به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، آقایان سید رضا صدرالحسینی و محمد قادری، کارشناسان بینالملل در برنامه گفتگوی ویژه خبری به موضوع «مهمترین مباحث نشست سه جانبه چین، روسیه و آمریکا» پرداختند و به پرسشها در اینباره پاسخ دادند.
متن کامل این گفتگو به شرح زیر است: مقدمه: چین میزبان نشستی سه جانبه بین رهبران آمریکا چین و روسیه بود این نخستین دیدار رسمی سه جانبه روسای این سه کشور بود در گزارشهای اولیه محورهای مختلفی از جمله امنیت هستهای جنگ اوکراین پرونده ایران و همچنین موضوع امنیت انرژی در این نشست مطرح شده در گفتگوی ویژه خبری امشب با حضور مهمانان این برنامه جناب آقای صدرالحسینی کارشناس مسائل بین الملل و همچنین جناب آقای دکتر قادری از دیگر کارشناسان حوزه بین الملل بررسی خواهیم کرد مهمترین مباحث و موضوعات مرتبط به برگزاری این نشست سه جانبه را.
سوال: آقای دکتر صدرالحسینی موضوعاتی که در این نشست مورد توجه رسانهها قرار گرفته رایزنیهایی که اتفاق افتاده و البته گمانه زنیهایی که در حاشیه این نشست از سوی محافل خبری و البته محافل سیاسی مطرح شده، نخست راجع به اهمیت برگزاری این نشست سه جانبه بپرسیم با حضور روسای جمهور چین، روسیه و آمریکا و بپرسیم که قراره فتح باب چه موضوعاتی در عرصه بین الملل باشد این دیدار؟
صدرالحسینی: فضای بینالملل بسیار سیالیت آن افزایش یافته، تغییر قدرت از غرب به شرق یک امر حتمی است، شرایط انرژی، شرایط تجاری، شرایط امنیتی و شرایط اوضاع و احوال امنیت در مجموعه منطقه نظام بین الملل و مسائلی که امروز برای نظام بین الملل از اهمیت ویژهای برخوردار هست، از جمله مسئله صلح و امنیت، از جمله استفاده از هوش مصنوعی، استفاده از فضا و موضوعات کلان و ابر موضوعاتی که امروز در نظام بین الملل مطرح است، قرار بود که در بین این سه کشور قدرتمند مطرح بشود باید این نکته را توجه کنیم که ترامپ از این فضا بسیار استفاده کرد، با یک تبلیغات قابل توجهی وارد شد و عدم دستاوردهای خودش را در نظام بینالملل به گونهای میخواست در این نشست جبران کند او به خوبی میداند که شرایط نظام بین الملل به نفعش نیست، افول قدرت خودش را کاملا مشاهده میکند در پروندههای مختلف بمب ستهایی را روبهرو شده، بنابراین به دنبال این موضوع بود که بتواند از این فضا استفاده بکند، اما اتفاقاتی در این رابطه افتاد، یکی این که آقای پوتین با یک شروطی وارد این جلسه شد در حقیقت به گونهای مطرح کرد که ممکنه من وارد این جلسه نشوم و اگر شروط من مورد توجه قرار نگیرد شرکت نخواهم کرد، یکی از این موارد هم این بود که اگر قرار باشد مسئلهای به نام اوکراین به تنهایی و با یک تصمیم یک جانبه امریکاییها میخواست اونجا مطرح بشود و فشاری که در طول هفتههای اخیر آمده بود به پوتین، پوتین قرار نبود در این رابطه وارد بشود، اما موضوع اساسی این بود که پوتین با یک طرح وارد شد و این طرح طرحی بود هم آمریکاییها از جانب خودشان و از جانب اروپا و هم چینیها قرار بر این گذاشتند که در مورد این طرح وارد گفتوگوهای بعدی همراه با اقدامات کارشناسی بشوند من فکر میکنم این بخش را کلیات را عرض کردم خدمتتان.
سوال: آقای دکتر قادری بعد از پایان این نشست سه جانبه باید منتظر نقطههایی در عرصه تحولات بین الملل از جمله موضوع انرژی از جمله پرونده اوکراین، ما جرای جنگ تحمیلی بر ایران باشیم؟
قادری: بله، ببینید نکاتی که در این رابطه باید بهش توجه بشود مشخصا در دو بخش رویکردهای راهبردی و رویکردهای تاکتیکی باید در موردش ارزیابی و بررسی صورت بگیرد، به این معنا که یک اتفاق مهم در این مقطع تاریخی در حال رخ دادن هست که این مفاهمه را ایجاد کرده، نزد تمام بازیگران موثر در عرصه بین الملل و اون هم این هست که نظم موجود به نقطه پایان خودش بسیار نزدیک شده، این نظم جدیدی هم که در حال شکل گیری است نیازمند در واقع یک فضای جدید با یک رویکردها و راهبردهای جدید و بازیگران جدید برگردیم به قبل از وقوع جنگ تحمیلی امریکا و صهیونیستها علیه ملت ایران، یک سخنرانی خیلی معروف را ترامپ انجام داد.
