به گزارش برنا/ مرگ یک نوجوان در خانه و محیطی که باید امنترین پناهگاه او باشد، بار دیگر مسئله خشونت علیه کودکان در خانواده و مسئولیت نهادهای حمایتی را به یکی از مهمترین پرسشهای اجتماعی تبدیل کرده است. سوگند صیادی، دختر ۱۶ ساله اهل کرمانشاه، بر اساس گزارشهای منتشرشده، به دست پدرش به قتل رسیده است؛ حادثهای که روایتهای مطرحشده درباره هشدار قبلی او به مسئولان مدرسه، ابعاد دیگری از این پرونده را پیش روی افکار عمومی قرار داده است.
در همین رابطه، ۱۹ انجمن و مؤسسه فعال در حوزه حقوق کودک، در بیانیهای مشترک، ضمن ابراز اندوه و خشم از مرگ این نوجوان، خواستار بررسی نقش و مسئولیت نهادهایی شدهاند که وظیفه حمایت و حفاظت از کودکان را بر عهده دارند. هشدار یک دانشآموز درباره احتمال مرگ یکی از بخشهای مهم بیانیه انجمنهای حامی کودکان، به روایتهایی درباره هشدار قبلی سوگند به مسئولان مدرسه مربوط میشود. بر اساس این روایتها، او پیش از مرگ به مسئولان مدرسه گفته بود که اگر همراه پدرش به خانه بازگردد، جانش در خطر خواهد بود.
با این حال، بنا بر آنچه در بیانیه آمده است، اقدام حمایتی مؤثری برای جلوگیری از بازگشت او به محیط ناامن صورت نگرفته و حتی پیشتر اطلاعاتی درباره زندگی خصوصی این دانشآموز در اختیار پدرش قرار گرفته بود. امضاکنندگان بیانیه تأکید کردهاند که مدرسه صرفاً محل آموزش نیست، بلکه نهادی با مسئولیت حفاظت از دانشآموزان است و در مواجهه با نشانههای خشونت خانگی باید خطر را ارزیابی کرده و سازوکارهای حمایتی را فعال کند. در این بیانیه آمده است که تماس با والدین نمیتواند پاسخ خودکار مدرسه به هر مسئلهای باشد؛ بهویژه زمانی که خود والدین عامل تهدید کودک هستند.
از نگاه انجمنها، افشای اطلاعات خصوصی دانشآموزان و بیتوجهی به هشدارهای آنان میتواند امنیت کودک را بیش از پیش به خطر بیندازد. مدرسه، محل آموزش یا پناهگاه کودکان؟ انجمنهای امضاکننده با تأکید بر ضرورت حفظ محرمانگی اطلاعات دانشآموزان، معتقدند کودکی که از احتمال آسیب جدی در خانه خبر میدهد، نباید با رویکرد انضباطی یا اخلاقی مواجه شود. آنها هشدار دادهاند که چنین شرایطی یک وضعیت اضطراری حفاظتی است و باید با مداخله فوری، ارجاع به مراجع تخصصی، جلوگیری از بازگشت کودک به محیط ناامن و پیگیری مستمر همراه باشد.
به اعتقاد این انجمنها، مسئولان مدارس باید آموزشهای لازم را برای شناسایی نشانههای خشونت خانگی و نحوه مداخله در بحران دریافت کنند تا دانشآموزان بتوانند بدون ترس از افشای اطلاعات یا بازگردانده شدن به محیط خطر، مشکلات خود را گزارش دهند. اعتراض به استثنای قانونی پدر در قتل فرزند بخش دیگری از بیانیه به ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی اختصاص دارد؛ مادهای که بر اساس آن، پدر و اجداد پدری در صورت قتل فرزند از قصاص مستثنا هستند. انجمنهای حامی کودکان با انتقاد از این حکم، آن را نوعی تبعیض در حمایت کیفری از حق حیات فرزندان دانسته و خواستار لغو این ماده شدهاند.
