به گزارش اقتصادنیوز، درحالی که بهنظر میرسد که دولت دونالد ترامپ فعلاً قصدی برای ازسرگیری حملات نظامی به ایران نداشته و به محاصره دریایی و افزایش فشار اقتصادی امید بسته است، اختلافها در اسرائیل بر سر زمان و ضرورت حمله دوباره به تهران بالا گرفته است. از یک سو بنیامین نتانیاهو خواهان اقدام سریع است، اما فرماندهان ارشد نظامی اسرائیل فوریتی برای حمله نمیبینند. همزمان، هر دو طرف در تهران و واشنگتن تصور میکنند گذشت زمان میتواند موقعیتشان را تقویت کند؛
وضعیتی که در ظاهر از شدت درگیریها کاسته، اما خطر محاسبه اشتباه و بازگشت به جنگ را همچنان زنده نگه داشته است. خبر مرتبط پرونده ایران، اوکراین و تایوان روی میز ترامپ، پوتین و شی | احتمال توافق صفر نیست | چرا مقایسه شنژن با یالتا گمراه کننده است؟ اقتصادنیوز: چرچیل، روزولت و استالین در یالتا، در میانه جنگ جهانی دوم گرد هم آمدند؛ جنگی که نظم جهانی را از اساس دگرگون میکرد. نیروهای بریتانیا و آمریکا پیشتر راه خود را به داخل آلمان باز کرده بودند. ارتش شوروی نیز کمتر از سه ماه با ورود به برلین فاصله داشت.
آمریکا هم تنها شش ماه تا پرتاب نخستین بمب اتمی فاصله داشت. در مقابل، سه رهبر بزرگ امروزی توانایی بسیار کمتری برای تحمیل اراده خود به جهان دارند. نانسی ای. یوسف و جاناتان لمیر در آتلانتیک نوشتند: دونالد ترامپ فعلاً ترجیح میدهد تا جنگ ایران را در وضعیتی نامشخص و بدون تعیین تکلیف نگه دارد. او نه دستور حمله نظامی تازهای صادر میکند و نه تمایلی به آغاز مذاکرات صلح نشان میدهد.
راهبرد کنونی کاخ سفید بر این فرض استوار است که محاصره دریایی در تنگه هرمز و تحریمهای گسترده آمریکا بهتدریج فشار اقتصادی بر تهران را افزایش میدهند و آن را به پذیرش خواستههای واشنگتن وادار میکنند. ترامپ معتقد است اهرمهای فشار در اختیار آمریکاست و نیازی به توافق با ایران وجود ندارد. در مقابل، تهران نیز تصور میکند که دست بالا را در منازعه دارد. از نگاه مقامات ایرانی، شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، نارضایتی افکار عمومی آمریکا از جنگ و افزایش شدید قیمت سوخت، همگی نشانههایی از محدود شدن قدرت مانور ترامپ است.
ایران نیز مانند دولت آمریکا بر این باور است که با گذشت زمان موقعیتش تقویت خواهد شد. به همین دلیل، حفظ وضع موجود و افزایش تدریجی هزینههای جنگ برای آمریکا و متحدانش از طریق حملات پراکنده پهپادی و سایبری، بخشی از رویکرد تهران است. رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران نیز هفته گذشته اعلام کرد که حتی اجازه خارج کردن «یک ذره» از مواد هستهای غنیشده کشور را نخواهد داد؛ موضعی که با خواسته واشنگتن برای محدود کردن برنامه هستهای ایران فاصله زیادی دارد. جنگ ممکن است با یک جرقه شعلهور شود حاصل این رویکرد متقابل، نوعی توقف ناپایدار درگیری است.
با این حال، آرامش نسبی کنونی به معنای تثبیت واقعی شرایط نیست. خطر اصلی تشدید ناگهانی جنگ بر اثر یک اشتباه محاسباتی، یا وقوع یک حادثه یا تلاش شتابزده یکی از طرفین برای استفاده از تثبیت برتری است. در این میان، ترامپ فعلاً بنبست را به گزینههای دیگر ترجیح میدهد، اما این وضعیت نمیتواند برای همیشه ادامه پیدا کند. فاصله گرفتن ترامپ از حمله نظامی گسترده ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای، در محافل خصوصی از تمایل خود برای انجام حملاتی بسیار گسترده علیه ایران سخن گفته بود؛
حملاتی که به تصور او تهران را ناچار میکرد تا مذاکرات را از سر بگیرد و این بار شرایط واشنگتن را بپذیرد. با این حال، به نظر میرسد او در روزهای اخیر از این گزینه فاصله گرفته است. یکی از مشاوران خارج از دولت آمریکا گفته است که در شرایط فعلی گزینههای مطلوب چندانی وجود ندارد و نتیجه انتخابات میاندورهای نیز وضعیت را دشوارتر کرده است. تضعیف اهرمهای فشار آمریکا نگرانی مقامات کاخ سفید را افزایش داد در کاخ سفید نیز این نگرانی وجود دارد که اهرم فشار آمریکا بر ایران، برخلاف ادعاهای ترامپ، تضعیف شده باشد.
پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای ضربه سیاسی مهمی به رئیسجمهور وارد کرد و ممکن است در تهران این نتیجه بهعنوان نشانهای از مخالفت جامعه آمریکا با ادامه یک جنگ طولانی تفسیر شود. ناکامی تلاش توماس مَسی، نماینده جمهوریخواه برای استیضاح پیت هگست نیز بخشی از پیامدهای سیاسی مدیریت جنگ ایران را آشکار کرد. در چنین شرایطی، دولت ترامپ فشار اقتصادی را کمهزینهترین گزینه موجود میداند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیزمدعی شده است که سرانجام واقعیتهای اقتصادی حتی بر تندروترین افراد هم اثر خواهد گذاشت.
ادامه وضع موجود کمهزینه نیست با این حال، ادامه این وضعیت برای واشنگتن پرهزینه است. حدود ۱۷ ناو جنگی آمریکا، از جمله سه گروه ناو هواپیمابر، در منطقه حضور دارند و استقرار طولانیمدت این نیروها فشار زیادی بر تجهیزات و نیروی انسانی وارد میکند. محاصره دریایی نیز که از آوریل بهصورت مقطعی اجرا شده، هنوز نتوانسته تردد کشتیها از تنگه هرمز را به سطح عادی بازگرداند. همچنین،عملیات دیگری با عنوان «دروازه آهنین» نیز برای مختل کردن انتقال تسلیحات، فناوریهای دومنظوره و کالاهای تحریمی از مسیرهای زمینی آغاز شده، اما متوقف کردن چنین مبادلاتی بسیار دشوار است.
طولانی شدن جنگ همچنین ممکن است ترامپ را در موقعیتی قرار دهد که با وعده انتخاباتی او مبنی بر پرهیز از ورود آمریکا به جنگهای بیپایان در تضاد باشد. در حالی که او در ابتدا از درگیری چند هفتهای با ایران سخن میگفت، جنگ اکنون به دهمین ماه خود نزدیک میشود. میانجیگری کشورهای منطقه از سر ترس بود؟ کشورهای همسایه ایران نیز واشنگتن را از آغاز حملات تازه بازداشتهاند، زیرا نگرانند که در صورت ازسرگیری جنگ، هدف پاسخ تلافیجویانه تهران قرار گیرند. ترامپ فعلاً این نگرانیها را در نظر گرفته، بیآنکه نشانهای از عقبنشینی آشکار به ایران بدهد.
او هفته گذشته گفت در شرایط فعلی اقدام نظامی ضروری به نظر نمیرسد، اما نیروهای آمریکا همچنان آماده عملیات هستند. توانایی ایران برای حفظ تهدید و اختلال از سوی دیگر، ازسرگیری حملات لزوماً به وارد آمدن ضربهای تعیینکننده به ایران منجر نخواهد شد. ترامپ پیشتر حتی حمله به تأسیسات تصفیه آب ایران را بهعنوان یکی از گزینهها مطرح کرده بود؛ اقدامی که میتواند طبق حقوق بینالملل مصداق جنایت جنگی باشد. دموکراتها نیز با اکثریت تازه خود در کنگره ممکن است از ژانویه بررسی این موضوع و دیگر ابعاد جنگ را در دستور کار قرار دهند.
توان سایبری ایران نیز یکی از نگرانیهای جدی واشنگتن است. این کشور علاوه بر این توانایی مختل کردن تردد کشتیها در تنگه هرمز با استفاده از مین و پهپاد، تهدید نیروهای آمریکایی و متحدان منطقهای آن در نقاط مختلف جهان را حفظ کرده است. بهای نفت همچنان بیش از میانگین است ادامه این وضعیت قیمت انرژی را نیز بالا نگه داشته است. بهای نفت برنت همچنان نزدیک به ۱۰۰ دلار در هر بشکه قرار دارد و بازگشت آن به سطح حدود ۷۰ دلار، یعنی قیمت پیش از آغاز جنگ، دشوار به نظر میرسد.
