رفتن به محتوای اصلی
اقتصادیخبرگزاری موج5 دقیقه مطالعه

استانداردی که با تغییر بازار تغییر کرد؛ درس آمریکا برای صنعت قارچ ایران

به نقل از دانشنامه صنعت قارچ هاگ، تغییر نیازهای خریداران و فاصله برخی معیارهای درجه‌بندی با شیوه‌های رایج تولید و عرضه، صنعت قارچ آمریکا را به درخواست اصلاح استانداردهای رسمی کشاند. این درخواست که در سال ۲۰۲۰ از سوی انجمن قارچ آمریکا مطرح شد، پس از شش سال به…

استانداردی که با تغییر بازار تغییر کرد؛ درس آمریکا برای صنعت قارچ ایران

به نقل از دانشنامه صنعت قارچ هاگ، تغییر نیازهای خریداران و فاصله برخی معیارهای درجه‌بندی با شیوه‌های رایج تولید و عرضه، صنعت قارچ آمریکا را به درخواست اصلاح استانداردهای رسمی کشاند. این درخواست که در سال ۲۰۲۰ از سوی انجمن قارچ آمریکا مطرح شد، پس از شش سال به اجرای استاندارد جدید وزارت کشاورزی این کشور در سپتامبر ۲۰۲۶ انجامید؛ تجربه‌ای که اهمیت مشارکت فعالان بازار در بازنگری معیارهای صنعتی را برجسته می‌کند. یکی از چالش‌های مهم در معاملات محصولات کشاورزی، تفاوت برداشت تولیدکننده و خریدار از کیفیت محصول است.

این اختلاف به‌ویژه درباره محصولات تازه و حساس به شرایط برداشت، بسته‌بندی و حمل‌ونقل اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در بازار قارچ، ویژگی‌هایی مانند اندازه کلاهک، میزان بلوغ، وضعیت ظاهری و عیوب قابل‌قبول می‌توانند در تعیین مشخصات محصول مورد معامله نقش داشته باشند. اگر این معیارها به‌درستی تعریف نشوند یا با نیازهای جدید بازار هماهنگ نباشند، زمینه اختلاف میان حلقه‌های زنجیره تأمین افزایش می‌یابد. بررسی دانشنامه صنعت قارچ هاگ از اسناد رسمی وزارت کشاورزی آمریکا نشان می‌دهد چنین مسئله‌ای از دلایل اصلی درخواست بازنگری استاندارد درجه‌بندی قارچ در این کشور بوده است.

انجمن قارچ آمریکا معتقد بود بخشی از معیارهای پیشین دیگر با رویه‌های جاری صنعت هماهنگی کافی ندارند. همچنین برای برخی محصولات، از جمله پورتوبلو، درجه اختصاصی متناسب با ویژگی‌های آنها تعریف نشده بود. این موضوع نشان می‌دهد استانداردی که در دوره‌ای پاسخگوی نیاز تولید و تجارت بوده، ممکن است با تغییر شرایط بازار نیازمند بازنگری شود. براساس اسناد رسمی، انجمن قارچ آمریکا (American Mushroom Institute) در دوم آوریل ۲۰۲۰ درخواست بازنگری استاندارد را به سازمان خدمات بازاریابی کشاورزی وزارت کشاورزی آمریکا (USDA-AMS) ارائه کرد.

این درخواست صرفاً به اصلاح نام درجات محدود نبود. انجمن خواستار هماهنگی بیشتر استاندارد با شیوه‌های جاری صنعت، تعریف درجه مستقل برای پورتوبلو و تعیین معیارهای دقیق‌تر برای برخی عیوب محصول شده بود. بررسی های هاگ، یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه این تجربه، مسیر تبدیل یک درخواست صنفی به تصمیمی رسمی بود. از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴، انجمن و سازمان AMS درباره پیشنهادهای اصلاحی همکاری کردند. سپس وزارت کشاورزی آمریکا در آوریل ۲۰۲۶ متن پیشنهادی را برای دریافت نظرات عمومی منتشر کرد. در این مرحله، ۹ نظر ثبت شد که طبق اطلاعیه رسمی، همگی از اصلاحات حمایت کرده بودند.

این تعداد البته به معنای موافقت تمامی فعالان صنعت قارچ آمریکا نیست. سرانجام در ۲۵ اوت ۲۰۲۶، اطلاعیه نهایی منتشر شد و استاندارد بازنگری‌شده از ۲۴ سپتامبر همان سال به اجرا درآمد. در این فرایند، انجمن نقش پیشنهاددهنده و پیگیر نیازهای صنعت را بر عهده داشت، درحالی‌که بررسی و تصمیم‌گیری رسمی بر عهده وزارت کشاورزی آمریکا باقی ماند. استاندارد جدید آمریکا چند اصلاح مهم در معیارهای درجه‌بندی قارچ ایجاد کرده است. نخست، درجه مستقلی با عنوان U.S. No. 1 Portabella برای قارچ پورتوبلو تعریف شد.

