به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ در جهان امروز، جنگها تنها در میدانهای نظامی شکل نمیگیرند؛ گاه پیش از آنکه سلاحها به میدان آیند، میدان رسانه و روایتسازی به صحنهای برای تشدید بحران تبدیل میشود. در چنین شرایطی، اخبار جهتدار، تحلیلهای تحریکآمیز و پیشبینیهای مکرر درباره وقوع جنگ میتوانند فضای روانی و سیاسی لازم برای تشدید تنش را فراهم کنند. به بیان دیگر، جنگ روایتها ممکن است به اندازه تحرکات نظامی و حتی گاهی بیش از آن، بر مسیر تحولات تأثیر بگذارد. تجربه پیش از حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ نمونهای قابل تأمل است.
در ماههای منتهی به آن رویداد، رسانههای بینالمللی و بهویژه رسانههای آمریکایی بهطور گسترده درباره احتمال حمله روسیه گزارش میدادند. اکنون نیز در بحران میان ایران، آمریکا و اسرائیل، برخی رسانههای فارسیزبان خارج از کشور، بهویژه ایران اینترنشنال، با برجستهسازی مستمر سناریوهای نظامی و انتشار تحلیلهای عمدتا تحریکآمیز، به شکلگیری فضای نگرانی و انتظار برای جنگ دامن میزنند. البته اطلاعرسانی درباره تحولات نظامی ضروری است، اما مرز میان اطلاعرسانی مسوولانه و بازتولید فضای جنگطلبانه نباید نادیده گرفته شود.
رسانهها در برابر پیامدهای اجتماعی و سیاسی روایتهای خود مسوولیت دارند. از سوی دیگر، تحرکات نظامی ایالات متحده در منطقه، بهویژه استقرار و افزایش حضور نیروهای دریایی و ناوهای هواپیمابر، پیامهایی نگرانکننده برای امنیت منطقه ارسال میکند. چنین اقداماتی، حتی اگر با هدف اعمال فشار یا ایجاد بازدارندگی صورت گیرد، میتواند محاسبات طرفهای مقابل را تغییر دهد و خطر برخورد نظامی ناخواسته را افزایش دهد. در منطقهای که هنوز از پیامدهای جنگ و بحرانهای پیشین رهایی نیافته است، افزایش حضور نظامی نمیتواند جایگزین راهحل سیاسی و دیپلماتیک شود.
مساله مهمتر، آینده دیپلماسی است. در حالی که پیشنهادها و ابتکارهایی برای مذاکره، از جمله با میانجیگری کشورهای منطقه، مطرح شدهاند، اختلافنظرها در داخل ساختار سیاسی آمریکا درباره چگونگی ادامه مذاکرات نیز قابل توجه است. مواضع و اظهارات متفاوت مقامات آمریکایی، از جمله جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری، درباره ضرورت یا امکان پیشبرد مسیر مذاکره، پرسشهایی جدی درباره جایگاه دیپلماسی در تصمیمگیریهای واشنگتن ایجاد میکند. اگر مذاکره حتی پیش از آنکه فرصت آزمودن پیدا کند کنار گذاشته شود، چه گزینهای جز ادامه تقابل باقی خواهد ماند؟
در این میان، نقش دولت اسرائیل و مواضع بنیامین نتانیاهو نیز در محاسبات منطقهای اهمیت دارد. نگرانی از اینکه ملاحظات امنیتی و سیاسی اسرائیل بر تصمیمات واشنگتن درباره ایران تأثیر بگذارد، پرسشی است که نمیتوان از آن چشم پوشید. با این حال، مسؤولیت تصمیم نهایی برای استفاده از نیروی نظامی بر عهده دولتهایی است که چنین تصمیماتی را اتخاذ میکنند. مسوولیت رسانهای در این شرایط تنها متوجه شبکههای فارسیزبان خارج از کشور نیست. رسانههای آمریکایی و اروپایی نیز وظیفهای فراتر از بازتاب تحولات نظامی و مواضع رسمی دولتها بر عهده دارند.
آنها باید با بررسی مستقل اطلاعات، انعکاس دیدگاههای متفاوت و طرح پیامدهای انسانی، اقتصادی و امنیتی جنگ، مانع از آن شوند که افکار عمومی بهتدریج با وقوع یک درگیری نظامی بهعنوان امری اجتنابناپذیر کنار بیاید. رسانههای داخلی کشورهای درگیر بحران نیز از این مسؤولیت مستثنی نیستند. وظیفه رسانه صرفاً بازتاب دادن صدای تقابل نیست؛ بلکه باید صدای عقلانیت، مذاکره و صلح را نیز به گوش افکار عمومی برساند. امروز مساله صرفاً اختلاف میان ایران و آمریکا یا منازعه میان ایران و اسرائیل نیست.
گسترش این بحران میتواند امنیت خلیج فارس، ثبات بازارهای انرژی، اقتصاد جهانی و امنیت کشورهای منطقه را با مخاطرات جدی روبهرو کند. هیچیک از این کشورها از پیامدهای یک جنگ گسترده مصون نخواهند ماند. از این رو، مسوولیت جلوگیری از تشدید بحران تنها بر عهده طرفهای مستقیم آن نیست. سازمان ملل متحد، قدرتهای جهانی، کشورهای منطقه و بهویژه دولتهایی که امکان میانجیگری دارند، باید برای باز نگه داشتن مسیر مذاکره و جلوگیری از گسترش جنگ تلاش کنند.
جهان نباید اجازه دهد که ترکیب فشار نظامی، تصمیمات متغیر سیاسی و جنگ روایتها، منطقه را به سوی فاجعهای سوق دهد که هزینه آن را نه فقط ایران و همسایگانش، بلکه جامعه جهانی خواهد پرداخت. اکنون جلوگیری از گسترش جنگ، مسوولیتی مشترک و فوری برای همه کشورهاست./ عبدالرضا غفرانی دیپلمات پیشین و کارشناس ارشد روابط بین الملل
منبع: دنیای اقتصاد


