصان میگویند اهمیت زمان غذا خوردن به ساعت بیولوژیک بدن برمیگردد؛ ساعتی درونی که فعالیت اندامها، ترشح هورمونها و سوختوساز بدن را با چرخه شب و روز هماهنگ میکند. ملاحسینی در این باره توضیح میدهد: «در سالهای اخیر مطالعاتی در این زمینه انجام شده که به آن «کرونوتغذیه» یا تغذیه زمانبندیشده میگویند. این مطالعات بررسی میکنند که زمان دریافت غذا در طول شبانهروز چه تأثیری بر سلامت و متابولیسم بدن دارد.»
این کارشناس تغذیه ادامه میدهد: «بدن ما یک ساعت بیولوژیک دارد و اندامهای مختلف، هورمونها و آنزیمها بر اساس این ساعت بیولوژیک داخلی فعالیت میکنند. ریتم خواب، ترشح هورمونهایی مانند ملاتونین و انسولین، فعالیت دستگاه گوارش و سوختوساز بدن، همگی تحت تأثیر این ساعت بیولوژیک قرار دارند. به همین دلیل دستگاه گوارش ما در تمام ساعات شبانهروز آمادگی یکسانی برای هضم و جذب مواد غذایی ندارد.»
به گفته این متخصص تغذیه، «بدن در ساعات ابتدایی روز آمادگی بیشتری برای پردازش مواد غذایی دارد و حساسیت آن به انسولین هم در این ساعات بیشتر است. انسولین، یک هورمون است که به کنترل قند خون کمک میکند. مثلا اگر یک خوراکی شیرین را در ساعات پایانی شب مصرف کنیم، احتمال بیشتری وجود دارد که قند خونمان در مقایسه با زمانی که همان خوراکی را در میانه روز مصرف میکنیم، افزایش پیدا کند و برای مدت طولانیتری بالا بماند.»
او ادامه میدهد: «از طرف دیگر، خوردن وعدههای غذایی حجیم و پرچرب در ساعت نزدیک خواب میتواند باعث احساس سنگینی، اختلالات گوارشی و حتی کاهش کیفیت خواب شود. به همین دلیل توصیه میشود که شام حدود ۲ تا ۳ ساعت قبل از خواب مصرف شود تا هم با ریتم شبانهروزی بدن هماهنگتر باشد، هم فرصت کافی برای هضم غذا وجود داشته باشد و هم خواب بهتری داشته باشیم.»
یکی از باورهای رایج درباره تغذیه شبانه این است که خوردن میوه بعد از شام یا در ساعات پایانی شب باعث چاقی میشود یا احتمال ابتلا به دیابت را در پی دارد. اما شواهد علمی چنین ممنوعیتی را تأیید نمیکنند.
ملاحسینی میگوید: «ما اتفاقاً به افرادی که شام را خیلی زود میخورند و به هر دلیلی مثلاً به دلیل شرایط کاری یا شیفتهای کاری دیر میخوابند، توصیه میکنیم قبل از خواب، یک میانوعده سبک داشته باشند که این میانوعده میتواند شامل یک واحد میوه باشد.»
این کارشناس تغذیه تاکید میکند: «البته درباره مصرف میوه باید به یک نکته توجه کنیم؛ میوهها باید در طول روز و در چند نوبت مصرف شوند. نه اینکه مثلاً دو تا سه واحد میوه را یکجا بخوریم. توصیه نمیکنیم فرد سه واحد میوه را در یک نوبت مصرف کند. چه در ابتدای روز و چه شب.»
دیابتیها شبها میوه بخورند یا نه؟
افراد مبتلا به دیابت هم لازم نیست مصرف میوه را به ساعات روز محدود کنند. آنچه برای این افراد اهمیت بیشتری دارد، نظم وعدههای غذایی و توزیع کربوهیدراتها در طول روز است. ملاحسینی در این رابطه میگوید: «افراد مبتلا به دیابت هم میتوانند یک واحد از میوه روزانه خود را در ساعات شب مصرف کنند و دلیلی برای ممنوعیت مطلق آن وجود ندارد.»
او دو نکته را برای تغذیه این افراد مهم میداند: «اول، نظم وعدههای غذایی است. این افراد باید حتما سه وعده اصلی و سه تا چهار میانوعده در برنامه غذایی خود داشته باشند. توزیع مناسب وعدههای غذایی در طول روز کمک میکند قند خون ناگهان افزایش پیدا نکند.»
این متخصص تغذیه درباره نکته دوم هم توضیح میدهد: «مواد غذایی کربوهیدراتی مثل برنج، نان و حتی میوهها باید در چند نوبت و به صورت متعادل «در طول روز» مصرف شوند. نه اینکه بخش زیادی از کربوهیدرات مورد نیاز بدن فقط در یک وعده دریافت شود.»
منبع: همشهری



