رفتن به محتوای اصلی
فرهنگی هنریشبکه شرق6 دقیقه مطالعه

سینمای پر‌مهر ایرانی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق، مرور آثار عباس کیارستمی، فیلم‌ساز برجسته ایرانی، با نمایش ۱۸ فیلم از دوره‌های مختلف فعالیت حرفه‌ای او، از ۲۰ نوامبر تا ۲۴ دسامبر (۲۹ آبان تا سوم دی) در سینماتک «فیلموتک محله لاتن» پاریس برگزار می‌شود. این مجموعه، فیلم‌های بلند…

سینمای پر‌مهر ایرانی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

مرور آثار عباس کیارستمی، فیلم‌ساز برجسته ایرانی، با نمایش ۱۸ فیلم از دوره‌های مختلف فعالیت حرفه‌ای او، از ۲۰ نوامبر تا ۲۴ دسامبر (۲۹ آبان تا سوم دی) در سینماتک «فیلموتک محله لاتن» پاریس برگزار می‌شود. این مجموعه، فیلم‌های بلند، فیلم‌های کوتاه و آثار کمتر شناخته‌شده کیارستمی را در کنار یکدیگر قرار داده و تصویری کلی از رویکرد سینمایی متمایز او و سهمش در سینمای ایران و جهان ارائه می‌دهد. بخش محوری این مرور آثار به سه‌گانه کوکر اختصاص دارد که فیلم‌های «خانه دوست کجاست؟»، «زندگی و دیگر هیچ» و «زیر درختان زیتون» را شامل می‌شود.

این سه فیلم که در روستاهای شمال ایران و اطراف آنها می‌گذرند، با پرداختن به موضوعاتی همچون دوستی، مسئولیت‌پذیری، عشق و تاب‌آوری، زندگی مردم عادی را به تصویر می‌کشند و در عین حال مرز میان واقعیت و خیال را کم‌رنگ می‌کنند.

این مرور آثار همچنین چند فیلم از آثار تحسین‌شده کیارستمی در سطح بین‌المللی را نیز شامل می‌شود؛ از جمله «کلوزآپ»، ترکیبی از مستند و داستانی که براساس ماجرای واقعی جعل هویت ساخته شده است؛ «طعم گیلاس»، درباره مردی که به خودکشی می‌اندیشد؛ «باد ما را خواهد برد»، درباره اقامت یک فیلم‌ساز در روستایی دورافتاده و کردنشین؛ «دَه»، با محوریت گفت‌وگوهای یک زن با مسافرانش در تهران؛ «شیرین»، که بر واکنش زنان به یک اجرای نمایشی متمرکز است؛ «کپی برابر اصل»، درباره هویت و روابط انسانی؛ و «مثل یک عاشق»، داستانی درباره ارتباط‌های پیش‌بینی‌نشده در توکیو.

همچنین فیلم‌های، «نان و کوچه»، «زنگ تفریح»، «تجربه»، «لباسی برای عروسی»، «همسرایان»، «به ترتیب با بدون ترتیب»، «همشهری» و «مشق شب» را نیز که چند اثر از فیلم‌های اولیه کیارستمی هستند، به نمایش گذاشته می‌شود. سال‌هاست عباس کیارستمی و سینمایش به یکی از پل‌های فرهنگی اصلی سینمای ایران بدل شده است. او بیش از سایر فیلم‌سازان ایرانی، سینمای ایران را به جهان شناساند و به دلیل نگاه و جهان‌بینی خاصش، نام او همواره یکی از اعتبارهای فرهنگی و هنری کشورمان محسوب می‌شود.

بسیاری از فیلم‌سازان دنیا از کیارستمی و نگاه منحصربه‌فرد او گفته‌اند. «اکی‌را کوراساوا» در توصیف علاقه‌مندی‌اش به آثار کیارستمی اشاره کرد: «کلمات نمی‌توانند احساسات من در مورد آنها را توصیف کنند. وقتی ساتیا جیت رای درگذشت، من بسیار افسرده شدم. اما پس از دیدن فیلم‌های عباس کیارستمی، خدا را شکر کردم که به ما شخص مناسبی را هدیه داد تا جای او را بگیرد».