تریتا پارسی، از بنیانگذاران مؤسسه کوئینسی، هشدار داده است که سناریوی کنونی به دلیل هزینههای فزاینده محاصره آمریکا بیش از حد ناپایدار و پرهزینه است و نمیتواند برای همیشه ادامه یابد. راهحل نهایی: پنیر سوئیسی؟ یکی از راههای احتمالی خروج از این بنبست، کاهش تدریجی و غیرعلنی اجرای تحریمها و محاصره دریایی، بدون اعلام رسمی لغو آنهاست؛ وضعیتی که پارسی آن را به پنیر سوئیسی تشبیه کرده است.
در چنین شرایطی، آمریکا میتواند در ظاهر همچنان مدعی اجرای محاصره و تحریمها باشد، اما در عمل بخشی از محدودیتها را کاهش دهد و اجازه دهد نفتکشهای بیشتری از تنگه هرمز عبور کنند. همچنین کشورهای خلیج فارس نیز ممکن است برای جلوگیری از حملات تلافیجویانه، ترتیبات امنیتی مستقلی با تهران دنبال کنند. این راهکار میتواند از بازگشت فوری جنگ جلوگیری کند، اما به معنای پیروزی آمریکا یا پذیرش رسمی شکست آن نیز نخواهد بود. بنبست خطرناک مذاکرات فاصله خواستههای دو طرف همچنان زیاد است.
واشنگتن به دنبال توافقی است که عملاً برنامه هستهای ایران را برچیند و تنگه هرمز را به مسیر دریایی آزاد و باز تبدیل کند. تهران در مقابل خواهان به رسمیت شناخته شدن کنترل مؤثر خود بر تنگه، لغو تحریمها و دریافت تضمینهایی برای جلوگیری از حمله دوباره آمریکا است. در حال حاضر، هر دو طرف امیدوارند زمان به سود آنها عمل کند؛ اما همین فرض میتواند خطرناکترین بخش بنبست کنونی باشد. اختلاف در تلآویو؛
از تردید فرماندهان تا تلاش نتانیاهو برای حمله فوری در گزارشی دیگر، بنکاسپیت نیز در المانیتور نوشت: در حالی که دولت آمریکا هنوز درباره گام بعدی خود در قبال ایران تصمیم قطعی نگرفته است، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برای جلب حمایت واشنگتن و افکار عمومی داخلی از حملات تازه به ایران تلاش میکند. نویسنده مدعی شد: نگرانی اصلی او این است که تهران تأسیسات و مواد هستهای خود را چنان عمیق در زیر زمین منتقل کند که حتی پیشرفتهترین بمبهای سنگرشکن آمریکا نیز نتوانند آنها را هدف قرار دهند.
نویسنده مدعی شد: برنامه هستهای ایران شامل تأسیسات زیرزمینی و رویزمینی است. در جنگ ژوئن ۲۰۲۵، آمریکا با استفاده از بمبهای سنگرشکن زیرساختهای زیرزمینی هستهای ایران را هدف قرار داد، اما هنوز مشخص نیست تهران چه تعداد از تأسیسات رویزمینی باقیمانده را از آن زمان به زیر زمین منتقل کرده است. نتانیاهو نگران است که با گذشت زمان، بخش عمده تأسیسات و مواد هستهای ایران به مناطقی منتقل شوند که دسترسی نظامی به آنها بسیار دشوارتر باشد. با این وجود، فرماندهان ارشد امنیتی و نظامی اسرائیل با نخستوزیر بر سر ضرورت اقدام فوری اختلاف دارند.
ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، اصل مقابله با تقویت و زیرزمینی شدن برنامه هستهای ایران را زیر سؤال نمیبرد، اما معتقد است در حال حاضر ضرورت نظامی فوری برای حمله وجود ندارد. او همچنین هشدار میدهد که اقدام یکجانبه اسرائیل بدون هماهنگی با واشنگتن ممکن است این رژیم را وارد جنگی فرسایشی و پرهزینه کند. از سویی، برخی از مقامهای امنیتی اسرائیل معتقدند که ایران نه در آستانه اعلام خود بهعنوان یک قدرت هستهای است، و نه شواهدی از دستیابی فوری آن به ذخایر تازه و اعلامنشده سانتریفیوژهای پیشرفته وجود دارد.
اختلاف اصلی بر سر زمان است اختلاف نتانیاهو و فرماندهان نظامی بیش از آنکه درباره اصل مقابله با برنامه هستهای ایران باشد، به زمانبندی حمله مربوط میشود. گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار و چهره محوری جریان مخالف نتانیاهو، معتقد است نگرانی درباره برنامه هستهای ایران واقعی است، اما نمیتوان آن را تهدیدی دانست که ظرف چند هفته یا چند ماه با اقدام نظامی حلوفصل شود. از نگاه این جریان، خطر آن است که نتانیاهو از مسئله ایران برای پیشبرد اهداف سیاسی خود استفاده کند.
اسرائیل پس از انتخابات ۲۷ اکتبر در وضعیت سیاسی بلاتکلیفی قرار دارد و نتانیاهو در مقام نخستوزیر موقت فعالیت میکند. آیزنکوت و متحدانش نگرانند که نخستوزیر با ایجاد بحران در رابطه با ایران، روند تشکیل دولت جدید را به تأخیر بیندازد یا آن را مختل کند. آیزنکوت در ۱۱ نوامبر از مشاور حقوقی دولت خواست نظارت بر نتانیاهو افزایش یابد تا از استفاده احتمالی او از خلأ سیاسی برای آغاز جنگ و تشکیل دولت اضطراری جلوگیری شود. در همین راستا، آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما و از مخالفان قدیمی نتانیاهو، به ریاست کمیته امور خارجی و دفاعی کنست منصوب شده است.
این کمیته بر فعالیت ارتش و سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل، از جمله بودجه آنها نظارت دارد و به اطلاعات محرمانه امنیتی دسترسی پیدا میکند. حضور لیبرمن در این جایگاه میتواند نظارت پارلمانی بر تصمیمهای نظامی نتانیاهو را افزایش دهد و مانعی در برابر اقدام یکجانبه او ایجاد کند. نگاه بیبی به تحولات داخلی آمریکا نتانیاهو علاوه بر نگرانیهای نظامی، به تحولات سیاسی آمریکا نیز توجه دارد. از نگاه او، دو سال باقیمانده از ریاستجمهوری ترامپ فرصت محدودی برای اقدام علیه ایران است؛
زیرا ممکن است رئیسجمهور بعدی آمریکا از حزب دموکرات باشد و با حمله نظامی به ایران موافقت نکند. مقامهای نزدیک به نتانیاهو هشدار میدهند که اگر در این دوره تهدید هستهای ایران برطرف نشود، ممکن است در آینده مهار آن دشوارتر شود. مسئله ایران به موضوعی سیاسی در واشنگتن و تلآویو تبدیل شده است با این حال، تبدیل مسئله ایران به موضوعی برای رقابتهای سیاسی داخلی اسرائیل میتواند حمایت دوحزبی در آمریکا از مقابله با برنامه هستهای و موشکی تهران را تضعیف کند. تلاشهای نتانیاهو برای جلب حمایت واشنگتن نیز تاکنون نتیجه روشنی نداشته است.
رومن گافمن، رئیس موساد، همراه با ران درمر، وزیر پیشین امور راهبردی و از نزدیکان نتانیاهو، در ۱۵ نوامبر از واشنگتن بازگشتند. گافمن همچنین به چند پایتخت منطقه سفر کرد تا دولتهای منطقه را به ضرورت اقدام علیه ایران متقاعد کند، اما این تلاشها به نتیجه ملموسی نرسید. ترامپ تصمیم نهایی را میگیرد تصمیم درباره حمله دوباره به ایران در اختیار ترامپ است و مقامهای اسرائیلی هنوز از موضع واقعی او اطمینان ندارند. حتی اگر واشنگتن با ارزیابی اسرائیل درباره تهدید ایران موافق باشد، بعید به نظر میرسد پیش از تشکیل دولت جدید در تلآویو با حمله موافقت کند.
به این ترتیب، اختلاف بر سر زمان و ضرورت حمله به ایران، هم در واشنگتن و هم در اسرائیل ادامه دارد؛ در حالی که تهران نیز با حفظ مواضع خود و پرهیز از امتیازدهی در مذاکرات، در انتظار تغییر شرایط است.
منبع: اقتصاد نیوز