زمانی که صحبت کرد از تغییر دکترین در حوزه سیاست خارجی و اعلام کرد که من دیگر قائل به دکترین ترومن نیستم، میخواهم بیشتر برگردم به سمت دکترین مونروئه و بعد یک جعل واژه کرد اسم دکترین دانروئه یعنی اسم خودش را دونالد ترامپ را اضافه کرد به مونروئه و یک دکترین جدید اعلام کرد. این دکترین جدید دقیقا معطوف به فضایی است که او احساس میکرد در نظم جدید باید به اون سمت پیش برود دکتر ترومن چی میگفت یه خطشی اش میگفت؛
ایالات متحده آمریکا باید با تمام توان بر تمام جهان حکمرانی بکند دکترین مونروئه میگفت که نیاز نیست امریکاییها بر تمام جهان حکمرانی بکنند، بلکه فقط کفایت میکند بر نیمکره غربی حکمرانی بکنند و منافع خودشان را تامین بکنند، ترامپ با فهم این موضوع که اگر در واقع خودش را تطبیق نده با فرایند در حال شکل گیری برای تشکیل نظم جدید، امریکا در نظم پس از نظم موجود دیگر جایگاهی نخواهد داشت، این خبط و اشتباه را اروپاییها انجام دادند، اما شما امروز میبینید در حالی نشست دارد برگزار میشود که هیچ صحبتی از اروپاییها در این میان نیست.
بزرگان اروپا یعنی فرانسه، آلمان، انگلیس هیچ جایگاهی در این فرایند ندارند متناظرش چه اتفاقی دارد میافتد قدرتهای نو ظهور در قالب پیمان نامههای بین المللی مثل شانگهای، مثل بریکس هم موضوع امنیت در نظام بین الملل را دارند در ید اختیار میگیرند، هم موضوع زنجیره تامین جهانی را و هم چرخه دلار و پولهای بینابینی را، نگرانی عمده ترامپ شاید از وجه موضوعات اقتصادی به عنوان این که بخواهد همچنان قدرت خودش را ادامه بدهد، این هست که بریکس و شانگهای اگر بروند سمت در واقع یک پول ثابت به جز دلار تمام اون ساخته پرداختههای نظام لیبرال سرمایه داری، که قوام خودش را گذاشته بود بر این که دلار حرف اول و آخر را در اقتصاد بین الملل میزند تماما این به فروپاشی خواهد انجامید، بنابراین در این فضای جدیدی که ما داریم در واقع احساس میکنیم در این نشست اتفاق دارد میفتدر نظم جدید در حال وقوع است امریکاییها نمیخواهند از این شتاب بسیار سریعی که نظم جدید به خودش گرفته جا بمانند.
سوال: در یک جمله اگر بخواهیم یه جمع بندی داشته باشیم حرکت نظم تک قطبی به سمت چند جانبه گرایی و چند قطبی جهان، آقای دکتر صدرالحسینی اشارهای کردید به اینکه ترامپ تبلیغات گستردهای برای ورود به این نشست انجام داد در سوی دیگر پوتین رئیس جمهوری روسیه هم شروطی برای حضور در این نشست گذاشت، آیا ترامپ آمده بود برای تثبیت رهبری آمریکا؟ مهار چین و توافق در پرونده اوکراین؟
صدرالحسینی: به نظرم ترامپ به این اقناع رسیده که هیچ یک از این کارهایی که سرکار عالی فرمودید نمیتواند انجام بدهد، اونهم در حضور رهبران چین و روسیه یعنی واقعیت امر این هست که جایگاه امریکا در این پروندههایی که فرمودید بسیار، بسیار افت کرده و این توان برای اونها وجود ندارد من تصورم بر این است که ترامپ با این تبلیغات آمد که بگوید ما هم هنوز جزو بازیگران نظام بین الملل هستیم، ببینید واقعیتی که اشاره کردند آقای دکتر قادری واقعیتی است که همه نخبگان آمریکایی اذعان دارند که امریکا توان بازیگری اش بسیار تقلیل پیدا کرده، بازوان او یعنی اروپاییها امروز هیچ نقشی ندارند و شخص ترامپ و آمریکا در این رابطه نقش اساسی را داشته که اونها را کنار زده و بازیگری اونها را کاهش داده و اتفاقا در اینجایی که ممکن بود اونها بتوانند به عنوان یار، به اصطلاح به قول فوتبالیستها رزرو امریکا کمکش کنند، اونهایی که روی صندلی رزرو مینشینند بتوانند کمکش کنند چه در فضا و اتمسفر تبلیغات و چه در حوزه سیاسی و حتی امنیتی برای حل موضوع و پرونده اکراین کنار بودند و در این شرایط هم ترامپ به اونها اجازه بازیگری نداد، بنابراین به نظر من این که در تقسیم جهان و چند جانبه گرایی امریکاییها بتوانند هنوز هم حضور داشته باشند، در این اجلاس شرکت کردند و واقعیت امر این بود که حرف قابل توجهی هم برای گفتن نداشتند به همان دلایلی که گفته شد پس بنابراین ما امروز باید جهان را به شکل دیگری ببینیم علی رغم قلدریهایی که امریکای ترامپ دارد انجام میدهد، اما نقش اساسی امروز در اختیار امریکاییها در حوزههای متعدد دیگر نیست.
سوال: آقای دکتر قادری چین را بیشتر بررسی کنیم، چینی که میزبانی این نشست سه جانبه را بر عهده داشت و حتما مزیتها و دستاوردهایی را از این میزبانی حاصل کرد؟
قادری:خوب ببینید طبیعتا کشور چین در سالهای پیش همان طوری که همگان میدانند با قدرت بسیار زیاد و با یک شتاب بسیار زیاد، جایگاه خودش را در فضای بین المللی تثبیت کرد تحلیلهای خودشان تصورشان این بود که چین تنها یک قدرت اقتصادی خواهد بود در فضای آینده جهان، اما چینیها اثبات کردند که نه تنها یک قدرت برتر اقتصادی هستند و میتوانند ایفای نقش موثر بکنند در تحولات بلکه در حوزههای امنیتی و سیاسی و راهبردی در نظام بین الملل هم کاملا به عنوان یک محور دارند تعیین تکلیف میکنند، شما اگر یک گریزی بزنی به تحولات جنگ خودمان یکی از مهمترین اتفاقاتی که در این رابطه افتاد در واقع این بود که چینیها به عنوان یک در واقع ضامن اجرا اومدند، الان خودشان را مطرح کردند و امریکاییها این را پذیرفتند و جمهوری اسلامی ایران هم به شرط این که او بتواند در واقع یک وجهی از ضمانت اجرای تعهدات امریکاییها را بر عهده بگیرد، این را در واقع پذیرفتند، به چه معناست.
