نصرتالله حیدری استاد دانشگاه آزاد اسلامی ایلام در گفتوگو با میزان، با تشریح آثار و الزامات اجرای طرح ارجاع هوشمند پروندهها در دستگاه قضایی، این اقدام را زمینهساز افزایش شفافیت، کاهش اعمال سلیقه و مداخلههای غیرضابطهمند، توزیع عادلانه پروندهها و ارتقای تخصصگرایی در رسیدگیهای قضایی دانست و تأکید کرد که توسعه زیرساختها، آموزش نیروی انسانی و نظارت مستمر بر عملکرد سامانه از الزامات موفقیت این طرح در استان ایلام است.
حیدری درباره تأثیر هوشمندسازی ارجاع پروندهها بر عملکرد دستگاه قضایی، اظهار کرد: پیش از اجرای طرح هوشمندسازی در دستگاه قضا توزیع پروندهها عمدتاً بر اساس نوبت یا ارجاع دستی توسط مدیران انجام میشد اما در شیوه ارجاع هوشمند مبتنی بر سامانههای الکترونیک، پرونده بر اساس شاخصهای تعریفشده، مانند تخصص شعبه، حجم کاری و نوبت، بهصورت خودکار تخصیص داده میشود. وی افزود: این فرایند موجب افزایش شفافیت میشود زیرا مسیر ارجاع پرونده قابل رصد است و امکان اعمال نظر شخصی کاهش مییابد.
این اقدام مثبت و در راستای اصل شفافیت و پاسخگویی است که در حکمرانی قضایی از اصول اساسی به شمار میرود. کاهش مداخله انسانی و جلوگیری از اعمال سلیقه در ارجاع پروندهها این استاد دانشگاه با اشاره به تفاوت شیوههای ارجاع پرونده در گذشته و روش هوشمند، گفت: در گذشته ارجاع پروندهها بر اساس نوبت دفتری، صلاحیت ذاتی و محلی و در مواردی با نظر مدیر یا رئیس شعبه انجام میشد.
حیدری ادامه داد: ارجاع هوشمند با حذف عامل انسانی در مرحله تخصیص پرونده، احتمال اعمال سلیقه، پارتیبازی یا مداخله غیرضابطهمند را به شکل محسوسی کاهش میدهد هرچند نظارت انسانی بر صحت دادهها همچنان ضروری است. این موضوع میتواند به سلامت دستگاه قضایی کمک کند.
تخصص و تجربه قضات باید در ارجاع هوشمند پروندهها لحاظ شود وی با تأکید بر ضرورت توجه به تخصص، تجربه و حجم کاری قضات در فرایند ارجاع هوشمند پروندهها، بیان کرد: سامانه ارجاع هوشمند میتواند پروفایل تخصصی هر قاضی از جمله رشته حقوقی و سابقه رسیدگی به موضوعات خاص، همچنین حجم کار جاری او را در الگوریتم خود لحاظ کند. این استاد دانشگاه افزود: با تعریف شاخصهایی مانند «حداکثر پرونده فعال» و «تخصص موضوعی»، پرونده به شعبهای ارجاع میشود که هم تخصص لازم را داشته باشد و هم ظرفیت کاری آن اشباع نشده باشد.
این موضوع علاوه بر تسریع در امور، به افزایش دقت در رسیدگی به پروندهها کمک بسیاری میکند. توزیع متوازن پروندهها به کاهش اطاله دادرسی کمک میکند حیدری درباره تأثیر اجرای این طرح بر کاهش اطاله دادرسی و ایجاد توازن در حجم کاری شعب قضایی اظهار کرد: توزیع متوازن پروندهها از انباشت پرونده در برخی شعب و کمبود پرونده در شعب دیگر جلوگیری میکند.
وی افزود: کاهش زمان انتظار برای ارجاع اولیه و تخصیص پرونده به شعبه متناسب با موضوع و ظرفیت کاری، میتواند در کاهش اطاله دادرسی بسیار مؤثر باشد البته تحقق این هدف مشروط به فراهم بودن زیرساختهای الکترونیکی و ارائه آموزش کافی در دادگستری است. ضرورت فراهمسازی زیرساختهای اجرای طرح در دادگستری ایلام این استاد دانشگاه در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت اجرای طرح ارجاع هوشمند پروندهها در این استان، گفت: اطلاع خاصی از تعداد پروندهها و روند اجرای این طرح در استان ایلام ندارم و به همین دلیل نمیتوانم در این زمینه قضاوتی عالمانه داشته باشم.
حیدری ادامه داد: با این حال، بهطور کلی میدانم این طرح در چارچوب سامانههای قوه قضاییه، مانند سامانه مدیریت پرونده، در حال گسترش است و نتایج اولیه آن معمولاً شامل کاهش زمان ارجاع، افزایش شفافیت و تسریع در انجام امور پروندههاست. وی با ابراز امیدواری نسبت به موفقیت دادگستری استان ایلام در این زمینه، تصریح کرد: استان ایلام از نظر نرمافزاری و بهویژه از حیث نیروی انسانی، بهخصوص قضات فاضل و مجرب، از توانمندی بالایی برخوردار است.
همین ظرفیت میتواند بستر اجرای موفق طرح و کاهش اطاله دادرسی در استان را فراهم کند البته در گام نخست باید زیرساختهای اجرای طرح در دادگستری استان ایجاد شود. هوشمندسازی؛ ابزاری برای رصد مستمر عملکرد شعب و قضات حیدری یکی دیگر از مزایای اصلی هوشمندسازی در دستگاه قضایی را امکان رصد و ارزیابی مستمر عملکرد شعب و قضات دانست و گفت: یکی از مزایای اصلی این طرح، تولید دادههای قابل تحلیل است. سامانه میتواند ورودی و خروجی هر شعبه، میانگین زمان رسیدگی، نرخ اطاله دادرسی و عملکرد قاضی را بهصورت مستمر رصد کند.
