به گزارش برنا تهران، نسا نژادزارع کارشناس ارشد رشته علوم اجتماعی و روزنامه نگار در یاداشتی نوشت، این روزها دوباره خبر مرگ چند دختر جوان آنهم طی چند روز، مانند جریانی تکراری و تلخ، بر پیکره جامعه نشسته؛ اما این بار، نام «سوگند» و دیگر دخترانی که جان خود را در محیطی که باید امنترین جای جهان باشد، از دست دادند، دیگر نمیتوان آنها را صرفاً یک «حادثه فردی» یا یک «تراژدی خانوادگی» نامید.
وقتی خبر مرگ یک دانشآموز یا یک زن جوان توسط نزدیکترین اعضای خانوادهاش منتشر میشود، تنها یک زندگی خاموش نشده است، بلکه بخشی از قرارداد اجتماعیِ «امنیت در خانواده» نیز فرو ریخته است. ما با موجی از خشونتهای خانگی روبرو هستیم که فراتر از یک خشم لحظهای، ریشههای عمیقتر و ساختاری در تار و پود جامعه ما دارد. این گزارش، نه تنها برای سوگواری، بلکه برای کالبدشکافی این آسیب اجتماعی و پاسخ به این پرسش است: چرا خانهها در جامعه ما، به صحنه جرم تبدیل میشوند؟ کالبدشکافی جامعهشناختی؛
از بحران ساختار تا فروپاشی ارزشها از منظر جامعهشناسی، آنچه در اخبار اخیر مشاهده میکنیم، پیامدهای مستقیم یک «بحران ساختاری» است. برای درک چرایی این فجایع، باید از نگاه گذرا به جرم، به نگاه عمیق به ساختار حرکت کنیم. اول از همه، باید به بحران در مفهوم «مالکیت» اشاره کرد. یکی از اصلیترین ریشههای جامعهشناختی این خشونتها، تداوم الگوهای سنتی و بازتولید مفاهیم غلط از «سلطه» است. در برخی ساختارهای خانوادگی، زن و دختر نه به عنوان یک «فاعل اجتماعی» مستقل، بلکه به عنوان «موضوع» یا حتی «مالکیت» فردی نگریسته میشوند. این نگاه، زیربنای ذهنی خشونت است؛
زمانی که فرد تصور میکند حق کنترل کامل بر رفتار یا انتخابهای دیگری را دارد، کوچکترین تمایلی از سوی قربانی را، نوعی «عصیان علیه نظم خانوادگی» تلقی کرده و با خشونت به آن پاسخ میدهد. همچنین، ما با پدیده «بازتولید خشونت» روبرو هستیم. خشونت خانگی، یک پدیده ایزوله نیست؛ بلکه بازتابی از فرسایش ارزشهای مدنی در سطح کلان است. وقتی الگوهای رفتاری مبتنی بر قدرتطلبی و سرکوب در جامعه رواج مییابد، این الگوها به درون خانه نفوذ کرده و به یک «هنجار پنهان» تبدیل میشوند.
در واقع، ما با ساختاری روبرو هستیم که در آن، خشونت از یک رفتار انحرافی، به ابزاری برای حفظ نظمِ غلط تبدیل شده است. شکافهای قانونی؛ میان «متن قانون» و «واقعیت اجتماعی» در مواجهه با این فجایع، پرسش اساسی این است: چرا قوانین موجود، علیرغم وجود مجازاتهای سنگین، نتوانستهاند از جان زنان و دختران در حصار خانهها محافظت کنند؟ با نگاهی به نظام حقوقی، دو شکاف بزرگ را میتوان شناسایی کرد: نخست، چالش در تعریف و شناسایی جرم است. بسیاری از قوانین فعلی، بر «مجازات پس از وقوع جرم» تمرکز دارند.
یعنی قانون زمانی وارد میدان میشود که خون ریخته شده یا آسیبی جبرانناپذیر وارد شده است. اما در حوزه خشونت خانگی، ما با مشکل «پیشگیری» روبرو هستیم. تا زمانی که خشونت در مراحل اولیه (مانند کنترل شدید، محدود کردن آزادی یا خشونتهای روانی) در قالب «اختلافات خانوادگی» یا «مسائل خصوصی» نگریسته شود، سیستم قضایی و پلیسی دیرتر از موعد وارد عمل خواهد شد. دوم، موانع دسترسی به عدالت است. حتی با وجود قوانین، «دسترسی به عدالت» برای قربانیان با موانعی نظیر وابستگی اقتصادی و ترس از بدنامی همراه است. قربانی در یک «تلهی اجتماعی» گرفتار شده است؛
جایی که سیستمهای حمایتی باید فراتر از مجازاتِ قاتل، به فکر ایجاد «امنیتِ پیشگیرانه» و پناهگاههای امن باشند تا قربانی بتواند پیش از رسیدن به نقطه بیبازگشت، از چرخه خشونت خارج شود. نتیجه این است فراتر از سوگواری مرگ سوگند و دیگر قربانیان، تنها مرگ یک فرد نیست؛ بلکه مرگ بخشی از امنیت و اعتماد در بافت اجتماعی ماست. برای جلوگیری از تکرار این تراژدیها، ما نیازمند یک تحول همهجانبه هستیم: از بازنگری در آموزشهای جنسیتی و حقوقی در مدارس و خانوادهها گرفته، تا توانمندسازی اقتصادی زنان و تقویت سازوکارهای نظارتی پیشگیرانه.
تا زمانی که خانهها امن نباشند و تا زمانی که خشونت در پوشش «سنت» یا «حریم خصوصی» پنهان بماند، هیچ جامعهای نمیتواند ادعای تمدن و آرامش کند. ما به قانونی نیاز داریم که نه تنها قاتل را مجازات کند، بلکه اجازه ندهد هیچ دختری، تنها با یک «ترس» در خانه بزرگ شود. نسا نژادزارع کارشناس ارشد رشته علوم اجتماعی و روزنامه نگار
منبع: خبرگزرای برنا