به معنای این هست که چین امروز خودش را نه تنها به عنوان یک عنصر قدرتمند، بلکه به عنوان یک عنصری که میتواند تنظیمگر روابط و توازن بخش روابط در تحولات فیما بین کشورها باشد، دارد خودش را مطرح میکندخب، از چند سال پیش که یعنی از ابتدای روی کار آمدن آقای شی جی پینگ را اگر نگاه بکنیم در عرصههای مختلف راهبردهایی که ایشان مشخص کرده را امروز میبینیم که به نقطههای نهایی دارد نزدیک میشود، همان سالهای ابتدایی ایشان کلان پروژههای کمربند یک جاده را طرح موضوع کرد در واقع خودش را به عنوان اصلیترین شاهراه دالانهای شرقی غربی و شمالی جنوبی مطرح کرد که به این معنا که عرصه تجارت بین الملل الا و لاغیر باید از در واقع گذرگاه چین عبور بکند، خب این یک وجه ماجراست، وجه دیگر ماجرا چی؟
وجه دیگر ماجرا این هست که عرض کردم در نظم جدیدی که در حال شکل گیری است و قدرتهای نوظهوری که دارند بلوکهای قدرت جدید را شکل میدهند.
اینها گرچه قرار نیست مثل مدل کنونی حول یک هژمون یا یک تک ابرقدرت گرد هم بیایند، اما تمام این کلونیها و تمام این تجمعات یعنی این بلوکهای قدرت خرد شده، اینها دارند در هر عرصهای اتکا میکنند به یک قدرت برتر تقریبا میشود گفت که تمام این بلوکها به خصوص در عرصه اقتصاد و تجارت بین الملل دارند اتکا میکنن دبه چینیها و شما میبینید که زنجیره تامین جهانی به هر شکلی که باشد به هر حال از چین عبور میکند الان خیلی از در واقع موضوعاتی که در نظام اقتصادی و حوزه به خصوص فناوری وهای تک مطرحه یک پای ماجرا حتما چینیها هستند و شما میبینید خیلی از این کالاها در چین دارد تولید میشود گرچه برندش متعلق یا به یک کشور اروپایی بوده یا به یک کشور در واقع حوزه امریکایی بوده، این را اگر بخواهیم دقت بکنیم اولین سخنرانی جی دی ونس دو هفته بعد از همین دولت کنونی ترامپ سخنرانی بسیار مهمی کرد او اشاره کرد به این موضوع که ما قبلا تصور میکردیم اگر ایده در امریکا بماند، اما حوزه در واقع تولید به دیگر کشورها برود ما میتوانیم کنترل و مدیریت داشته باشیم بر خلق ثروت در جهان، اما امروز مشاهده میکنیم که خلط ثروت کاملا از دستمان در رفته، بنابراین باید تکنولوژیهای برتر را در حوزه تولید مجددا به امریکا برگردانیم این یک راهبردی بود که جنبش ماگا یعنی جنبش اصلی که اومد پای کار ترامپ این را بهش اشاره داشت این در واقع نشان دهنده این بود که اینها اون هشدار را دریافت کرده بودند، بنابراین نقش چین بدون تردید یک نقش محوری است در نظم جدیدی که در حال شکل گیری است البته آمریکاییها میدانند مغزافزار و نرم افزار این نظم جدید حوزه و تفکر مقاومت است، که امروز توانسته آن فضای پوسیده تفکر و مکتب لیبرال سرمایه داری را به چالش بکشد و دارد یک امیدبخشی میکند به نظم جدیدی که قرارست عدالت را در جهان در آینده برقرار کند.
سوال: چینی که در نظم جدید در معادلات و محاسبات بین الملل قدرت تعیین و تکلیف کنندگی بسیاری از پروندهها را دارد، پوتینی که برای حضورش شرط میگذارد و ترامپی که میآید با توهم رهبری برای این نشست اگر واقع بینانه به همه جوانب این نشست نگاه کنیم، کدام یک ازاین قدرتهای حاضر در نشست رهبرانش از قدرت چانه زنی بالاتری برخوردار هستند؟
صدرالحسینی: این واقعیت راباید قبول کنیم به دلیل این که این اجلاس و نشست در چین برگزار شد و جایگاه والای چین در حوزه اقتصادی و راهبردی و این که چین حداقل با ۱۲۰ کشور در جهان توافقات راهبردی دارد، به نظرم میآید که مهمترین بازیگر و نقش آفرین و کنشگر چین بود، باید این نکته را توجه داشته باشیم که پوتین در حال حاضر با یک جنگی روبه روست، ضرباتی خورده و تحریمهای اقتصادی چند لایه برای آن به وجود آمده و یک درگیری مستقیمی دارد و بخشی از هزینههای روزمره جامعه روسیه برای مسائل نظامی و یک جنگ در حال مصرف شدن است؛
بنابراین چین یک کشوری است که در آرامش کامل به سر میبرد، همه ارتباطاتی که مدنظرش بوده در حوزه شاهراههای مهم، در رابطه عقد توافقات راهبردی و حتی توان نظامی که دراین جلسه کمتر در مورد آن صحبت شده، الان چین تعداد ناوهای هواپیمابرش از روسیه و آمریکا کمترست، اما قدرت مانور و توانمندی نظامی چین در دنیا حرف اول را میزند در برخی از حوزه به ویژه نیروی انسانی و بالاخص درحوزه عملیات زمینی و توانمندی چین در خصوص نفوذ از جهت اقتصادی، اینها مولفههای مهمی هستند که در نظم نوین جهانی کاملا باید به آن توجه کرد.