وی افزود: این دادهها ابزار نظارتی مهمی در اختیار مدیران قضایی قرار میدهد و میتواند در ارزشیابی قضات و شناسایی قضات برتر بسیار مؤثر باشد. این استاد دانشگاه تأکید کرد: در مجموع، طرح هوشمندسازی بستری برای حمایت از قضات فعال، پرکار و وظیفهشناس و همچنین تسریع در روند رسیدگی به پروندههاست.
ارجاع هوشمند بهتنهایی تضمینکننده کیفیت آرای قضایی نیست وی درباره چگونگی تضمین تخصصگرایی و کیفیت آرای قضایی در فرایند ارجاع هوشمند، اظهار کرد: برای اطمینان از تحقق این هدف، باید پروفایل تخصصی قضات بهروز و دقیق ثبت شود و الگوریتم ارجاع نیز تخصص موضوعی را در اولویت قرار دهد.
حیدری ادامه داد: علاوه بر این، باید سازوکار بازخورد کیفیت آرا، مانند میزان نقض آرای صادرشده در مرحله تجدیدنظر، در ارزیابیها لحاظ شود و دورههای آموزشی تخصصی برای قضات برگزار شود.ارجاع هوشمند بهتنهایی کیفیت رسیدگی و آرای قضایی را تضمین نمیکند، بلکه بستر لازم برای تحقق آن را فراهم میسازد.
ضرورت پیشبینی سازوکار نظارتی و اصلاح خطاهای سامانه وی با اشاره به ضرورت پیشبینی سازوکارهای نظارتی و اصلاحی در صورت بروز خطا در فرایند ارجاع هوشمند، بیان کرد: معمولاً در این زمینه امکان اعتراض ذینفع به نحوه ارجاع و بررسی آن توسط مدیر قضایی، بازبینی دورهای ارجاعهای انجامشده توسط واحد نظارت، امکان اصلاح دستی در موارد خاص با ثبت دلیل در سامانه و همچنین گزارش خطاهای سیستمی و رفع آنها پیشبینی میشود.
حیدری افزود: شفافیت ناشی از ثبت الکترونیکی، امکان ردیابی تخلف را فراهم میکند و این موضوع میتواند سازوکار نظارت و در نهایت اصلاح فرایندها را در دستگاه قضایی استان فراهم آورد. توزیع عادلانه پروندهها به افزایش اعتماد عمومی به دستگاه قضا کمک میکند وی در تشریح تأثیر ارجاع هوشمند بر تحقق عدالت قضایی و افزایش اعتماد عمومی، گفت: عدالت قضایی از حقوق شهروندی و از مؤلفههای کارآمدی نظام حکمرانی در حوزه قضایی است و تحقق آن میتواند به افزایش اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی در جامعه کمک کند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: توزیع عادلانه و شفاف پروندهها، کاهش امکان نفوذ و پارتیبازی و تسریع در رسیدگیها میتواند به تحقق عدالت قضایی و افزایش اعتماد عمومی مردم به دستگاه قضا در استان کمک کند.این اثرگذاری تدریجی است و به عملکرد کلی دستگاه قضایی، میزان پاسخگویی و کیفیت آرای صادرشده نیز بستگی دارد.
ارجاع هوشمند میتواند از تمرکز نامتوازن پروندههای حساس جلوگیری کند استاد دانشگاه آزاد اسلامی ایلام با اشاره به نقش ارجاع هوشمند در جلوگیری از تمرکز نامتوازن پروندههای حساس در برخی شعب، گفت: در صورت طراحی صحیح و هوشمندسازی همراه با نظارت، این شیوه ارجاع میتواند از تمرکز غیرعادی پروندههای خاص در شعب محدود جلوگیری کند. حیدری در عین حال هشدار داد: باید مراقب بود که خود هوشمندسازی موجب شکلگیری تمرکز جدید نشود ازاینرو نظارت دورهای بر الگوهای توزیع پروندهها در این زمینه ضروری است. توسعه پرونده الکترونیک و خدمات برخط؛
چشمانداز تحول قضایی در ایلام وی درباره چشمانداز مطلوب هوشمندسازی در دستگاه قضایی استان ایلام، اظهار کرد: این چشمانداز میتواند شامل توسعه ارجاع هوشمند به همه مراحل رسیدگی، از جمله تجدیدنظر و اجرا، هوشمندسازی ثبت دادخواست و تشخیص صلاحیت، راهاندازی سامانههای تحلیل داده برای پیشبینی حجم پروندهها، تکمیل پرونده الکترونیک و ارائه خدمات برخط به مردم باشد که از مهمترین محورهای این تحول محسوب میشوند.
حیدری افزود: اولویتها باید بر اساس نیازها و زیرساختهای استان تعیین شوند اما شفافیت، سرعت و تخصصگرایی باید محور اصلی تحول در دستگاه قضایی استان ایلام باشند. این اقدامات حتی میتوانند زمینهساز شکلگیری یک تجربه موفق در این زمینه در سطح ملی شوند. وی در پایان با تأکید بر سه اصل اساسی برای موفقیت طرح هوشمندسازی در استان ایلام، گفت: من سه اصل را ضامن موفقیت این طرح در استان میدانم که عبارتاند از تخصصگرایی، سرعت در امور، شفافیت و پاسخگویی. انتهای پیام/
منبع: خبرگزاری میزان



