دیدار سهجانبه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه در شهر شنژن چین، در شرایطی برگزار میشود که نظام بینالملل با تحولات عمیق ژئوپلیتیک، تشدید رقابت قدرتهای بزرگ و تردیدهای فزاینده درباره آینده نظم جهانی مواجه است. گردهمایی رهبران سه قدرت بزرگ جهان، که هر یک بهنوعی در شکلدهی به معادلات سیاسی، اقتصادی و امنیتی بینالمللی نقش تعیینکنندهای دارند، فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمولی ارزیابی میشود و میتواند پیامدهایی قابلتوجه برای مناسبات قدرت در سطح جهانی به همراه داشته باشد.
اهمیت این نشست زمانی دوچندان میشود که به یادآور کنفرانس تاریخی یالتا در سال ۱۹۴۵ است؛ نشستی که در آن رهبران وقت آمریکا، شوروی و بریتانیا درباره ترتیبات سیاسی و امنیتی جهان پس از جنگ جهانی دوم و حوزههای نفوذ قدرتهای پیروز به گفتوگو پرداختند. اکنون نیز حضور همزمان رهبران واشنگتن، پکن و مسکو این پرسش را مطرح کرده است که آیا جهان در آستانه شکلگیری نوعی تفاهم جدید میان قدرتهای بزرگ و بازتعریف قواعد حاکم بر نظام بینالملل قرار دارد؟
از سوی دیگر، این دیدار در شرایطی برگزار میشود که جنگ اوکراین، تنشهای ژئوپلیتیک و رقابتهای راهبردی میان آمریکا و چین، آینده امنیت اروپا و همچنین موضوع کنترل تسلیحات هستهای از مهمترین چالشهای پیش روی جامعه جهانی به شمار میروند. در چنین فضایی، احتمال گفتوگو و توافق میان سه رهبر درباره پروندههای مهم بینالمللی، نگرانیهایی را بهویژه در میان کشورهای اروپایی برانگیخته است؛ کشورهایی که بیم دارند تصمیمگیری درباره مسائل مرتبط با امنیت و آینده قاره اروپا بدون مشارکت مستقیم آنان و در چارچوب توافقهای احتمالی میان واشنگتن، پکن و مسکو صورت گیرد.
بهخصوص آنکه جنگ اوکراین همچنان یکی از مهمترین محورهای اختلاف میان روسیه و کشورهای غربی است و هرگونه تفاهم احتمالی میان ترامپ و پوتین میتواند بر روند تحولات این جنگ و موقعیت کییف تأثیر بگذارد. در این میان، نقش و اهداف متفاوت هر یک از سه قدرت نیز اهمیت ویژهای دارد. دونالد ترامپ با رویکردی متفاوت در سیاست خارجی آمریکا و تأکید بر تعامل مستقیم با رهبران قدرتهای بزرگ، بهدنبال تثبیت جایگاه واشنگتن در معادلات جهانی است؛
شی جینپینگ نیز میزبانی این نشست را فرصتی برای نمایش قدرت دیپلماتیک و بینالمللی چین و تقویت موقعیت پکن بهعنوان یکی از بازیگران اصلی مدیریت نظم جهانی میداند. ولادیمیر پوتین نیز در شرایط تداوم جنگ اوکراین و فشارهای سیاسی و اقتصادی غرب، حضور در چنین نشستی را فرصتی برای شکستن فضای انزوای دیپلماتیک روسیه و تثبیت جایگاه مسکو در سطح قدرتهای بزرگ ارزیابی میکند.