نکته بعدی که به نظر یک باب جدیدی در گفتوگوهای ما سه نفر خواهد بود، این که چین روابط قوی تری با حوزه مقاومت دارد، یعنی حوزه مقاومت مجموعه تفکرات چین را برای تحولات بین المللی بیش از آمریکاییها پذیرفته، البته روسیه هم هنوز جزو کنشگرانی است که جزو معادلات مقاومت وجود دارد، اما چین یک بازیگری است که علی رغمی که دیرتر از دو قدرت دیگر وارد این حوزه شده، اما ثابت کرده که میتواند توازن در منطقه و درمسائل مقاومت، نه فقط مقاومت منطقه غرب آسیا بلکه در حوزه مقاومت ضد امپریالیست در قاره آمریکا، آمریکای لاتین به خوبی بازی کند و به نظر میآید این مولفههایی است که در پاسخ شما میتوانم گزینه چین را انتخاب کنم.
سوال: شما وآقای صدرالحسینی کلیدواژه مقاومت و ارتباط چین با این کلیدواژه مورد تاکید قرار دادید، با این نگاه به موضوعاتی که در نشست بپردازیم امنیت انرژی، پرونده اوکراین، ایران، بحث موضوعات هستهای، به نظرتان به چه سمت و سویی خواهد رفت و حل وفصل هر کدام ازاین پروندههای مطرح در این نشست با توجه به نقش چین، اثرگذاری چین و ارتباط و تاثیرش بر محور مقاومت و از محور مقاومت چگونه خواهد بود؟
قادری: چینیها از چند وجه به این موضوع ورود کردند و برای شان موضوعیت دارد، نکته اول حلقه وصل دو سمت جهان غرب آسیاست، غرب آسیا محل تبلور تفکر مقاومت است، بنابراین هر گونه ارتباطی که بخواهد این جا شکل بگیرد نیازمند این است که جهت گیری هر کدام از این طرفین به مقوله مقاومت و کشورهای حوزه مقاومت باید تعیین تکلیف شود، بنابراین چینیها دارند این گونه نگاه میکنند در راهبردهای خودشان که نه تنها میتوانند با همراهی با این موضوع یارگیری کنند برای خودشان در مقابل آمریکاییها بلکه میتوانند تسهیل بکنند استفاده خودشان را در جهت منافع ملی خودشان در این منطقه، نکته مهم دیگر چین الان بزرگترین مصرف کننده انرژی در جهان است؛
بنابراین حصول امنیت تام و تمام در منطقه غرب آسیا خلیج فارس و تنگه هرمز برای تامین امنیت انرژی که قرارست به سمت چینیها برود، بسیار بسیار برای چینیها موضوعیت دارد.
خاطرتان باشد چند سال پیش چینیها واسطه شدند برای این که اختلافات بین ایران و عربستان سعودی مرتفع شود با این هدف که اگر قرار باشد در منطقه خلیج فارس و غرب آسیا همواره تنش باشد طبیعتا آنها مجبور خواهند شد انرژی را گرانتر بخرند، برای منافع خودشان هم که شده تضمین ثبات و تثبیت امنیت در منطقه حتما برای شان ارزش راهبردی دارد،نکته بعدی این که چینیها در تعاملات خودشان هیچ گاه به فکر استعمارگری از جنس غربیها نبودند بنابراین تعامل آنها با کشورها خیلی راحتتر اتفاق میافتد.
همین الان نگاهی که ترامپ دارد نسبت به دیگر کشورها قیاس میکنید با نگاه یک شخصیت مثل آقای شی جینگ پین کاملا از این نقطه نظر متفاوت است، ترامپ هیچ ابایی ندارد میگوید ما پول کم داشتیم، نفت کم داشتیم، رفتیم رئیس جمهورش را دزدیدیم و الان داریم نفتش را میبریم، اما این در قاموس تفکر چینیها هیچ گاه همچین رویکرد و راهبردی وجود ندارد و دیگر کشورها به خصوص کشورهای که تفکر مقاومت دارند، آن هسته اصلی تفکر مقاومت چیست، زورناپذیری، ظلم ناپذیری، یعنی زیر باز ظلم نرفتن، وگرنه کشورهای حوزه مقاومت با تعامل کردن با دیگر کشور مسئلهای ندارند، حتی رهبر شهیدمان بارها در کلام خودشان میفرمودند که اگر اروپاییها و آمریکاییها قائل به رعایت عزت ملت ما باشند، ما باآنها مشکلی نداریم برای این که با آنها تعامل و حتی مذاکره کنیم، نکته این است که این خوی تفکر و نخوتی که الان امروز تبلور تام و تمامش در کاراکتر و شخصیت دونالد ترامپ میبینید، این داستان را برای ما مشکل کرده، اما چینیها به این نکت پی بردند، بنابراین مسیر تعامل شان با حوزه مقاومت کاملا یک مسیری است که میتواند منافع هر دو جریان را تقویت کند کما این که ما هم با آن توافق راهبردی که با چینیها بستیم به دنبال همین بودیم، چون ابرقدرتی مثل چین و روسیه وقتی دراین فرآیند بدون این که چشمداشت استعماری داشته باشند اگر قرار باشد با ما همکاری داشته باشند منافع ملی ما را بهتر از گذشته میتوانند تامین کنند، بنابراین چینیها بر این نکته کاملا به صورت یک راهبرد به این موضوع نگاه میکنند.