سیدمحمد بهشتی که همواره نگاه عباس کیارستمی به سینما را تحسین می‌کند، در گفت‌وگویی کیارستمی را شاعر سینمای ایران می‌داند. او معتقد است: «کیارستمی مصداق عینی دیپلماسی هنری است».

خاطره او از «طعم گیلاس» همچنان خواندنی است: «سال ۱۳۷۸، من همراه یک هیئت فرهنگی سفری به عربستان داشتم و آنجا با سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان، دیداری داشتیم. یک هیئت شش‌نفره بودیم و سرپرست هیئت، یکی از معاونان وزارت خارجه بود که همه را معرفی کرد و وقتی به من رسید، من آن زمان مسئول سازمان میراث فرهنگی بودم، شاید به خاطر رفاقتمان پیاز داغ قضیه را زیاد کرد و گفت او در سینمای ایران هم نقش دارد. سعود الفیصل بلافاصله گفت فیلمی به نام «طعم گیلاس» جایزه کن برده، درست است؟

گفتم بله و از من پرسید شما می‌شود به من بگویید با وجود علما، چگونه توانستید سینما را پیش ببرید؟ گفتم می‌توانید از علمایی که در جمع ما هستند بپرسید. قرار ملاقات ما به مدت ۲۰ دقیقه در نظر گرفته شده بود، در حالی که چهار ساعت طول کشید و من در تمام آن مدت راجع به فعالیت‌هایمان در زمینه سینما توضیح می‌دادم. بهانه‌اش عباس کیارستمی بود و این مصداق دیپلماسی هنری است. چرا سینمای ایران توانست سعود الفیصل را هیجان‌زده کند؟ او اظهار کرد از سینمای آمریکا متنفر است. من تلویزیون و فیلم نگاه نمی‌کنم، ولی کنجکاوم فیلم‌های شما را ببینم.

به رسم تعارف، گفتم باشد و برایتان خواهم فرستاد. موقع رفتن، دستیارش دوان‌دوان به سویم آمد و گفت آقای وزیر گفتند فیلم‌ها یادتان نرود. در هتل هم منشی دفتر وزیر همان پیغام را داده بود. چند وقت بعد، در حالی که من در دفتر خودم نشسته بودم، از وزارت خارجه زنگ زدند سفیر عربستان اینجاست و سراغ فیلم‌ها را می‌گیرد. در آن موقع من مسئولیتی در سینما نداشتم؛ بنابراین به مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی زنگ زدم مجموعه‌ای از فیلم‌ها را برای وزیر خارجه عربستان آماده کنید تا برایش ارسال شود.

خاطرم هست هر جلسه که با کیارستمی داشتم، همین‌طور که قصه خوب می‌گفت، سرتاسر وجودش قصه‌هایی بود که همه پایشان روی زمین بود. برای همین هم از دست رفتنش بسیار درد داشت». ابراهیم حقیقی، عکاس، گرافیست و از دوستان نزدیک عباس کیارستمی به مؤلفه‌های خاص سینمای او اشاره می‌کند. «بعد از تجربه ساخت فیلم‌های کوتاه و اولین فیلم بلندش، «گزارش»، در حقیقت، کیارستمی برای اولین‌بار با ساخت «خانه دوست کجاست؟» در جهان سروصدا به پا کرد. درباره مؤلفه‌های سینمای کیارستمی می‌توان به آن جاده زیگزاگ اشاره کرد که در هر سه‌گانه کوکر به چشم می‌خورد.

