جوان آنلاین: غروب عصر پاییزی سومین پنجشنبه آبان ماه بازارچه تجریش، هیاهویی از حضور آدم هاست و البته فروشندگان غذاهای فلهای ـ خیابانی نوک قله این هیاهو بر سبیل پادشاه نقاره میزنند. لیوانهای کوچک ذرت بخارپز با قیمت گزاف ۳۰۰ هزار تومان به فروش میرسد. ظرف کوچک باقالی ۲۵۰ هزار تومان. کودکی ده دوازده ساله اصرار به خوردن باقالی دارد. ذرات بخار در سرمای هوا از روی پاتیل بزرگ به سمت آسمان بلند میشود. ادویهها در بخشی از پاتیل بر پوست باقالیها خودنمایی میکنند. مادرش دستش را میکشد و میگوید ارزش ندارد، اما کودک دست بردار نیست.
پیشتر والدین او هنگامی که از راسته میوههای کم یاب خارجی این بازارچه عبور میکردهاند خواستههای کودک را در خرید میوه اژدها و بلوبری اجابت نکردهاند، چون کودک بلافاصله میگوید دراگون و بلوبری نخریدید… مادرش نمیگذارد حرف کودک تمام شود. میگوید ده تا بلوبری را ریخته بودند ته ظرف کوچک، یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان، چه خبر است؟ کودک میگوید پس باقالی بخریم. پدر و مادر تسلیم میشوند. گرانی فضاهای تجاری در تهران حتی اگر یک مغازه اندازه قبر در تجریش باشد که آب میوه میفروشد باعث شده غذاهای خیابانی کم کیفیت و غیر بهداشتی با قیمتهای نجومی به فروش برسد.
شهروندانی که خسته از یک هفته کاری میخواهند کمی در پیاده روها قدم بزنند و بار دویدن بیانتها در شهری بیقواره را بر زمین بگذارند تجربهای گران و اعصاب خردکن را پشت سر میگذارند. گاهی با خودت فکر میکنی بهتر بود در خانه مینشستی، چون در خانه همه چیز ارزانتر و باکیفیتتر تمام میشود، اما با این همه گشتن در بیرون و سرک کشیدن به زوایای پر از رنگ و لعاب شهر وسوسهای همیشگی است. لیس زدن زهر گوشه دیگری از پیاده رو نزدیک به میدان قدس دو مغازه بستنی فروشی با نانهای قیفی رنگی وضعیت عجیبی به این بخش از بازار دادهاند.
عجیب اینجاست که هر دو مغاره تابلوها، دستگاه ها، تبلیغات و محصولات یکسان دارند، انگار زیر دستگاه کپی گذاشته و بیرون آورده باشند، اما مغازه سمت راستی غلغله است و صف نامنظمی از آدمها جلوی مغازه کشیده شده و مشتریها میخواهند هرچه سریعتر به بستنی قیفی زغالی ـ بلوبری شان برسند، اما در مغازه سمت چپی پرنده پر نمیزند. به صاحب مغازه کناری کارد بزنی خونش درنمیآید.
جالب اینجاست هر مشتری که بستنی قیفیاش را از مغازه سمت راستی میگیرد و به عنوان تندیس افتخار به همراهانش نشان میدهد و بعد بلافاصله زبانش را به قله دو رنگ بستنی پرتاب و شروع میکند به لیس زدن با استقبال زهرآلود صاحب مغازه سمت چپی قرار میگیرد: اینها را نخورید. اینها همهاش رنگ غیرمجاز و سرطان زاست. مشتریها زبانهای آبی رنگ خود را به هم نشان میدهند، بعضیها میخندند و میگویند خودت هم که از همین بستنیها میفروشی، بعضی هایشان به فکر فرو میروند و آشکارا بستنی زهرمارشان میشود.