سوال: برآیند فضای حاکم بر این نشست یک پرسش اساسی را مطرح میکند این که با برگزاری این نشست منتظر کاهش تنشها در منطقه و در عرصه بین الملل باشیم یا نه ممکن است پروندههایی که تا الان فضای تقریبا آرامشی بر آنها حاکم شده باشد به سمت و سوی تشدید تنش پیش بروند؟ صدرالحسینی: با رویکرد آقای ترامپ و نوع تعاملاتش با دیگر کشورها که بخشی از این کشورها حوزههای نفوذ چین وروسیه هستند، ما باید منتظر افزایش تنش باشیم، یا حداقل عدم کاهش تنشی که الان داریم مشاهده میکنیم.
سوال: آقای زهره وند و آقای صدرالحسینی یک بار میهمان ما بودند، گفتند آقای ترامپ، گفتیم که به چنین شخصی هرگز آقا اطلاق نمیکنیم، آقا فردی است محترم و از نظر تمام انسانهای عرصه بین الملل ترامپ هرگز فرد محترمی نیست؟
صدرالحسینی: همین طورست، بنابراین ترامپ با توجه به رویکردی که دارد به نظر میرسد او به روشهای خودش ادامه خواهد داد، هیچ بیانیه مشخصی از این نشست صادر نشد، هیچ تحولی هم در ارتباط با نزدیکان و رسانههای نزدیک به دو شخصیت چینی و روسی مطلبی ارائه نشد، که مثلا جنگ اوکراین ممکن است یک شرایط بهتری پیدا کرده باشد و یا وضعیت انرژی وضعیت بهتری پیدا بکند و آن موضوعات اساسی که در این اجلاس مطرح شد، در حقیقت به همان شکل سابق باقی ماند و با نخوتی که ترامپ دارد تصورم بر این است که بایک شرایط عصبانیتی برگشت و تصورش بر این است که میتواند در جایگاهی که است حتی به این دو کشور درحوزههایی فشار بیاورد و جبران این خسارت وارده در این نشست را داشته باشد؛
بنابراین بنده چشم انداز روشنی را در ارتباط با کاهش تنشها مشاهده نمیکنم.
نکته دیگر این است که علی رغم حضور جمهوری اسلامی در این نشست، اما بخشی از گفتوگوها در جمهوری اسلامی بود در چند حوزه، هم حوزه انرژی به جمهوری اسلامی برمی گردد و تنگه هرمز و هم مسئله هستهای برمی گردد به جمهوری اسلامی و در حقیقت آن چه که جمهوری اسلامی برای خودش حق میداند و در واقع همین طورست و حقیقت موضوع هم این است که ما در حضور ورودمان که جزو یکی از اولین کشورهایی بودیم که تشکیل دهنده آژانس بین المللی هستهای بودیم، اما حداقل در ۴۰-۵۰ سال گذشته هیچ گونه استفادهای از حضورمان در ان پی تی بودن، پذیرفتن پروتکلها نداشتیم، این هم جزو یکی از دغدغههای این اجلاس بود که علی رغم حضور جمهوری اسلامی در مورد جمهوری اسلامی صحبت شد که قطعا به دلیل عدم حضور جمهوری اسلامی هیچ کس نمیتواند تصمیمی اتخاذ کند که برای منافع جمهوری اسلامی کوچکترین تخطی داشته باشد، این جایگاه والا را باید قدر بدانیم و توجه کنیم که الان مولفههای قدرت ما که یکی در حال حاضر به اثبات بین المللی رسیده به نام تنگه هرمز و توانمندی بومی هستهای ما، جزو موضوعاتی است که ما باید اصرار بر معقولانه قابل توجهی در مورد آن داشته باشیم.
سوال: جایگاه ویژه ایران بر معادلات امنیتی در حوزه انرژی و در مباحثی که مطرح شد ازجمله پرونده هستهای، بپردازیم به این که نتایج این نشست چه تاثیری بر منافع ملی خواهد گذاشت؟
قادری: بدون این که جمهوری اسلامی ایران اراده خودش را بتواند آن جا محقق بکند، هیچ اتفاقی رقم نخواهد خورد و نکتهای که در نشست خبری روز دوشنبه آقای دکتر بقائی به درستی به آن اشاره کردند، که سه تا ابرقدرت در مورد یک ابرقدرت چهارم صحبت میکنند واقعیت امر این است که این اتفاق افتاده، خیلیها نمیخواهند این را بپذیرند، اما از لسان جریانهای معاند و کسانی که سال هاست که بد جمهوری اسلامی را میگفتند امروز روی آنتنهای خودشان اذعان میکنند که امروز جمهوری اسلامی تبدیل شده به یک ابرقدرت جهانی، بنابراین پس یک ابرقدرت جهانی دیگر این طور نیست که مقولات مرتبط با آن بدون حضور خودش، بدون ابراز رای خودش بخواهد در مورد آن تصمیم گیری صورت بگیرد.
در مورد هستهای و در مورد بحث انرژی هم همین طورست، به صراحت به چینیها و روسها اعلام کردیم در ملاقاتهایی که در همین هفتههای اخیر هم آقای سرلشکر محسن رضائی با آقای ولادمیر پوتین در مسکو داشتند و هم سفری که معاون ایشان آقای باقری به چین داشتند و ملاقاتهایی که در پکن صورت گرفته به صراحت به طرفهای چینی و روسی اعلام کردیم که در مورد تنگه هرمز هیچ اتفاقی رقم نخواهد خورد الا این که آمریکاییها هفت شرط ما را یک جا نه مرحله به مرحله انجام دهند، این یعنی که ما اراده کردیم از منافع خودمان عدول نکنیم، این را تبدیل کردیم به یک خط قرمزی که در داخل کشور اجماع وجود دارد، رهبری، رئیس جمهور، شورای عالی امنیت ملی، رئیس مجلس و همه قوا از یک طرف، مردم که نمونه اش کف خیابانها هر شب میبینید، نیروهای مسلح، رسانهها همه و همه اجماع در مورد آن وجود دارد و چنین چیزی قابل مذاکره آن هم در اتاقی که ما حضور نداریم مطلقا چنین چیزی امکان پذیر نیست، این نکته اول، نکته دوم این است که اتفاقاتی که میافتد به هر شکل بر تمام منافعی اینها به صورت مستقیم یاغیر مستقیم اثر میگذارد؛
بنابراین چارهای ندارد جز این که در مورد این موضوع صحبت کنند.