با این حال، پرسش اساسی این است که آیا نزدیکی و گفتوگوی مستقیم این سه رهبر میتواند به شکلگیری یک چارچوب مشترک برای مدیریت بحرانهای بینالمللی منجر شود یا آنکه تفاوت منافع و رقابتهای راهبردی میان آنان مانع از دستیابی به توافقی پایدار خواهد شد؟ آیا این نشست را باید نشانهای از حرکت جهان به سمت نظمی چندقطبی و توافق قدرتهای بزرگ بر سر حوزههای نفوذ دانست یا صرفاً تلاشی دیپلماتیک برای مدیریت اختلافات و کاهش تنشهاست؟ همچنین، جایگاه اروپا، متحدان سنتی آمریکا و دیگر بازیگران منطقهای و بینالمللی در ترتیبات احتمالی آینده چه خواهد بود؟
در همین راستا روحالله مدبر، کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار سیاست خارجی برنا، با اشاره به اهمیت دیدار سهجانبه رؤسای جمهور روسیه، چین و آمریکا در نشست چین، اظهار کرد: این دیدار از چند جهت دارای اهمیت فوقالعادهای است و میتوان آن را از منظر تحولات نظم جدید جهانی و تغییر موازنه قدرت در عرصه بینالملل مورد بررسی قرار داد. وی در تشریح نخستین بُعد اهمیت این نشست گفت: موضوع نخست، جایگاه ویژه روسیه در تحولات مربوط به نظم جدید جهانی است.
اینکه طرف آمریکایی برای حلوفصل معادلات مهم بینالمللی ناگزیر از برقراری گفتوگوی مستقیم با رئیسجمهور روسیه است، نشان میدهد سیاستهای محور متخاصم آنگلوساکسونی برای اجرای پروژه انزوای روسیه با شکست مواجه شده است. امروز واشنگتن به این واقعیت رسیده که بدون در نظر گرفتن نقش و جایگاه مسکو، امکان مدیریت بسیاری از مسائل و بحرانهای جهانی وجود ندارد.
این کارشناس مسائل بینالملل، کنار گذاشته شدن اروپا از معادلات کلان جهانی را دومین نکته مهم این دیدار دانست و افزود: در جریان مذاکرات مربوط به اوکراین نیز شاهد بودیم که آمریکاییها بهصورت مستقیم با طرف روسی وارد مذاکره شدند و نقش اروپا در این روند بسیار کمرنگ بود. این مسئله نشاندهنده یکی از مؤلفههای مهم نظم جدید بینالمللی است؛ به این معنا که اروپا بهتدریج جایگاه پیشین خود را در تصمیمگیریهای راهبردی جهانی از دست میدهد و قدرتهای بزرگ ترجیح میدهند درباره مسائل مهم بینالمللی مستقیماً با یکدیگر مذاکره کنند.
مدبر با تأکید بر نقش محوری روسیه در شکلگیری نظم جدید جهانی تصریح کرد: نکته سوم، برجسته شدن جایگاه چین و روسیه بهعنوان ارکان اصلی نظم جدید بینالمللی است. امروز آمریکاییها تلاش میکنند ارتباطات خود را با پکن و مسکو حفظ کنند و این رویکرد صرفاً محدود به واشنگتن نیست؛ بلکه کشورهای حوزه آسیا و اقیانوسیه و سایر بازیگران بینالمللی نیز در حال پیشبرد الگوهای همکاری خود با روسیه هستند. وی در ادامه به اهمیت این نشست از منظر مناسبات ایران، روسیه و چین پرداخت و گفت: بُعد چهارم این موضوع به جایگاه ایران در معادلات منطقهای و بینالمللی بازمیگردد.
روسیه و چین همواره از ایران حمایت کرده و در مقاطع مختلف مواضع حمایتی خود را نشان داده اس همچنین تحولات نظام بینالملل و تغییر موازنه قدرت، فرصتهای مهمی برای گسترش همکاریهای راهبردی ایران و روسیه ایجاد کرده است. مدبر در پایان با اشاره به تأثیر احتمالی این نشست بر معادلات مرتبط با ایران تأکید کرد: انتظار میرود روسیه و چین در این نشست نیز از مواضع ایران حمایت کنند و نسبت به هرگونه اقدام و تجاوز احتمالی جدید آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران هشدار دهند. انتهای پیام/
منبع: خبرگزرای برنا


