چادر سفید زنان ورزنه یکی از شناختهشدهترین نمادهای فرهنگی این شهر است. این پوشش در سال ۱۴۰۰ در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسید و یکی از جذابیتهای گردشگری این شهر در اصفهان شدهاست.
همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: بیشتر زنان میانسال و سالمند ورزنه همچنان چادر سفید میپوشند. کارگاههای سنتی کرباسبافی که روزگاری پارچه مورد نیاز این پوشش را تولید میکردند نیز به تعداد انگشتشمار رسیده و بخش مهمی از مهارت بافت نیز در معرض فراموشی قرار گرفته است.
سابقه چادر سفید در ورزنه
ورزنه در اصفهان به دلیل رسم چادر سفید پوشیدن زنان، دیار فرشتگان سپیدپوش لقب گرفتهاست. فعال میراث فرهنگی ورزنه درباره سابقه چادر سفید زنان این شهر به همشهری میگوید: «ورزنه در مسیر زایندهرود و در ارتفاع ۱۵۰۰ متری از سطح دریاست که خاک مناسبی برای کشت پنبه داشته است. زنان هم پنبه را در کارگاههای پارچهبافی به پارچه سفید برای لباس و چادر تبدیل میکردند. علاوه بر رویکرد اقتصادی، استفاده از رنگ سفید هم در فرهنگ ایرانی و هم در ادیان قبل از اسلام و اسلام مورد تاکید بودهاست.
با این حال دقیقا اینکه این رسم از چه دورهای در ورزنه رواج یافته، مشخص نیست.» رضا خلیلی درباره وضعیت امروز چادر سفید زنان این شهر میگوید: «بیشتر استفادهکنندگان چادر سفید زنان حدود ۴۰ سال به بالا هستند.»
کرباسبافی در مسیر فراموشی
پشت چادر سفید زنان ورزنه، زنجیرهای از مهارتهای سنتی تولید پارچه و دانش بومی نساجی قرار دارد. کرباسبافی یکی از این مهارتهاست که در گذشته نقش مهمی در تامین پارچه مورد نیاز مردم منطقه داشت، اما تغییر شیوه تولید و جایگزینشدن پارچههای کارخانهای، بازار تولید سنتی را محدود کرد. خلیلی با اشاره به وضعیت کارگاههای کرباسبافی ورزنه میگوید: «این کارگاهها دیگر مانند گذشته پارچه مورد نیاز چادر سفید را تولید نمیکنند و تولید پارچههای کارخانهای جای بافت سنتی را گرفته است. بخشی از فعالیت باقیمانده کارگاهها به تولید پارچه برای سفره اختصاص دارد. تعداد کارگاههای فعال حدود ۴ یا ۵ کارگاه است.»
خلیلی درباره وضعیت بافندگان و انتقال این مهارت به نسل بعد میگوید: «بسیاری از استادکاران قدیمی فوت کردهاند یا دیگر فعالیتی ندارند. هرچند تعدادی از جوانان آموزشهایی در زمینه بافت دیدهاند و دستگاههای جدیدی نیز برای این کار ساخته شده است، اما این تلاشها هنوز به شکلگیری یک جریان پایدار در تولید سنتی منجر نشده است. زندهماندن این مهارت به استمرار آموزش، حمایت از تولید و ایجاد زمینه فعالیت برای نسل جدید وابسته است.»
چادر سیاه فقط برای صاحبان عزا
زنان ورزنه در تمام مراسمهای خانوادگی، بیرون از خانه، گردش و حتی در مراسم ختم -به جز صاحبان عزای اصلی- با چادر سفید حاضر میشوند. خلیلی ادامه میدهد: «بانوان صاحب عزا بین یک هفته تا ۴۰ روز چادر سیاه به سر میکنند، اما اقوام با چادر سفید در مراسم ختم شرکت میکنند.» بانوانی که با چادر سیاه در ورزنه رفت و آمد میکنند یا عزادار هستند یا گردشگرانی که به ورزنه آمدهاند. خلیلی با اشاره به اینکه ورزنه جمعیتی حدود ۱۵ هزار نفر دارد، میگوید: «پیش از این میزبان تعداد بیشتری از گردشگران خارجی که برای بازدید از کویر به این منطقه میآمدند، بودیم.
پوشش بانوان هم برایشان جذابیت زیادی داشت و از کارگاههای بافندگی بازدید میکردند. اگر مهارت تولید پارچه، امکان آموزش به نسل جدید و زمینه اقتصادی فعالیت بافندگان فراهم نشود، ممکن است پوشش ثبتشده همچنان در حافظه تاریخی شهر باقی بماند.»
منبع: همشهری