اما جزئیات چنین جلساتی منطقا بیرون نمیآید، اما آن فحوا و فرامتنی که ازاین نشست منتشر میشود این است که هم طرف چینی روسی به طرف آمریکایی این را گوشزد کردند که تداوم این جنگ فرسایشی نه به نفع آنها بلکه به نفع کل کشورهای بین الملل نیست و نکته دوم این که به صراحت محکوم کردند این فضایی را که آمریکاییها ایجاد کردند در دنیا، ما قبلتر شنیده بودیم که هم چینیها و هم روسها طی این مدت اخیر حداقل در چند نوبت منویات آمریکاییها را در شورای عالی امنیت بین الملل وتو کردند بعضا به صراحت هم در نشست مجمع عمومی سازمان ملل آقای شی جینگ پین اعلام کرد و نماینده روسها اعلام کرد، محکوم کرد رفتار آمریکاییها را نسبت به ما، این نشان دهنده این است که ترامپ به نوعی آمده این جا چکار کند فضا را به نفع خودش ببرد جلو غافل از این که حتی اگر قرار بود چینیها و روسها هم دراین مقطع هم سوی با ما نظرندهند، اما آن اقتداری که جمهوری اسلامی ایران برای خودش ایجاد کرده و آن جایگاهی برای خودش ایجاد کرده مطلقا این اجازه نمیدهد که بدون رای و نظر ما بخواهند برای ما تصمیمی بگیرند.
سوال: یک احتمال را درنظر بگیریم در مورد این نشست که ممکن است تفاهماتی بین سران این سه کشور صورت گرفته باشد در برخی از پروندهها و موضوعات مطرح شده، اگر مرتبط با جمهوری اسلامی ایران و بحث تعاملاتش در عرصه بین الملل باشد راهبرد ایران باید چگونه باشد؟
صدرالحسینی: آن چه که منافع ملی ما و امنیت ملی ما را تامین بکند، خود ما پیش قدم هستیم، ولی آن چه که این دو مولفه اساسی را مدنظر نگیرد قطعا قابل اجرا نخواهد بود حتی اگر تفاهماتی صورت گرفته باشد، این نکته را عرض کنم که از این گونه تفاهمات مبحث این گونه تفاهمات سال هاست که در بعضی از جرائد و نشریات و تحلیلگران مطرح میشود، اما امروز جایگاه جمهوری اسلامی نسبت به گذشته که تازه این قدرت نداشت و این چنین در مقابل آمریکا نتوانسته بود اثبات قدرت بکند، اقتدارش در ارتباط با رژیم صهیونیستی و آمریکایی به اثبات عملی نرسیده بود، آن زمان هم تاثیرگذار نبود، چون پشت در اتاقهای بسته گهگاهی صحبت میشد که حالا در آن زمان که چین خیلی وارد مولفههای بین المللی و نظام جدید نشده بود، میگفتند بین آمریکا و روسیه یک تفاهماتی، توافقاتی صورت گرفته که به قول معروف پرش میگرفت به منافع جمهوری اسلامی هیچ گاه عملی نشد و این مسئله هم آمریکاییها و هم روسها به اثبات رسیده، بعد از جنگ تحمیلی سوم و چهارم که این موضوع به نظر میآید که کاملا انتخاب کلا منفی است و امکان اجرایی شدن آن وجود ندارد.
سوال: ابتدای صحبت تان اشاره کردید که این نشست بدون حضور اروپاییها صورت میگیرد و این نزدیکی احتمالی مسکو و واشنگتن ممکن است به تضعیف ناتو و تغییر معادلات موضوع مورد توجه اروپاییها نزدیک شود و ربط پیدا کند؟
قادری: حتما این اتفاق میافتد و این نه فقط دراین مقطع سال هاست این اتفاق افتاده، حالا این دو وجه دارد، یک وجهش رویکرد شخص خود ترامپ و جریان نزدیک به او در آمریکاست که اگر خاطرتان باشد در دولت اول ترامپ ترامپ تمام تلاشش را کرد که تضعیف کند اتحادیه اروپا و مقوله برگزیت و خروج انگلیس از اتحادیه اروپا در زمانی اتفاق افتاد که نخست وزیر خانم ترزا میبود و به اذعان خیلی از تحلیلگران آمریکاییترین دولت انگلیس، دولت خانم ترزا میبود که با دست فرمونی ترامپ داشت انگلیس را از اتحادیه اروپا خارج کرد که آمریکا نمیخواهد یک قدرتی همراستای خودش در نظام بین الملل بخواهد عرض اندام بکند، امروز هم تمام کشورهایی که در اروپا ادعاهای آن چنانی داشتند امروز مجبورند یا هزینههای حمایت از اقدامات و تصمیمات ترامپ را بپردازند یا این که تنها در میانه میدان رها بشوند.
