رویداد۲۴| «بعد از آغاز سال جدید درباره آن صحبت خواهیم کرد.» این جمله دونالد ترامپ مهمترین پیام سیاسی و امنیتی در روزهای اخیر است. رئیسجمهور آمریکا که همچنان گزینه حمله نظامی به ایران را روی میز نگه داشته، ظاهراً تصمیمگیری درباره مرحله بعدی تقابل را به سال ۲۰۲۷ موکول کرده است. اما این تعویق به معنای کاهش خطر جنگ نیست؛ حملات و تحرکات نظامی ادامه دارد، اسرائیل برای اقدام دوباره فشار میآورد و اختلافات تهران و واشنگتن بر سر پرونده هستهای، محاصره دریایی و امنیت تنگه هرمز همچنان حلنشده باقی مانده است.
منطقه در وضعیتی قرار گرفته که یک تصمیم اشتباه میتواند آتش درگیری را دوباره شعلهور کند. ترامپ فعلاً ماشه را نمیکشد؛ اما گزینه جنگ را هم کنار نگذاشته است مهمترین تحول در مواضع اخیر واشنگتن، اظهارات دونالد ترامپ درباره زمان تصمیمگیری برای حمله احتمالی جدید به ایران است. رئیسجمهور آمریکا روز گذشته و در گفتوگو با رویترز درباره احتمال اقدام نظامی تازه گفت که پس از آغاز سال جدید درباره آن صحبت خواهد کرد. او همچنین تأکید کرد که برای تصمیمگیری عجلهای ندارد و آمریکا زمان کافی در اختیار دارد. ترامپ در گفتوگو با آکسیوس نیز بر همین موضع تأکید کرد.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که رئیسجمهور آمریکا پیشتر از احتمال تغییر رفتار تهران پس از انتخابات میاندورهای سخن گفته بود. اکنون با شکست جمهوریخواهان و از دست رفتن اکثریت هر دو مجلس کنگره، کاخ سفید با معادلات سیاسی تازهای روبهرو است. با این حال، نباید تعویق تصمیم ترامپ را به معنای منتفی شدن حمله دانست. واشنگتن همچنان گزینه نظامی را حفظ کرده و بررسی پیامدهای سناریوهای احتمالی و واکنش ایران ادامه دارد. ترامپ میخواهد هم فشار روانی و سیاسی بر تهران حفظ شود و هم خود را از هزینههای یک جنگ تازه، دستکم در مقطع فعلی، دور نگه دارد.
این سیاست دوگانه نشان میدهد که آمریکا هنوز از ایران امتیاز میخواهد، اما حاضر نیست برای رسیدن به توافق، همه ابزارهای فشار را کنار بگذارد. اسرائیل برای جنگ دوباره نقشه میکشد در شرایطی که ترامپ از عجله نداشتن سخن میگوید، تحرکات نظامی و امنیتی اسرائیل روایت دیگری از وضعیت منطقه ارائه میکند. دیدار فرمانده سنتکام با رئیس ستاد ارتش و رئیس موساد اسرائیل، در کنار سفرهای امنیتی و رایزنیهای تلآویو با واشنگتن، نشان میدهد هماهنگیهای نظامی همچنان ادامه دارد. اسرائیل از توقف درگیریها بدون تعیین تکلیف توان موشکی و هستهای ایران رضایت ندارد.
از نگاه دولت نتانیاهو، باقی ماندن این ظرفیتها به معنای حفظ تهدیدی است که در آینده میتواند دوباره به یک بحران امنیتی تبدیل شود. به همین دلیل، تلآویو تلاش میکند واشنگتن را به ادامه فشار و حتی عملیات نظامی جدید متقاعد کند. اما محاسبه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس متفاوت است. این کشورها میدانند که درگیری تازه، برخلاف تصور تلآویو، لزوماً در مرزهای ایران و اسرائیل باقی نمیماند. پایگاههای آمریکایی، تأسیسات نفتی، نیروگاهها و مسیرهای انتقال انرژی در منطقه میتوانند در معرض حمله قرار بگیرند.
به همین دلیل، تلاشهای دیپلماتیک قطر، پاکستان و دیگر بازیگران منطقهای برای جلوگیری از بازگشت جنگ اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در واقع، اسرائیل ممکن است از افزایش فشار نظامی استقبال کند، اما کشورهای عربی باید هزینه مستقیم ناامنی در خلیج فارس را بپردازند. همین اختلاف میتواند در محاسبات نهایی ترامپ تأثیرگذار باشد. تنگه هرمز به نقطه ضعف مشترک تهران و واشنگتن تبدیل شده است یکی از پیچیدهترین بخشهای بحران، وضعیت تنگه هرمز است؛ مسیری که امنیت آن فقط برای ایران و کشورهای منطقه اهمیت ندارد و بخش مهمی از تجارت جهانی انرژی به آن وابسته است.
