عروسکها گاهی فراتر از یک اسباببازی، راویان خاموش تاریخ، فرهنگ و خاطرات یک سرزمین هستند و از این رو «هرمز و تیدا» بهعنوان نمادهای فرهنگی شهر خلاق بندرعباس رونمایی شد تا بخشی از هویت بومی و میراث فرهنگی هرمزگان در قالبی هنری و قابل لمس به مخاطبان معرفی شود.
به گزارش حیات به نقل از ایرنا، استان هرمزگان با پیشینه تاریخی، تنوع فرهنگی، آیینهای مردمی، پوششهای محلی، موسیقی بومی و هنرهای سنتی، یکی از مناطق برخوردار از ظرفیتهای ارزشمند فرهنگی در جنوب کشور بوده که دارای ظرفیتهایی برای معرفی هویت این خطه از ایران نقشآفرین است.
بنابراین بهرهگیری از این داشتهها در قالب محصولات فرهنگی و شخصیتهای نمادین، فرصتی برای انتقال میراث گذشتگان به نسل امروز و فردا فراهم میکند.
عروسکهای بومی به دلیل ارتباط مستقیم با دنیای کودکان، نوجوانان و خانوادهها، از قابلیت ویژهای برای معرفی فرهنگ محلی برخوردارند و عروسکهای هرمز و تیدا را میتوان تلاشی در مسیر پیوند میان هنرهای سنتی و خلاقیتهای معاصر دانست.
این تلاش در صورت استمرار و توسعه، میتواند از یک محصول هنری فراتر رفته و به نمادی شناخته شده برای معرفی فرهنگ و هویت بندرعباس در سطح ملی و حتی بینالمللی تبدیل شود.
نمادهای بومی در قالب شخصیتهای هنری
سرپرست معاونت میراثفرهنگی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی هرمزگان در آیین رونمایی از عروسکهای «هرمز و تیدا» در مرکز اسناد تاریخی شهرداری بندرعباس، این عروسکها را نمادی از فرهنگ، آیینها و سنتهای بومی استان دانست.
حسین شهابی اظهار کرد: طراحی و ساخت این عروسکها با بهرهگیری از نمادهای سنتی، آیینی و فرهنگی هرمزگان، اقدامی در مسیر بازنمایی هویت بومی و معرفی داشتههای فرهنگی این منطقه است.
وی افزود: استفاده از عناصر فرهنگی و سنتی در طراحی شخصیتهای نمادین، زمینه آشنایی نسل جدید با ریشههای فرهنگی و میراث ناملموس استان را فراهم میکند و میتواند به معرفی ظرفیتهای فرهنگی بندرعباس در سطح ملی و بینالمللی کمک کند.
شهابی با اشاره به اهمیت خلاقیت در بازآفرینی عناصر فرهنگی بیان کرد: تبدیل نمادهای بومی به شخصیتها و محصولات هنری، فرصتی برای ایجاد پیوند میان میراثفرهنگی، هنرهای سنتی و صنایع خلاق فراهم میکند.
از یک طرح هنری تا نماد شهر خلاق
یکی از نکات قابل توجه در شکلگیری عروسکهای «هرمز و تیدا»، انتخاب طرح امینه صادقیپور بهعنوان اثر برگزیده مسابقه طراحی عروسک برند شهر خلاق بندرعباس است؛ رویدادی که زمینه مشارکت هنرمندان در بازآفرینی هویت فرهنگی شهر را فراهم کرد و این انتخاب نشان میدهد که بهرهگیری از ظرفیت هنرمندان بومی و مشارکت خلاقانه آنان میتواند در معرفی داشتههای فرهنگی منطقه به زبان هنر موثر باشد.
شخصیتهای نمادین شهری زمانی میتوانند به بخشی از هویت عمومی یک شهر تبدیل شوند که در کنار طراحی هنری، از پشتوانه فرهنگی و روایی برخوردار باشند و مخاطبان بتوانند با داستان، ویژگیها و پیام آنها ارتباط برقرار کنند.
در چنین رویکردی، عروسکها تنها محصولاتی برای عرضه در نمایشگاهها نیستند، بلکه میتوانند به ابزارهایی برای آموزش فرهنگ بومی، معرفی آیینها، انتقال داستانهای محلی و ایجاد ارتباط میان نسلهای مختلف تبدیل شوند.
جایگاه بندرعباس در شبکه شهرهای خلاق یونسکو
بندرعباس طی سال ۱۳۹۸، در حوزه صنایعدستی و هنرهای مردمی به شبکه شهرهای خلاق یونسکو پیوست؛ عنوانی بینالمللی که بر ظرفیتهای هنری، صنایعدستی و میراث فرهنگی این شهر تاکید دارد.
بر اساس معرفی رسمی یونسکو، صنایعدستی و هنرهای مردمی از مهمترین ویژگیهای فرهنگی بندرعباس به شمار میروند و هنرهای دریایی و کاربردی، پوشاک محلی و سازهای موسیقی بومی از جمله زمینههای شاخص خلاقیت در این شهر هستند.
این جایگاه بینالمللی، علاوه بر معرفی توانمندیهای هنرمندان هرمزگان، مسئولیت مهمی برای حفظ، تقویت و معرفی میراث فرهنگی و توسعه صنایع خلاق بر دوش نهادهای فرهنگی و مدیریت شهری قرار میدهد.