رفتاری که ترامپ دارد در موضوع جنگ اوکراین میکند با اعضای ناتو و با زلنسکی کاملا این موضوع را تبادل به ذهن میکند یا اقدامی که در راستای بحث گرینلند ترامپ مطرح کرد کاملا همین را نشان میدهد، اول این که حداقل بیش از حدود ۱۲-۱۳ سال بیش از یک دهه است که اروپا با دست خودش به دلیل این که هیچ گاه اراده انفکاک از تصمیمات کاخ سفید را نداشت، خودش این بلای امروز را به سر خودش آورده که هیچ جایگاهی در نظام تصمیم گیری در نظام بین المللی ندارد، بعد ازاتفاقات طوفان الاقصی اینها یکی پس از دیگری اینها مثل مزدوران در زیرزمینهای چند ده متری میرفتند در تلاویو با نتانیاهو ملاقات میکردند، همین آقای مرتس، آقای مکرون، نخست وزیر ایتالیا خانم ملونی و نخست وزیر انگلیس همه اینها برای این که ابراز سرسپردگی بکنند.
این اتفاقی که شما امروز میبینید اروپاییها از دایره تصمیم گیری در نظام بین الملل کنار گذاشته میشوند با این صراحت دستپخت خودشان است، کسی چیزی به آنها تحمیل نکرد، رکبی اینها از آمریکاییها خوردند در جنگ اوکراین اینها داشتند از طریق خط لوله نورد استریم ۱ و ۲ با یک ششم، یک هفتم قیمت امروزی که دارند از آمریکاییها تامین انرژی میکردند، داشتند از روسها تامین انرژی میکردند، اما چه رکبی خوردند، اینها آمدند وارد یک جنگ فرسایشی شدند که از همان ابتدا معلوم بود که در نهایت اولا یک زمین سوختهای به نام اوکراین باقی خواهد ماند و قطعا روسیه دراین جنگ شکست نخواهد خورد، امروز فشار اقتصادی گستردهای است که به آنها وارد میشود که نمونه در همین اعتراضات اخیر در شهرهای مختلف اروپا، در فرانسه، آلمان و ایتالیا میبینیم، یک وجه ماجراست، وجه دیگر ماجرا اساسا اروپاییها به هیچ کدام از آن قواعدی که خودش بر آن پایبند بودند امروز پایبندی ندارند.
یک در سوال قبلی شما در رابطه با بحث موضوعات فی مابین این جلسه سه نفره بحث هستهای بود، درگذشته به خصوص چینیها و روسها در مورد موضوع عدم اشاعه در مقوله هستهای و موضوعات آژانس بین المللی انرژی اتمی کاملا همراستا بودند با اروپاییها و آمریکایی ها، اساسا آن گیرهایی که همیشه به ما میدادند از نقطه نظر مباحث عدم اشاعه بود، امروز آنها به صراحت دریافتند که اتفاقا ایران تمام آن رفتاری که از خودش نشان داد مطابق پادمان، مطابق پروتکلهای متعدد ذیل ان پی تی هیچ گونه تخلفی نداشته و این آمریکاییها و اروپاییها بودند که به دروغ با بهانه سازی، با بهانه گیری یک ملتی را از رسیدن به یک دانش بومی شده و استفاده از امکانات و تسهیلات و اتفاقات آن محروم کردند، امروز اینها جدا گذاشته شدند از این محور تصمیم گیری، بنابراین اتفاقی که میافتد این است اروپایی که خودش مدعی حقوق بشر بود، امروز جنایات ضد حقوق بشری را تایید میکند، در غزه تایید میکند در یمن تایید میکند، درکشور ما تایید میکند، هیچ کدام از روسای اروپایی جنایات آمریکا در کشور ما جنایاتی مثل میناب، لامرد، بیمارستانهای مختلف، شهادت خیلی از شهروندان ما در منازل مسکونی خودشان را محکوم نکردند.
این دوگانهها و تناقضها منجر به این شده که آنها امروز از نظام تصمیم گیری در نظام بین الملل کنار گذاشته شدند و هیچ اثری از اروپا و تصمیمات اروپا در هیچ کدام از اروپا و تصمیمات اروپا درهیچ کدام از تحولات امروز به عنوان منشاء اثر و یا یک تصمیم موثر هیچ خبری از آن نیست.
صدرالحسینی: چون شما گفتید که بحث ناتو، مدتی است که موضوع ناتوی اروپایی مطرح است، یکی از دلایل آن این است که ناتویی که آمریکاییها آن را هدایت میکردند و همچنان مسئولیت آن را به عهده دارند، اروپاییها و به ویژه فرانسویها نمیپذیرند، چون در تحولات مختلف بین الملل رویکرد ناتو با دستور آمریکاییها منافع اروپاییها را تامین نکرد، این واقعیتی است که امروز مردم اروپا هم بهش متوجه هستند و واقعیت امر این هست که بسیاری از نخبگان اصحاب رسانه در اروپا موضوع مهم جداسازی منافع از امریکاییها را مطرح میکنند، بنابراین موضوعی که سرکار عالی سوال فرموده در ارتباط با ناتو حتما این ناتو قدرت سابق را ندارد به دلیل اختلافاتی که وجود دارد و به نظر میآید آمریکاییها هم امر این را متوجه شدند و برای اینکه به گونهای اروپاییها را در این ناتو نگه دارند، علیرغمی که اعلام کردند که باید هزینههای خودتان را همین ترامپ اعلام کرد خودتان بدهید جلوگیری کردند از این که اونها بتوانند یک مجموعه دفاعی اروپایی هم تشکیل بدهند.
