به گزارش سرویس بینالملل جماران به نقل از فارن پالیسی، اوایل این ماه، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با مجموعهای از گزینههای جنگی مواجه شد و همه آنها را کنار گذاشت. او همچنین بسته مذاکرهشدهای را که روی میز قرار داشت، رد کرد. در عوض، تصمیم گرفت فشار بر ایران را از طریق محاصره اقتصادی همچنان افزایش دهد. با این حال، گمانهزنیها مبنی بر اینکه او گزینه نظامی را کنار گذاشته یا به توافق تمایل پیدا کرده است، عجولانه به نظر میرسند.
نتیجه محتملتر این است که ترامپ نه به مناقشه پایان دهد و نه آن را حل کند، بلکه بیسروصدا از آن فاصله بگیرد و در عین حال، بهتدریج از شدت محاصره ایران بکاهد. فشار بر ترامپ برای ازسرگیری جنگ، از زمان انتخابات میاندورهای بهشدت افزایش یافته است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میداند که چندین عامل، توانایی ترامپ برای ازسرگیری اقدام نظامی علیه ایران را محدود خواهد کرد. نخست اینکه نتانیاهو ممکن است تنها چند هفته دیگر بهعنوان سرپرست دولت اسرائیل در قدرت باقی بماند.
اگر گادی آیزنکوت در تشکیل دولت طی هفتههای آینده موفق شود، نتانیاهو نخستوزیری و رؤیای دیرینهاش برای درهمشکستن دولت ایران را از دست خواهد داد.
گروه فزایندهای از مقامهای سابق و کنونی اسرائیل، از آویگدور لیبرمن تا ایهود باراک، درباره این احتمال هشدار دادهاند که نتانیاهو از سر استیصال قصد دارد «یک اقدام تحریکآمیز نظامی آشکار انجام دهد تا ایران را وادار به واکنشی در مقیاسی کند که به جنگی منجر شود که تشکیل دولت جدید [در اسرائیل] را مختل کند یا مانع آن شود.» نخستوزیر بعدی اسرائیل احتمالاً وسواس نتانیاهو نسبت به ایران یا مهارتهای او در مانور دادن در نظام سیاسی آمریکا را نخواهد داشت.
دوم اینکه در دو ماه آینده، قدرت مانور ترامپ تحتالشعاع کنگرهای تحت کنترل دموکراتها قرار خواهد گرفت که میتواند بودجه جنگ را قطع کند. سوم اینکه اگرچه پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، هفته گذشته از تلاش برای استیضاح جان سالم به در برد، آینده سیاسی او همچنان به مویی بند است. حتی اگر خطر جنگ کاهش یابد، این موضوع لزوماً به معنای افزایش احتمال دستیابی به توافق نیست. موانع کلیدی، از جمله ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، آینده برنامه غنیسازی این کشور، آتشبس منطقهای، لغو تحریمها و هزینه سیاسی توافق برای ترامپ، دستیابی به توافق و حفظ آن را دشوار میکنند.
محتملترین سناریو ممکن است نه جنگ باشد و نه صلح، بلکه وضعیتی کاملاً متفاوت از «راه میانه» محاصره اقتصادی باشد که ترامپ پیشتر انتخاب کرده بود. در این سناریو، جنگ اقتصادی و محاصره ترامپ چیزی بیش از کلماتی روی کاغذ نخواهد بود. ترامپ اعلام پیروزی خواهد کرد، هم جنگ و هم صلح را رد میکند، نیروهای نظامی آمریکا را خارج میکند، از میز مذاکره کنار میرود و اصرار خواهد داشت که محاصره و تحریمها همچنان برقرار هستند؛ در حالی که بیسروصدا اجازه میدهد این اقدامات به دست فراموشی سپرده شوند.
این روند موجب کاهش تدریجی شدت محاصره خواهد شد و اجرای تحریمها نیز بهآرامی تحلیل خواهد رفت. بهتدریج، کشورهای آسیایی و خاورمیانه تجارت و سرمایهگذاری خود در ایران را به میزانی بسیار فراتر از سطوح کنونی افزایش خواهند داد. از دل این تحول تدریجی، تعادل جدید و ظریفی شکل خواهد گرفت: اجرای تحریمها بهاندازهای قوی باقی میماند که ایالات متحده بتواند اصرار کند نظام تحریمها دستنخورده باقی مانده است، اما در عین حال، بهاندازهای سست خواهد بود که تهران را متقاعد کند وضعیت موجودِ در حال شکلگیری را برهم نزند.