این تغییر امکان ارزیابی محصول را با توجه به ویژگی‌های طبیعی آن، از جمله کلاهک باز، فراهم می‌کند. دوم، اندازه قارچ از تعریف درجات کیفیت جدا و در بخش مستقلی قرار گرفت. در نتیجه، مشخصات اندازه می‌تواند مستقل از درجه کیفی محصول تعیین شود. سوم، حدود مجاز عیوب و تعاریف مربوط به آنها بازنگری شدند تا با شیوه‌های امروزی تولید، برداشت و جابه‌جایی هماهنگی بیشتری داشته باشند. همچنین در استاندارد جدید، شرایط مشخصی برای بسته‌های ترکیبی قارچ سفید و قهوه‌ای پیش‌بینی شده است.

این تغییرات به قارچ‌های تازه مشمول گونه Agaricus bisporus مربوط‌اند و به معنای اصلاح استاندارد تمام انواع قارچ خوراکی نیستند. دانشنامه صنعت قارچ هاگ در بررسی این اصلاحات تأکید می‌کند که اهمیت آنها صرفاً در تغییر چند اصطلاح فنی نیست، بلکه در تلاش برای ایجاد معیارهای روشن‌تر و متناسب‌تر با نیازهای تجاری صنعت است. بااین‌حال، برای اثبات تأثیر استاندارد جدید بر کاهش ضایعات، برگشت محموله‌ها یا اختلافات مالی، به داده‌های مستقل پس از اجرای آن نیاز خواهد بود. تجربه آمریکا می‌تواند فرصتی برای بررسی وضعیت استانداردهای مرتبط با قارچ تازه در ایران باشد.

در کشور ما نیز استانداردهای ملی مرتبط با ویژگی‌های قارچ تازه خوراکی پرورشی تدوین شده‌اند؛ از جمله استاندارد ملی شماره ۱۶۲۷. بنابراین موضوع را نباید به نبود استاندارد در ایران تقلیل داد. پرسش مهم‌تر، میزان تناسب معیارهای موجود با نیازهای روز تولید، بسته‌بندی، توزیع و معاملات قارچ است. در بررسی های دانشنامه هاگ، این پرسش مطرح می‌شود که آیا اصطلاحاتی مانند «قارچ درجه یک»، «درجه دو» یا «قارچ صادراتی» در تمام بخش‌های بازار با معیارهایی یکسان و قابل‌اندازه‌گیری به کار می‌روند؟

برای پاسخ به این پرسش، باید علاوه بر مطالعه آخرین نسخه‌های معتبر استانداردهای ملی، رویه‌های واقعی خریدوفروش و دیدگاه تولیدکنندگان، خریداران، کارشناسان و مسئولان استانداردگذاری نیز بررسی شود. به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً با مقایسه استاندارد آمریکا و ایران درباره کارآمدی یا ناکارآمدی معیارهای داخلی نتیجه‌گیری کرد. یکی از نکات قابل‌توجه تجربه آمریکا، همکاری میان انجمن صنفی و مرجع رسمی استانداردگذاری است.

این تجربه نشان می‌دهد تشکل‌های تخصصی می‌توانند با شناسایی مسائل مشترک تولیدکنندگان و فعالان بازار، زمینه ارائه پیشنهادهای مستند برای اصلاح معیارهای موجود را فراهم کنند. در ایران نیز بهره‌گیری از ظرفیت انجمن‌های صنفی، کارشناسان کنترل کیفیت، تولیدکنندگان، واحدهای بسته‌بندی، فعالان توزیع و نهادهای مسئول می‌تواند موضوعی قابل بررسی برای ارتقای هماهنگی استانداردها با نیازهای صنعت باشد. البته الگوبرداری از تجربه سایر کشورها لزوماً به معنای انتقال مستقیم معیارهای فنی آنها نیست؛ زیرا شرایط تولید، ساختار بازار، مقررات و الگوهای مصرف در کشورها متفاوت است.

آنچه می‌تواند مورد توجه قرار گیرد، خود فرایند بازنگری است: شناسایی مسئله، جمع‌آوری شواهد، مشارکت ذی‌نفعان، بررسی کارشناسی و تصمیم‌گیری در چارچوب مراجع مسئول. جمع‌بندی بررسی دانشنامه صنعت قارچ هاگ نشان می‌دهد اصلاح استاندارد قارچ آمریکا در سال ۲۰۲۶، نمونه‌ای از پاسخ نهادی به درخواست صنعت برای هماهنگی بیشتر معیارهای درجه‌بندی با واقعیت‌های تولید و بازار بوده است. این اتفاق نشان می‌دهد استانداردها اسنادی تغییرناپذیر نیستند و کارآمدی آنها می‌تواند در دوره‌های مختلف مورد بررسی قرار گیرد.

برای صنعت قارچ ایران نیز مطالعه چنین تجربه‌ای فرصتی برای گفت‌وگوی کارشناسی درباره معیارهای موجود، کیفیت اجرای آنها و سازوکار مشارکت فعالان بازار در بازنگری‌های احتمالی فراهم می‌کند. پرسش اساسی این است: هنگامی که شرایط تولید و نیازهای بازار قارچ تغییر می‌کند، چه سازوکاری می‌تواند اطمینان دهد معیارهای ارزیابی محصول نیز متناسب با این تحولات بررسی و در صورت لزوم اصلاح می‌شوند؟ پاسخ به این پرسش این است که بیش از آنکه نیازمند مقایسه شتاب‌زده کشورها باشد، مستلزم مطالعه مستند وضعیت صنعت قارچ ایران و همکاری سازنده میان فعالان زنجیره تأمین و مراجع تخصصی است.

منبع: خبرگزاری موج

منبع خبرخبرگزاری موج