امضاکنندگان تأکید کردهاند که معافیت پدر از قصاص به معنای نبود هرگونه مجازات نیست، اما چنین استثنایی میتواند اصل برابری افراد در برابر قانون و حمایت یکسان از حق حیات کودکان را با چالش مواجه کند. در این بیانیه همچنین به قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۹ و تکالیف پیشبینیشده در مواد ۶ و ۱۷ آن اشاره شده است؛ مقرراتی که به شناسایی، گزارش و مقابله با وضعیتهای مخاطرهآمیز کودکان مربوط میشوند.
از نگاه انجمنها، مسئله تنها کمبود قوانین حمایتی نیست، بلکه اجرای ناکارآمد مقررات موجود، ضعف نظارت و پاسخگو نبودن نهادهای مسئول نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.
هفت مطالبه برای جلوگیری از تکرار یک فاجعه این بیانیه به امضای ۱۹ انجمن و مؤسسه فعال در حوزه حقوق کودک رسیده است که عبارتاند از: انجمن پرنده درخت کوچک، انجمن پژوهشهای آموزشی پویا، انجمن حمایت از حقوق کودکان، انجمن حمایت از کودکان کار، انجمن حمایت از کودکان و نوجوانان توانیاب، انجمن حمایت و یاری آسیبدیدگان اجتماعی، انجمن درخت کوچک زندگی، انجمن دوستداران کودک پویش، انجمن دوستداران کودک کرمان، انجمن یاری کودکان در معرض خطر، بنیاد نوای مهرتاک، گروه تلاشگران یاری همدل، گروه فرهنگی اجتماعی کیانا، مؤسسه انسان دشواری وظیفه، مؤسسه کنشگران اجتماعی (فرزانه)، مؤسسه مهروماه، مؤسسه ندای ماندگار دروازه غار، مؤسسه نوید زندگی کوشا و مؤسسه یاریگران کودکان کار پویا.
امضاکنندگان بیانیه تأکید دارند که مرگ سوگند نباید به رسیدگی به یک پرونده قضایی محدود بماند و باید به فرصتی برای بازنگری در سازوکارهای حمایت از کودکان و پاسخگو کردن نهادهایی تبدیل شود که وظیفه پیشگیری از خشونت و حفاظت از جان آنها را بر عهده دارند. از همین رو، این انجمنها هفت مطالبه مشخص را برای روشن شدن ابعاد این پرونده و جلوگیری از تکرار حوادث مشابه مطرح کردهاند.
رسیدگی فوری، مستقل و شفاف به مرگ سوگند صیادی و تعیین مسئولیت کیفری عامل یا عاملان احتمالی، لغو ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی، تدوین پروتکلهای الزامآور برای حمایت از کودکان در معرض خشونت خانوادگی و بررسی عملکرد مدیران و کارکنان مدرسه از جمله این مطالبات است. همچنین بررسی چگونگی افشای اطلاعات خصوصی سوگند، نحوه واکنش مسئولان مدرسه به هشدارهای او و اقدامات انجامشده یا انجامنشده برای حفظ جانش، از دیگر محورهایی است که انجمنها خواستار رسیدگی به آن شدهاند.
تقویت اورژانس اجتماعی و نهادهای حمایت از کودک، ایجاد مسیرهای امن و محرمانه برای گزارش خشونت از سوی دانشآموزان و آموزش اجباری مدیران، معلمان و مشاوران درباره حقوق کودک و نحوه مداخله در بحران نیز در فهرست مطالبات قرار دارد. مرگ سوگند صیادی بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که کودکی که در خانه احساس امنیت نمیکند و برای نجات جان خود به مدرسه پناه میبرد، در صورت شنیده نشدن صدایش باید به کجا مراجعه کند؟
پرسشی که پاسخ به آن تنها با برخورد قضایی با عامل جنایت ممکن نیست و به بازنگری جدی در سازوکارهای حمایت از کودکان، مسئولیتپذیری نهادهای آموزشی و اجرای مؤثر قوانین حمایتی نیاز دارد.
منبع: خبرگزرای برنا
