در دهه اخیر، بازار خردهفروشی در ایران، شاهد یک تغییر جدی در فصل پاییز بوده است. اگر تا چند سال پیش، تمام هیجان خرید و حراجهای گسترده به روزهای پایانی سال و شب عید محدود میشد، اکنون اواخر آبان و روزهای ابتدایی آذرماه به یکی از شلوغترین بازههای فروش در بازار تبدیل شده است. این تغییر بزرگ با ورود بلک فرایدی به فضای کسبوکارهای ایرانی شکل گرفت؛ رویدادی که ابتدا با تردید فروشگاهها و خریداران مواجه بود، اما به سرعت به بخشی ثابت از فرهنگ خرید آنلاین و حضوری تبدیل شد.
در ادامه، سیر تکامل جمعه سیاه در ایران، نحوه بومیسازی آن و طیف فروشگاههایی که امروز در این رویداد مشارکت میکنند را بررسی میکنیم.
بلک فرایدی چیست و چگونه وارد بازار ایران شد؟
برای درک چگونگی ورود این رویداد به بازار داخلی، ابتدا باید بدانیم بلک فرایدی چیست و چه کارکردی در اقتصاد خردهفروشی دنیا دارد. در کشورهای غربی، آخرین جمعه ماه نوامبر و روز پس از جشن شکرگزاری به عنوان نقطه آغاز خریدهای پایان سال میلادی شناخته میشود و فروشگاهها برای افزایش فروش خود، تخفیفهای گستردهای ارائه میدهند.
در ایران تا نیمه نخست دهه ۱۳۹۰، چنین مناسبتی در تقویم تجاری وجود نداشت. اما با گسترش دسترسی به اینترنت پرسرعت و گوشیهای هوشمند، مدیران فروشگاههای اینترنتی ایرانی به دنبال یک محرک جدید برای افزایش فروش در نیمه دوم سال بودند. پاییز معمولا فصلی آرامتری از نظر حجم خرید نسبت به اسفندماه بود و یک رویداد فروش بزرگ میتوانست رکود این فصل را از بین ببرد.
نخستین بار در سال ۱۳۹۴ (نوامبر ۲۰۱۵)، چند فروشگاه اینترنتی پیشرو در حوزه مد، پوشاک و کالاهای دیجیتال، تصمیم گرفتند همزمان با تقویم جهانی، کمپینهای فروش ویژه پاییزی را اجرا کنند. در ابتدا برخی پلتفرمها از معادلهای فارسی مانند حراجمعه یا جمعه سیاه استفاده کردند، اما در نهایت، عبارت بلک فرایدی، میان کاربران ایرانی جا افتاد و به عنوان نام رسمی این رویداد پذیرفته شد.
بلک فرایدی ۱۴۰۵ چه روزی است؟
تاریخ جمعه سیاه هر سال بر اساس زمان برگزاری جشن شکرگزاری در آمریکا تعیین میشود. این مناسبت همیشه در جمعه پس از چهارمین پنجشنبه ماه نوامبر قرار دارد و به همین دلیل، تاریخ بلک فرایدی در سالهای مختلف، تغییر میکند.
بر اساس تقویم سال ۱۴۰۵، بلک فرایدی امسال در جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵، برابر با ۲۷ نوامبر ۲۰۲۶ برگزار میشود. بااینحال، زمان شروع تخفیفها در تمام فروشگاهها یکسان نیست. بعضی برندها حراج خود را چند روز زودتر آغاز میکنند و برخی دیگر تخفیفهایشان را تا دوشنبه سایبری (Cyber Monday) ادامه میدهند.
دوشنبه سایبری، نخستین دوشنبه پس از بلک فرایدی مصادف با دوشنبه ۹ آذر ۱۴۰۵ است که در آن فروشگاههایی مانند آمازون تخفیفهای خوبی روی کالاهای دیجیتال خود ارائه میدهند. این بازه زمانی به خریداران اجازه میدهد بدون عجله قیمتهای فروشگاههای مختلف را با هم مقایسه کنند و اگر کالایی را در روز جمعه از دست دادند، در روزهای بعد شانس خود را برای خرید آن امتحان کنند.
مسیر تحول و تاریخ بلک فرایدی در ایران
مرور تاریخ بلک فرایدی در ایران نشان میدهد که این رویداد، طی حدود ده سال، سه مرحله رشد متمایز را پشت سر گذاشته است.
دوره نخست (۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶)؛ آزمون و خطای استارتاپها
در سالهای ابتدایی، تنها تعداد کمی از فروشگاههای آنلاین در بلک فرایدی مشارکت داشتند. دامنه کالاها نیز بیشتر به پوشاک، عطر و لوازم جانبی دیجیتال محدود بود و بسیاری از کاربران ایرانی هنوز با مفهوم این روز و زمان دقیق آن آشنایی کاملی نداشتند. بااینحال، استقبال اولیه نشان داد که بازار، پتانسیل بالایی برای این مدل فروش دارد.
دوره دوم (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰)؛ فراگیری در مارکتپلیسها
با ورود فروشگاههای اینترنتی بزرگ و مارکتپلیسها، حجم تبلیغات محیطی و آنلاین بهشدت افزایش یافت. در این دوره، ترافیک بالای کاربران در دقایق شروع حراج باعث کندی سرورها و تاخیر در ارسال سفارشها میشد. همین تجربه، فروشگاههای ایرانی را مجبور کرد زیرساختهای فنی، انبارداری و شبکه لجستیک خود را برای پاسخگویی به تقاضای چندبرابری، ارتقا دهند.
