به گزارش گروه رسانهای شرق،
محسن اربابیان، کارشناس منابع آب، در مصاحبه با کانال یوتیوبی «خط انرژی» در مرداد ۱۴۰۴ ادعا کرد آمریکا و اسرائیل بیش از چهار دهه است که عمدا ابرهای بارانزا را از آسمان ایران منحرف میکنند تا خشکسالی ایجاد کنند. او به تصاویر ماهوارهای و مقایسه دریاچه ارومیه با دریاچه وان ترکیه اشاره کرد و مدعی استقرار دستگاههایی در شرق ترکیه شد. این اظهارات در فضای مجازی و برخی رسانهها بازتاب یافت و گاهی بهعنوان نظر «کارشناس آب» بازنشر شد، اما نهادهای رسمی هواشناسی آن را رد کردهاند.
احمدینژاد، رئیسجمهور اسبق، در ۱۳۹۰ کشورهای غربی را به ایجاد خشکسالی با فناوری پیشرفته متهم کرد و همچنین دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی در ۱۳۸۷ اسرائیل را به «عقیمکردن ابرها» متهم کرد. سفارت ایران در افغانستان نیز در فروردین ۱۴۰۵ درباره نابودی مرکز «تغییر اقلیم» در امارات و تغییر الگوهای بارش پستی منتشر کرد و این ادعا در شبکههای اجتماعی پخش شد، اما منبع رسمی تأییدشده نداشت و از سوی رسانههای معتبر رد شد و سازمان هواشناسی و کارشناسان آن را بیپایه دانستند.
در عین حال، مسئولان سازمان هواشناسی و وزارت نیرو در هفتهها و ماههای اخیر موضع رد و تکذیب داشتهاند و خشکسالی را به عوامل اقلیمی، تغییر اقلیم و مدیریت منابع آب نسبت دادهاند. ادعاهای مربوط به «ارسال امواج» یا دستکاری سامانههای بارشی در مرز ایران و ترکیه که در آبان ۱۴۰۵ مطرح شده، نمونهای از نظریههای توطئهای است که با واقعیتهای علمی هواشناسی و محدودیتهای فیزیکی جو در تضاد است.
تصاویر آسمان در مناطق مرزی و ادعاهای محلی مبنی بر «جلوگیری از ورود سامانههای بارشی» با امواج یا فناوریهای ناشناخته، در سالهای اخیر در فضای مجازی ایران بهطور مجدد منتشر شده و به دستکاری آبوهوا مربوط دانسته شده است. این ادعاها معمولا با اشاره به تفاوت ظاهری آبوهوا در دو سوی مرز، خشکسالی شدید ایران و برنامههای بارورسازی ابر در کشورهای همسایه مطرح میشوند. با این حال، بررسی علمی نشان میدهد که چنین ادعاهایی فاقد پایه فیزیکی و شواهد تجربی است. سامانههای بارشی که از مدیترانه، اقیانوس اطلس یا شمال میآیند، حامل انرژی عظیمی هستند.
انرژی یک سامانه جوی معمولی یا حتی یک توفان متوسط، هزاران برابر بیشتر از کل توان تولیدی بشر یا هر تأسیسات زمینی موجود است. سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و سازمان هواشناسی کشور تأکید کردهاند که هیچ فناوری شناختهشدهای قادر به تغییر مسیر تودههای هوای بزرگ، جلوگیری از ورود ابرهای بارانزا در مقیاس منطقهای یا قارهای یا «سرقت ابرها» نیست. بارورسازی ابر
(cloud seeding) که واقعی و محدود است، فقط روی ابرهایی که از قبل نزدیک به بارش هستند عمل میکند. با پخش ذراتی مانند یدید نقره یا نمک، میتوان بارش را در مقیاس محلی معمولا تا حدود صد کیلومتر اندکی افزایش داد؛ تقریبا پنج تا ۲۰ درصد در شرایط ایدئال. این روش نمیتواند سامانه را از مسیر خود منحرف کند، ابر را از آسمان صاف بسازد یا جریانهای جوی را در مقیاس مرزی ایران-ترکیه کنترل کند. کارشناسان ترکیهای نیز تأکید کردهاند که این تکنیک محلی است و تأثیری بر سامانههای بزرگ غربی یا شمالی ندارد. ادعاهای مربوط به «امواج» یا فناوریهایی مانند HAARP نیز بیاساس است.
HAARP یک تأسیسات تحقیقاتی در آلاسکاست که با امواج رادیویی لایههای بالایی جو -یونوسفر، دهها تا صدها کیلومتر بالاتر از سطح زمین- را مطالعه میکند. این امواج در تروپوسفر و استراتوسفر -جایی که هوا و بارش شکل میگیرد- جذب نمیشوند و توان آنها در مقایسه با انرژی سامانههای جوی ناچیز است. هیچ شواهد معتبری وجود ندارد که HAARP یا فناوریهای مشابه بتوانند آبوهوا را در مقیاس محلی یا منطقهای کنترل کنند. ادبیات علمی بین «weather modification» محدود -مانند بارورسازی ابر برای افزایش بارش یا کاهش تگرگ- و ادعاهای کنترل کامل آبوهوا تمایز قائل میشود.
مطالعات نشان میدهد که بارورسازی ابر در شرایط خاص میتواند اثر آماری کوچکی داشته باشد، اما سیگنال آن در برابر تغییرپذیری طبیعی جو ضعیف است و نتایج همیشه قطعی نیست. در مقابل، ادعاهایی مانند ایجاد خشکسالی عمدی، هدایت سامانهها به سمت یک کشور یا استفاده از «امواج» برای مسدودکردن بارش، در حوزه شبهعلم قرار میگیرند؛ زیرا با قوانین فیزیکی -مقیاس انرژی، دینامیک جو و محدودیتهای فناوری- ناسازگار هستند. خشکسالیهای اخیر ایران عمدتا ناشی از عوامل اقلیمی طبیعی -نوسانات الگوهای جوی- تغییر اقلیم ناشی از گازهای گلخانهای و مدیریت منابع آب داخلی است.
تصاویر آسمان که گاه بهعنوان «شواهد» ارائه میشوند، معمولا پدیدههای طبیعی مانند ابرهای موجی (undulatus)، رد سوخت هواپیما یا الگوهای ابر ناشی از جریانهای کوهستانی هستند که در مناطق مرزی کوهستانی رایجاند. تا امروز هیچ مرجع علمی معتبر بینالمللی (ازجمله WMO، IPCC و سازمانهای هواشناسی) وجود فناوری عملیاتی برای مهندسی آبوهوا در مقیاس منطقهای یا جلوگیری از ورود سامانههای بارشی را تأیید نکرده است.
ادعاهای مربوط به مرز ایران و ترکیه، تکرار الگوهای مشابهی است که در دیگر نقاط جهان (مانند اتهامات مربوط به توفانها یا خشکسالیها) نیز دیده میشود و بارها توسط متخصصان رد شده است. واقعیت علمی این است که انسان میتواند در مقیاس بسیار محدود بر فرایندهای ابری اثر بگذارد، اما کنترل سامانههای جوی بزرگمقیاس فراتر از توان فعلی فناوری است. تمرکز بر مدیریت پایدار آب، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و بهبود پیشبینیهای هواشناسی، راهحلهای مبتنی بر شواهد برای چالشهای اقلیمی هستند، نه نظریههای توطئه بدون پشتوانه.
منبع: شبکه شرق