سوال: یک سوال بسیار مهم فکر میکنم دقیقههای پایانی گفتگویمان هم باشد، جهانی که دارد به سمت چند جانبه گرایی پیش میرود تحولات مهمی که در عرصه بینالملل در حال اتفاق هستش، پروندههای که بازه و باید بسته شود با یک راه حلی، موضوعاتی که در این نشست مطرح شده با توجه به برگزاری چنین نشستهایی که اشاره کردید حالا سبقه و سابقه برگزاریهایش بوده راه حل واقعی پایان آن چه که به عنوان موضوع و سرفصل نشست توسط این سه کشور مطرح و جمع بندی شده چی هست آقای دکتر صدرالحسینی؟
صدرالحسینی: من تصورم بر این است که همین نشست همین نکتهای که سرکار عالی فرمودید را مدنظر داشت، درسته که یک سرفصلهایی را برای گفتوگو معین کرده بودند هر کدام از اینها به دلیل اینکه در نظام بین الملل بین این سه کشور و کشورهای دیگر اختلافات شدیدی به وجود آمده اصلا بحث بر این بود که ما اینها را چه بکنیم برای موضوع هستهای چه تصمیمی اتخاذ شود در ارتباط با مسائل انرژی چه تصمیمی اتخاذ بشود در ارتباط با مسائل امنیت بین الملل چه تصمیمی اتخاذ شود این خودش نشان دهنده این است که اونها به این نتیجه رسیدند که شرایط موجود یعنی یک جانبه گرایی دیگر پاسخ نمیدهد، اما این که امریکا بتواند این را بپذیرد که از این هژمون خودش دست بردارد و کلونیهای قدرت جدید را در نظام جدید بین الملل بپذیرد این به نظرم یه مقدار زمان میبرد و این شکستی که از جمهوری اسلامی خورد، البته توی این مساله بسیار تاثیرگذار بود برای اینکه آن دو کشور متوجه بشوند که باید به سرعت بیایند سراغ این موضوع که اهرمهای قدرت را از امریکاییها بگیرند و تقسیم کنند بین کلونیهای قدرت جدید در نظام بین الملل.
سوال: آقای دکتر قادری نظر شما؟
قادری: ببینید خب فرمودند آقای دکتر صدرالحسینی اتفاق مهمی که در این مقطع دارد میافتد عرض کردم اولا تضعیف آن جایگاه هژمون و تک ابرقدرتی آمریکا به نحو کاملا ملموس و همه فهم هست، این اتفاق در واقع افکار عمومی دنیا کاملا این را درک کرده تقابل مردم در داخل خود آمریکا با ترامپیستها در همین انتخابات میان دوره اخیر کاملا این معنا را دارد به صراحت اعلام میکند این مفهوم را دارد اعلام میکند در فضای بینالمللی هم این اتفاق افتاده، یعنی عبور از جریانهایی که تصور میکردند با قدرت سخت، با در واقع اعمال خشونت و تجاوزگری و اشغالگری میتوانند منافع خودشان را الی ابد الدحر تامین و تضمین بکنند، این کاملا این تئوری امروز بطلانش اثبات شده است؛
و این بار بسیار زیادی از این داستان را ملت مبعوث شده ایران به دوش کشید که این بیداری عمومی را ایجاد کرد، و شما امروز میبینید خیلی از در واقع جریانهایی که در داخل خود آمریکا مخالفت کردند.
محور اصلی بحث مخالفتشان مخالفت با اسرائیل بود، مخالفت با صهیونیسم بود، یعنی کلید واژهای که جریان مقاومت با محوریت مردم ایران این را در دنیا پژواک داد خب این اتفاق اتفاق بزرگی است، از این جهت عرض میکنم که نظم جدید در حال شکلگیری نرم افزار گفتمانی اش نرمافزار مقاومته، گفتمان مقاومته، بنابراین این دارد تسری پیدا میکند نگرانی حالا ترامپ که اساسا خودش بازیچه یک جریان پشت پرده است اون جریان پشت پرده که از نگاه تمدنی دارد به این موضوع نگاه میکند کاملا متوجه آن میزان شکست هست که از چه جنبههایی شکست بر او تحمیل شده، حالا به هر حال ترامپ ممکنه از نقطه نظر شاید اقتصادی و امنیتی و اینها دارد به موضوع نگاه میکند، روی ماجرا رد دارد ارزیابی میکند، اما ارزیابی هستی که داردپشت پرده اتفاق میفتد ارزیابی این هست که در جریان یک نبرد تمدنی مجددا غربیها که اساسا چیزی از خودشان نداشتند، در مواجهه با یک تمدن بزرگ، یک تمدن با قدمت بسیار زیاد و مردمی که آموختهاند چطور شاخ بزرگهای در واقع دیوانه دنیا را بشکنند، جلوی اینها در واقع مجبور شدند سر خم بکنند و امروز شما میبینید تمام مردم دنیا دارند اعلام میکنند که ما افتخار میکنیم به ملتی که ایستاد تمام فشارها را تحمل کرد، اما سر جلوی زورگو خم نکرد.
سوال: آقای دکتر صدرالحسینی یک دقیقه پایانی، یک جمع بندی کوتاه و اینکه آمریکا هر راهی را میرود برای باز کردن گره انرژی پرونده ایران باز هم شکست حاصلش میشود؟
صدرالحسینی: بله، این که یک نکته شفاف است، اما اگر یک مقداری بخواهیم راهبردیتر بخواهیم در این مورد این نشست هم صحبت کنیم، باید این نکته را مورد توجه قرار بدهیم که امریکاییها با نگاه لیبرال دموکراسی شان که به بن بست رسیده احساس میکنند دو قدرت فکری یک از یک طرف اسلام، با پرچم داری جمهوری اسلامی ایران که حرف نو برای دنیا دارد، کنفیسیوس که چینیها پرچمدار او هستند و ارتودوکس که روسها پرچمدار او هستند، یک مبارزه کاملا راهبردی و زیربنایی را برای اونها آغاز کردند بنابراین حتما ترامپ در این راستا و در این مورد هیچ گونه ورودی ندارد، اما پشت صحنه دیپ استیتها و دولتها و تصمیم گیران اصلی من به نظرم میآید که خواب راحت این روزها و این شبها ندارند.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما



