قرآن کریم برای زندگی مشترک، حقوق زن، طلاق، دوران عده و حتی بازگشت دوباره به زندگی زناشویی، احکام و ضوابط مشخصی تعیین کرده است؛ قوانینی که نشان میدهد در نگاه قرآن، نه زندگی مشترک باید به ابزاری برای آزار زن تبدیل شود و نه طلاق و جدایی مجالی برای تضییع حقوق او باشد.
به گزارش خبرآنلاین، آیات ۲۲۵ تا ۲۳۰ سوره بقره از جمله آیاتی هستند که بهروشنی درباره حقوق و مسئولیتهای زن و مرد در زندگی خانوادگی سخن میگویند. این آیات، از سوگندهای خانوادگی و خودداری مرد از رابطه زناشویی گرفته تا طلاق، عده و شرایط بازگشت به زندگی مشترک را در بر میگیرند.
سوگندهایی که نباید زندگی خانوادگی را به بازی بگیرند
«لَا یُؤَاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمَانِکُمْ»
خداوند شما را به سبب سوگندهای لغو و بیاراده مؤاخذه نمیکند، اما نسبت به سوگندهایی که با قصد و اراده قلبی همراه هستند، مسئولیت دارید.
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، میان سوگندهای بیهدف و سخنانی که با تصمیم و اراده جدی بیان میشوند، تفاوت قائل است. بر این اساس، صرف بر زبان آوردن یک سوگند به معنای ایجاد تعهد واقعی نیست و نیت و اراده انسان نیز اهمیت دارد.
چهار ماه مهلت برای تعیین تکلیف زندگی مشترک
آیه ۲۲۶ به موضوع «ایلاء» میپردازد؛ یعنی زمانی که مرد سوگند میخورد با همسرش رابطه زناشویی برقرار نکند.
قرآن برای این وضعیت مهلتی چهارماهه تعیین کرده است:
«لِلَّذِینَ یُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَهِ أَشْهُرٍ»
بر اساس این حکم، مرد نمیتواند با یک سوگند، همسرش را برای مدتی نامعلوم از حقوق زناشویی محروم کند. پس از پایان چهار ماه، باید وضعیت زندگی مشترک مشخص شود؛ یا مرد به رابطه زناشویی بازگردد یا تصمیم به جدایی بگیرد.
«فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ»
اگر به زندگی مشترک بازگردند، خداوند آمرزنده و مهربان است و اگر تصمیم به طلاق بگیرند، خداوند شنوا و داناست.
عده طلاق؛ فرصتی برای بازنگری و حفظ حقوق زن
آیه ۲۲۸ یکی دیگر از احکام مهم مربوط به حقوق زنان را بیان میکند:
«وَالْمُطَلَّقَاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَهَ قُرُوءٍ»
بر اساس این آیه، زنان طلاقگرفته باید سه «قُرء» انتظار بکشند. درباره معنای دقیق این واژه میان مفسران و فقیهان اختلاف نظر وجود دارد و در فقه امامیه، به سه دوره پاکی میان دو عادت ماهانه تفسیر شده است.
این مدت که به آن «عده» گفته میشود، علاوه بر مشخص شدن وضعیت بارداری، امکان بازنگری و بازگشت به زندگی مشترک را در مواردی که طلاق رجعی است، فراهم میکند.
قرآن همچنین زنان را از پنهان کردن بارداری خود منع میکند؛ زیرا این موضوع با حقوق فرزند و مسائل خانوادگی ارتباط مستقیم دارد.
در ادامه همین آیه، خداوند یک اصل مهم درباره حقوق متقابل زن و مرد را مطرح میکند:
«وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ»
زنان همانند وظایفی که بر عهده دارند، از حقوقی شایسته و متناسب برخوردارند. این عبارت بر رعایت حقوق متقابل و رفتار عادلانه در زندگی زناشویی تأکید میکند.
دو بار طلاق و فرصت بازگشت با رعایت حقوق زن
آیه ۲۲۹ سوره بقره یکی از مهمترین اصول قرآنی درباره طلاق و بازگشت به زندگی مشترک را بیان میکند:
«الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسَانٍ»
بر اساس این آیه، طلاق رجعی دو مرتبه است و مرد پس از هر یک از این دو طلاق، در دوران عده امکان بازگشت به زندگی مشترک را دارد؛ اما این بازگشت باید با هدف اصلاح رابطه و ادامه زندگی همراه با رفتار شایسته باشد، نه برای آزار دادن یا بلاتکلیف نگه داشتن زن.
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، تعبیر «إِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ» را نگه داشتن همسر با رفتار پسندیده و رعایت حقوق او میداند. در مقابل، اگر امکان ادامه زندگی وجود نداشته باشد، جدایی نیز باید با نیکی و رعایت حقوق زن صورت بگیرد.
در همین آیه، مردان از پس گرفتن مهریه و اموالی که به همسرانشان دادهاند، منع شدهاند؛ مگر در شرایطی که زن و مرد بیم داشته باشند نتوانند حدود الهی را رعایت کنند.
در چنین شرایطی، اگر زن برای رهایی از زندگی مشترک ناچار به پرداخت مالی به همسرش شود، موضوع طلاق خُلع مطرح میشود. این حکم راهی برای پایان دادن به ازدواجی است که ادامه آن با ناسازگاری جدی همراه شده است.
طلاق سوم و محدودیت بازگشت به زندگی مشترک
آیه ۲۳۰ سوره بقره درباره سومین طلاق، حکم متفاوتی بیان میکند:
«فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّیٰ تَنْکِحَ زَوْجًا غَیْرَهُ»
بر اساس این آیه، اگر مرد برای سومین بار همسرش را طلاق دهد، دیگر نمیتواند بهسادگی به او بازگردد. در این وضعیت، زن باید پس از پایان عده با مرد دیگری ازدواج واقعی کند و اگر آن ازدواج بهطور طبیعی پایان یابد و عده آن نیز سپری شود، امکان ازدواج مجدد با همسر سابق فراهم خواهد شد.
این حکم مانع از آن میشود که مرد بارها و بدون پذیرش مسئولیت، همسرش را طلاق دهد و دوباره به زندگی مشترک بازگردد.
قرآن؛ جدایی همراه با عدالت و حفظ کرامت زن
مجموعه آیات ۲۲۵ تا ۲۳۰ سوره بقره نشان میدهد که از نگاه قرآن، زندگی خانوادگی و حتی پایان دادن به آن تابع ضوابط اخلاقی و حقوقی است.
مرد نمیتواند از سوگند، طلاق یا حق بازگشت به زندگی مشترک برای آزار دادن و بلاتکلیف نگه داشتن همسرش استفاده کند. همچنین در زمان جدایی، حقوق مالی و انسانی زن باید رعایت شود.
قرآن با تأکید بر «نگه داشتن به نیکی یا رها کردن با احسان»، اصل مهمی را مطرح میکند: اگر زندگی مشترک ادامه مییابد، باید همراه با رعایت حقوق و رفتار شایسته باشد و اگر جدایی اجتنابناپذیر است، باید با حفظ کرامت و حقوق طرف مقابل صورت بگیرد.
تلاوت آیات ۲۲۵ تا ۲۳۰ سوره بقره را که در صفحه ۳۶ قرآن کریم قرار دارند، ببینید و بشنوید.
منبع: خبرآنلاین