آمریکا با محاصره دریایی و محدود کردن صادرات ایران تلاش میکند فشار اقتصادی را به اهرمی برای وادار کردن تهران به عقبنشینی تبدیل کند. در مقابل، ایران نیز با تأکید بر اهمیت امنیت تنگه هرمز و واکنش به تحرکات دریایی آمریکا نشان داده است که میتواند هزینه این سیاست را به طرف مقابل و اقتصاد جهانی منتقل کند. حمله به نفتکشها و ناامنی در مسیرهای کشتیرانی، نشان میدهد این تقابل از سطح تهدیدهای لفظی فراتر رفته است. با این حال، استفاده از تنگه هرمز بهعنوان ابزار فشار، برای ایران نیز بدون هزینه نیست.
اختلال در صادرات انرژی، افزایش هزینه حملونقل و تشدید نگرانی سرمایهگذاران میتواند اقتصاد منطقه و خود ایران را تحت فشار بیشتری قرار دهد. به همین دلیل، تنگه هرمز هم ابزار چانهزنی تهران است و هم یکی از نقاط آسیبپذیر آن. واشنگتن نیز نمیتواند بدون نگرانی از پیامدهای جهانی، به محاصره و فشار دریایی ادامه دهد. مذاکرات در بنبست؛ هر طرف میخواهد دیگری اول عقبنشینی کند در عرصه دیپلماسی، مشکل فقط اختلاف بر سر جزئیات توافق نیست؛ تهران و واشنگتن حتی درباره نقطه شروع مذاکره نیز به تفاهم نرسیدهاند.
ایران خواهان رفع محاصره دریایی، کاهش فشارهای اقتصادی و تضمین توقف درگیریها در جبهههای مختلف است. در مقابل، آمریکا خواهان تضمینهای بلندمدت درباره برنامه هستهای ایران و محدود شدن ظرفیتهای تهدیدآمیز منطقهای است. اختلاف بر سر سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده، نحوه نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تضمینهای امنیتی نیز همچنان پابرجاست. در چنین شرایطی، میانجیگری قطر، پاکستان و عمان با دشواری روبهرو است. هر دو طرف میخواهند ابتدا امتیاز بگیرند و سپس وارد مذاکره شوند؛ رویکردی که امکان توافق مرحلهای را کاهش میدهد.
خطر این بنبست آن است که دیپلماسی به حاشیه برود و ابزار نظامی بار دیگر به اصلیترین وسیله چانهزنی تبدیل شود. ژانویه ۲۰۲۷؛ فرصت دیپلماسی یا پنجره تازه برای حمله؟ تصمیم ترامپ برای موکول کردن اظهارنظر درباره ایران به سال جدید را باید در کنار تحولات سیاسی داخلی آمریکا تحلیل کرد. شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای و از دست رفتن اکثریت کنگره، هزینه سیاسی ادامه جنگ را برای رئیسجمهور افزایش داده است. با استقرار کنگره جدید در ژانویه، ترامپ با محدودیتها و فشارهای سیاسی بیشتری مواجه خواهد شد.
از این منظر، تعویق تصمیم نظامی میتواند فرصتی برای کاخ سفید باشد تا بدون ورود فوری به جنگ، از ابزار فشار اقتصادی و محاصره دریایی استفاده کند. اما احتمال دیگری نیز وجود دارد: ترامپ ممکن است بخواهد پیش از پیچیدهتر شدن معادلات داخلی، گزینه نظامی را برای خود حفظ کند. مسئله مهم این است که هیچ تضمینی وجود ندارد پایان سال میلادی به توافقی میان تهران و واشنگتن منتهی شود. اگر اختلافات هستهای، دریایی و امنیتی همچنان باقی بمانند، آغاز سال ۲۰۲۷ میتواند با دور تازهای از تهدیدها و تصمیمهای پرخطر همراه شود. در این میان، ایران نیز با یک انتخاب دشوار روبهرو است.
ادامه تقابل بدون چشمانداز دیپلماتیک، فشار اقتصادی و خطر نظامی را همزمان افزایش میدهد؛ در مقابل، هرگونه توافق بدون تضمینهای قابل اتکا نیز میتواند به معنای پذیرش یک آتشبس موقت و بازگشت بحران در آینده باشد. واقعیت این است که منطقه نه در وضعیت صلح قرار دارد و نه جنگ پایانیافتهای را پشت سر گذاشته است. ترامپ فعلاً تصمیم نهایی را به سال آینده حواله داده، اما این فرصت زمانی نامحدود نیست. اگر تهران و واشنگتن از بنبست کنونی خارج نشوند، ممکن است ژانویه ۲۰۲۷ نه آغاز یک مسیر دیپلماتیک، بلکه مقدمه دور تازهای از تقابل باشد؛
دوری که این بار هزینه آن میتواند برای همه کشورهای منطقه سنگینتر تمام شود.
منبع: رویداد 24