دوره سوم (۱۴۰۱ تا امروز)؛ ورود بازار سنتی به حراج
در سالهای اخیر، بلک فرایدی از انحصار فروشگاههای اینترنتی خارج شده است. امروزه، علاوه بر پلتفرمهای آنلاین، مراکز خرید بزرگ، فروشگاههای زنجیرهای لوازم خانگی، برندهای پوشاک سطح شهر و حتی اپلیکیشنهای خدماتی، گردشگری و سوپرمارکتی نیز کمپینهای اختصاصی خود را در این بازه زمانی برگزار میکنند.
تغییرات بازار خردهفروشی با رشد محبوبیت بلک فرایدی
جمعه سیاه فقط به معنای ارائه تخفیف نیست، بلکه این رویداد تغییرات ساختاری مهمی در نحوه تعامل خریدار و فروشنده در ایران ایجاد کرده است. نخستین تغییر، گسترش فرهنگ مقایسه قیمت بود؛ به این صورت که همزمان با افزایش تبلیغات تخفیف، وبسایتها و موتورهای جستوجوی کالا به ابزاری ضروری برای خریداران تبدیل شدند تا سابقه قیمت محصولات را بررسی کنند. این شفافیت باعث شد فروشگاههای معتبر برای حفظ اعتماد مشتریان بهجای تخفیفهای نمایشی، پیشنهادهای واقعیتر و کدهای تخفیف هدفمند ارائه دهند.
تغییر مهم دیگر، تلفیق خرید اعتباری با کمپینهای فروش است. در سالهای گذشته، خرید در روزهای حراج تنها برای افرادی ممکن بود که نقدینگی آمادهای در حساب بانکی خود داشتند. اما با رشد سرویسهای اعتباردهی آنلاین در ایران، خرید اقساطی به بخش جداییناپذیر این رویداد تبدیل شد و قدرت انتخاب خانوادهها را برای خرید افزایش داد.
کدام فروشگاهها در ایران بلک فرایدی برگزار میکنند؟
امروزه طیف گستردهای از کسبوکارها در جمعه سیاه مشارکت دارند و خریداران میتوانند متناسب با نیاز خود به سراغ دستههای مختلفی از فروشگاههای زیر بروند:
مارکتپلیسهای جامع آنلاین: فروشگاههای اینترنتی بزرگ که میلیونها کالای متنوع از لوازم دیجیتال تا ابزار و خواربار را عرضه میکنند. آنها معمولا بزرگترین حراجها را با پیشنهادهای شگفتانگیز ساعتی برگزار میکنند.
پلتفرمهای تخصصی مد و پوشاک: از آنجایی که زمان برگزاری بلک فرایدی، مصادف با شروع فصل سرما است، فروشگاههای آنلاین پوشاک و نمایندگیهای رسمی برندهای لباس، کیف و کفش، درصدهای تخفیف بالایی روی مجموعههای پاییزه و زمستانه خود ارائه میدهند.
فروشگاههای لوازم آرایشی و بهداشتی: پلتفرمهای تخصصی حوزه زیبایی و سلامت، این بازه را به فرصتی برای عرضه بستههای اقتصادی، تخفیفهای پلکانی و ارسال رایگان تبدیل کردهاند.
فروشگاههای زنجیرهای لوازم خانگی و دیجیتال: نمایندگیهای رسمی برندهای لوازم خانگی و فروشگاههای معتبر موبایل و لپتاپ در بلک فرایدی علاوه بر کاهش قیمت برخی مدلها، شرایط فروش اقساطی و هدایای جانبی در نظر میگیرند.
سوپراپلیکیشنها و خدمات آنلاین: امروزه حتی پلتفرمهای سفارش آنلاین غذا، سوپرمارکت، رزرو هتل و بلیت سفر نیز در جمعه سیاه، کدهای تخفیف ویژهای برای کاربران خود در نظر میگیرند.
همراهی خرید اعتباری با بزرگترین حراج پاییزی
مسیر دهساله بلک فرایدی در ایران نشان میدهد که این رویداد از یک ایده تازه در چند فروشگاه اینترنتی، به مهمترین رویداد خرید پاییزی برای طیف وسیعی از کسبوکارها و خریداران تبدیل شده است.
در کنار تنوع فروشگاهها، تحول در روشهای پرداخت نیز تجربه خرید در این روزها را بسیار سادهتر کرده است. به عنوان مثال، سرویس اعتباری اسنپپی با همکاری شبکه گستردهای از فروشگاههای آنلاین و حضوری، این شرایط را فراهم کرده که خریداران بدون دغدغه پرداخت یکجا، به صورت اقساطی خرید کنند.
در بلک فرایدی ۱۴۰۵، کاربران اسنپپی میتوانند از طرح چهار قسطه بدون سود و کارمزد تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان و یا اعتبار بانکی تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان با بازپرداخت بلندمدت استفاده نمایند. این خدمات به شما اجازه میدهند، روش پرداخت انعطافپذیرتری را انتخاب کنید و هزینه محصولات موردنیازتان را در بازه زمانی طولانیتری بپردازید.
منبع: پارس نیوز