این سناریوی «پنیر سوئیسی» تنها گزینه خروجی است که میتواند کارساز باشد. اگر ترامپ واقعاً محاصره و تحریمها را حفظ کند، ایالات متحده و ایران در بنبستی بیامان گرفتار خواهند شد و درست مانند شرایط کنونی، همواره در آستانه درگیری قرار خواهند داشت. این توازن شکننده، ناگزیر به جنگ دیگری منجر خواهد شد و هدف اصلی کنار کشیدن از مناقشه را کاملاً از میان خواهد برد. برای روشن شدن موضوع، سناریوی «پنیر سوئیسی» در مقایسه با یک توافق صلح، گزینهای زیربهینه است.
توافق صلحی که به ۴۷ سال خصومت پایان دهد، اهداف منع گسترش سلاحهای هستهای را حفظ کند، اقتصاد ایران را به روی شرکتهای آمریکایی بگشاید و منطقه را به ثبات برساند، بسیار بهتر در خدمت منافع ایالات متحده خواهد بود. اما گزینه «ترک میز مذاکره» از دیدگاه ترامپ این مزیت را دارد که از دستیابی به توافقی جلوگیری میکند که شکست او در جنگ را آشکار سازد؛ همانگونه که از نظر منتقدان «یادداشت اسلامآباد» چنین پیامدی داشت. ترامپ این گزینه را جذاب خواهد یافت؛
زیرا تمرکز او دیگر بر این نیست که چه میزان میتواند به دست آورد، بلکه بر این است که از دادن چه امتیازاتی میتواند خودداری کند. در واقع، گزینه «پنیر سوئیسی» تضمین میکند که اگرچه هیچیک از طرفین با پیروزی کامل از میدان خارج نمیشوند، همه آنها از بدترین کابوس خود میگریزند. ترامپ هم از یک مصالحه تحقیرآمیز و هم از گرفتار شدن در باتلاق یک جنگ غیرضروری دیگر رهایی مییابد. تهران نیز به نوبه خود، از ویرانیهایی که حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای حیاتی و شریانهای انرژی این کشور به بار خواهد آورد، جان سالم به در میبرد.
با توجه به تغییر گرایش افکار عمومی ایران به نفع سلاحهای هستهای، تصمیمگیرندگان ایرانی نیز ممکن است از کاهش نسبی و بالفعل تحریمها، بدون نیاز به چشمپوشی از ذخایر اورانیوم غنیشده یا دادن امتیازات هستهای دیگر، استقبال کنند. حتی اسرائیل نیز ممکن است نفس راحتی بکشد؛ زیرا بزرگترین نگرانی آن، یعنی گشایش دیپلماتیک میان آمریکا و ایران که میتواند به آشتی دشمنان قدیمی منجر شود، همچنان از دستور کار خارج میماند؛ در حالی که احتمال درگیری آینده میان آمریکا و ایران نیز همچنان پابرجاست.
رهبران اسرائیل قطعاً هرگونه کاهش فشار تحریمها را شکست تلقی خواهند کرد، اما این وضعیت همچنان از توافقی که ساختار تحریمها را بهطور کامل از میان ببرد، برای آنها مطلوبتر خواهد بود. علاوه بر این، اسرائیل ممکن است محاسبه کند که این سناریو همچنان فرصتهای فراوانی برای تشدید تحریمها یا حتی سوق دادن شرایط به سوی جنگ فراهم میکند. خلاصه اینکه، این سناریو برای هیچیک از طرفین بدترین گزینه نیست و برای همه، کمهزینهترین راه محسوب میشود.
اگرچه اسرائیل ممکن است همچنان به فرصتهایی برای تشدید تنش امیدوار باشد، سناریوی «پنیر سوئیسی» میتواند به شکلی غیرمنتظره پایدار بماند؛ حتی اگر مناقشه آمریکا و ایران را حلنشده باقی بگذارد. اگر این توازن ناپایدار تا سال ۲۰۲۹ ادامه یابد، رئیسجمهور بعدی ایالات متحده بر سر دوراهی قرار خواهد گرفت: شعلهور کردن دوباره تنشها در تلاش برای دستیابی به توافقی بهتر، یا پذیرش بیسروصدای وضعیت موجود و معطوف کردن توجه به بسیاری از بحرانهای فوری دیگری که در دستور کار ایالات متحده قرار دارند. برای اکثر رؤسای جمهور، این انتخاب نسبتاً ساده خواهد بود.
با توجه به امتناع ترامپ از پذیرش شکست، هراس او از بازنده به نظر رسیدن، حساسیتش نسبت به دیپلماسی پیچیده، وسواس او برای تحتالشعاع قرار دادن «برنامه جامع اقدام مشترک» باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین آمریکا، و امتناع ایران از ارائه راه خروجی که غرور او را حفظ کند، ترامپ ممکن است در نهایت پیروزی کاذبی را اعلام کند و به گزینه «ترک میز مذاکره» به سبک «پنیر سوئیسی» تن دهد؛ نه به این دلیل که این گزینه هوشمندانهتر است، بلکه به این دلیل که کمهزینهترین راه خروج محسوب میشود.
منبع: جماران