در همین چارچوب، طراحی و معرفی شخصیتهایی همچون «هرمز و تیدا» میتواند یکی از راههای بهرهگیری از ظرفیت هنرهای خلاق برای شناساندن فرهنگ بندرعباس باشد؛ بهویژه آنکه محصولات فرهنگی دارای هویت بومی، قابلیت حضور در رویدادهای گردشگری، نمایشگاههای صنایعدستی و برنامههای فرهنگی ملی و بینالمللی را دارند.
میراث ناملموس؛ گنجینهای برای نسلهای آینده
میراث فرهنگی تنها به بناهای تاریخی، آثار باستانی و اشیای موزهای محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از آیینها، سنتها، مهارتها، دانشهای بومی، موسیقی، روایتها و شیوههای زندگی مردم را نیز در بر میگیرد؛ میراثی که بخش مهمی از هویت هر جامعه را شکل میدهد.
استان هرمزگان از این منظر، گنجینهای ارزشمند از فرهنگ و سنتهای مردمی است و آیینهای بومی، موسیقی و نغمههای محلی، پوششهای سنتی، هنرهای دستی، دانش دریانوردی و شیوههای زندگی جوامع ساحلی و جزیرهای، بخشی از داشتههایی هستند که حفظ و انتقال آنها به نسلهای آینده اهمیت فراوانی دارد.
با توجه به تغییر سبک زندگی و گسترش ارتباطات فرهنگی، استفاده از شیوههای نوین برای معرفی این میراث اهمیت بیشتری پیدا کرده است. هنرهای تجسمی، محصولات خلاق، عروسکهای بومی، کتابهای کودک، انیمیشن و روایتهای داستانی میتوانند مفاهیم فرهنگی را به زبانی ساده، جذاب و متناسب با دنیای امروز به کودکان و نوجوانان منتقل کنند.
از این رو، عروسکهای «هرمز و تیدا» ظرفیت آن را دارند که در صورت طراحی برنامههای مکمل فرهنگی و آموزشی، به بستری برای آشنایی کودکان با فرهنگ، آداب و رسوم و تاریخ اجتماعی هرمزگان تبدیل شوند.
از عروسکهای بومی تا ظرفیتهای گردشگری فرهنگی هرمزگان
توسعه صنایع خلاق یکی از مسیرهای مهم پیوند میان فرهنگ، اقتصاد و گردشگری است؛ محصولات فرهنگی که بر پایه هویت بومی طراحی میشوند، علاوه بر ارزش هنری، میتوانند به محصولات شاخص گردشگری تبدیل شوند و زمینه معرفی فرهنگ یک منطقه را برای بازدیدکنندگان داخلی و خارجی فراهم کنند.
عروسکهای «هرمز و تیدا» نیز میتوانند با گسترش دامنه فعالیتهای فرهنگی، بهعنوان سوغات فرهنگی بندرعباس معرفی شوند و در فروشگاههای صنایعدستی، مراکز فرهنگی، نمایشگاهها و رویدادهای گردشگری حضور پیدا کنند.
همچنین تولید محصولات جانبی با الهام از این شخصیتها، از جمله کتابهای داستان، کارتهای آموزشی، محصولات تصویری و بستههای فرهنگی، میتواند به تقویت ارتباط مخاطبان با این نمادهای بومی کمک کند.
البته تحقق چنین ظرفیتی نیازمند تدوین برنامهای منسجم برای معرفی شخصیتها، تولید محتوای داستانی، حفظ اصالت عناصر فرهنگی و مشارکت هنرمندان و فعالان صنایعدستی است تا این نمادها به محصولاتی ماندگار و قابل شناسایی تبدیل شوند.
هرمز و تیدا؛ سفیران کوچک فرهنگ جنوب
رونمایی از عروسکهای «هرمز و تیدا» را میتوان گامی در مسیر استفاده از زبان هنر برای معرفی هویت فرهنگی بندرعباس دانست؛ اقدامی که در آن، عناصر بومی در قالب شخصیتهایی نمادین بازآفرینی شدهاند تا ارتباط نسل جدید با فرهنگ و سنتهای منطقه آسانتر شود.
ماندگاری چنین طرحهایی به استمرار فعالیتهای فرهنگی، تولید محتوای متناسب، معرفی گسترده و مشارکت هنرمندان و نهادهای مرتبط وابسته است. اگر این مسیر با برنامهریزی و حمایت موثر دنبال شود، عروسکهای بومی میتوانند از یک اثر هنری به نمادی شناختهشده برای معرفی ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری هرمزگان تبدیل شوند.
«هرمز و تیدا» یادآور این حقیقت هستند که برای زنده نگه داشتن فرهنگ یک سرزمین، گاهی باید آن را در قالبهایی تازه و متناسب با زبان نسل امروز روایت کرد؛ روایتهایی که ریشه در گذشته دارند، اما نگاهشان به آینده است.
به گزارش ایرنا، اکنون بیشاز ۸۰ هزار نفر صنعتگر صنایعدستی در هرمزگان فعالیت میکنند که از این تعداد بیشاز ۶۰ هزار نفر مجوز فعالیت دریافت کردهاند و همچنین مجوز فعالیت ۱۱ فروشگاه صنایعدستی در این استان صادر شده است.
منبع: حیات