این جاده، جاده‌ای برای رفتن و رسیدن است و همان رفتار انسانی که صحبت شد؛ آن تمنا و تقاضای آدم برای تعالی. در تمام فیلم‌های کیارستمی، این جاده با ظرافت‌های بسیاری به مهر ختم می‌شود.

احمدزاده می‌خواهد دفترچه را به نعمت‌زاده، در آن طرف روستا و در پشت کوه، برساند و آن را می‌رساند و وقتی که می‌رساند، با پیام گل برمی‌گردد. در «زندگی و دیگر هیچ»، وقتی خردمند در نقش کارگردان برای انتخاب بازیگر در حال جست‌وجو است، وقتی ماشین باید از یک سربالایی بالا برود که گفتند نمی‌توانی بروی، یک مرد زخمی دارد کپسول گازی را حمل می‌کند. چون دور گرفته بوده است، او را سوار نمی‌کند، ولی ماشین نمی‌تواند بالا برود. دوباره تلاش می‌کند و نمی‌تواند. سپس مرد کپسول‌به‌دوش را سوار می‌کند و آن مرد، کپسول را در ماشین می‌گذارد که علی‌القاعده، ماشین را سنگین می‌کند؛

با این حال، ماشین می‌تواند از سربالایی بالا برود. این همیاری و همراهی انسانی، از ظرافت‌های کوچکی است که در آثار کیارستمی قابل مشاهده است. در «طعم گیلاس»، «باد ما را خواهد برد» و «زندگی و دیگر هیچ»، پیرمردهایی کنار راننده می‌نشینند که بسیار حرف می‌زنند و حرف‌هایی که می‌زنند، بسیار اندیشیده‌شده است که کیارستمی با ظرافت تمام آنها را در فیلم گنجانده است تا تبدیل به شعار نشود. همه آنها خیام‌وار حرف می‌زنند».

اما روایت سیف‌الله صمدیان، عکاس باسابقه و همراه همیشگی عباس کیارستمی درباره ظرافت‌های نگاه او جالب است: «تفاوت سینمای کیارستمی با سینمای هالیوود و بالیوود در این مثال ساده است که وقتی در سینمای هالیوود و بالیوود به شما فیلم نشان می‌دهند، در حقیقت شما روی یک صندلی خاص به گروگان گرفته آن فیلم‌ساز هستید و با چه شما را میخکوب می‌کند؟ با ترفندهای مختلف، از جمله تدوین تند و سریع، تا بازیگران خوش‌آب‌ورنگ، موسیقی و حتی مسائل انسانی که اصولا یک پای آن روی زمین نیست.

ولی وقتی فیلم تمام می‌شود، همه‌چیز نیز برای شما تمام می‌شود و چیزی از آن فیلم در جان و دل شما باقی نمی‌ماند. وقتی فیلم آدم‌هایی مثل کیارستمی را می‌بینید که مؤلف هستند، هنگام خروج از سینما، تازه فیلم در تو شروع می‌شود. این معجزه قطعا در روایت اتفاق می‌افتد و ورود و خروجی است که به داستان‌ها دارند. ویژگی اصلی کیارستمی، چیزی بود که در ظاهر اصلا مشخص نمی‌شد، مگر اینکه سال‌های سال با او معاشرت داشتید و آن، فعالیت کودک درون کیارستمی در تمام لحظات زندگی‌اش بود.

او دنباله‌روی این منطق بود که در سخن آندره کرتژ، عکاس مشهور مجارستانی‌الاصل، نهفته است که می‌گوید: «بسیاری از مردم نگاه می‌کنند، ولی تعداد کمی می‌بینند». این قدرت دیدن، به‌جای نگاه‌کردن را که همان روزمرگی است و خیلی‌ها دنبالش می‌کنیم و به هیچ مقصدی نمی‌رسیم، او کشف کرده بود؛ بنابراین مثل کودکان می‌دید. این روشی است که در فیلم‌های او هم می‌بینید».

منبع: شبکه شرق

منبع خبرشبکه شرق