این بستنی قیفی ۸۰ هزار تومانی تقریباً تنها کالای قیمت مناسب بال شمالی این بازارچه است. حالا مشتریها احتمالاً به این موضوع فکر میکنند که آیا موضع کاسب بستنی فروش سمت چپ را به حساب حسادت او بگذارند یا اینکه آن کاسب به قیمت خودزنی پرده از واقعیتی برداشته که در هیاهوی این بازارچه و جولان رنگ و لعاب و بو از چشم آدمهای خسته برکنار مانده است. ارزانی که گران تمام میشود امروز بخش قابل توجهی از تغذیه افراد جامعه مربوط به غذاهای خیابانی است.
یعنی غذاهایی که بسته بندی و نشان سیب سلامت ندارند، اما وزن قابل توجهی در سبد مصرف خانوادهها به ویژه در روزهای آخر هفته دارند. موضوع وقتی فاجعه بار میشود که گاهی فروشندهها از سلاح قیمت ارزان برای تور انداختن مشتریها استفاده میکنند.
اگر به حاشیه شهر و شهرکهای اقماری تهران گذرتان افتاده باشد احتمالاً تابلوی کیترینگها و رستورانهایی را دیدهاید که غذاهای خود را با حذف یک صفر از قیمت طبیعی غذا میفروشند بدون آن که از سمت نهاد یا دستگاه یا متولی مورد سؤال قرار بگیرند که از چه موادی در تهیه این غذاها استفاده شده که با این قیمتهای نزدیک به صلوات فروخته میشود؟در موتورهای جستوجوگر اینترنتی کلمه غذاهای فلهای را بنویسید و دکمه اینتر را فشار دهید، خواهید دید که مسئولان بهداشتی بارها هشدار مصرف مواد غذایی فلهای را دادهاند، اما کافی است بعدازظهرها به ویژه روزهای آخر هفته کمی در پیاده روها قدم بزنید تا متوجه شوید این هشدار فقط روی کاغذ معنا دارد.
مواد غذایی فلهای مثل همان بستنی قیفی که زبان مشتری را به رنگ آبی جیغ درمیآورد از آنجا خطرناک میشود که مشتری واقعاً نمیداند این خوراکی به چه شیوهای و با کدام ماده تهیه شده است. هیچ مشتری نمیتواند در یک خیابان گردی با خود یک آزمایشگاه سیار تجزیه تحلیل مواد غذایی را حمل کند تا بداند وقتی در برابر این جمله قرار میگیرد که تمام این بستنی با رنگهای غیرمجاز تهیه شده یک واقعیت است یا به خاطر این است که یک کاسب نتوانسته فروش بیشتر مغازه کناردستی خود را تحمل کند؟
مصرف مواد فلهای به خاطر نداشتن شناسنامه کالا از جمله اینکه خریدار نمیداند این ماده غذایی چه زمانی، کجا و با چه تاریخ انقضا یا زمان بهینه مصرف تهیه شده همواره نقطهای ابهام آمیز و استرس زاست، اینجاست که متولیان بهداشت مکانهای عرضه مواد غذایی میتوانند به عنوان نمایندگان مردم شهر اطمینان خاطر نسبی در مصرف کنندگان ایجاد کنند، اما آنچه در سطح جامعه حس میشود چنین چیزی را تأیید نمیکند.
افزایش آگاهی جمعی، اصلاح فله خوری متأسفانه بخش زیادی از انرژی، تمرکز و بودجه نهادها و متولیان بهداشتی کشور روی حوزه درمان است در صورتی که اگر بخشی از این بودجه و انرژی صرف آموزش و پیشگیری شود در آن صورت سلامت جامعه به راحتی جولانگاه عرضه کنندگان و سوداگران خوراکیهای فلهای کم کیفیت و پرحاشیه قرار نخواهد گرفت. البته امروز نهادها، سازمانها و وزارتخانههای کشور با کمبود نیروی انسانی و اعتبارات لازم مواجه هستند.
از طرفی کنترل و نظارت بر فعالیت واحدهای صنفی ارائه دهنده محصولات فلهای با توجه به وسعت جغرافیایی کشور و تنوع و کمیت واحدهاتی صنفی به راحتی امکان پذیر نیست بنابراین راهکار بیشتر معطوف به آموزشهای همگانی و افزایش آگاهیهای جمعی است. اگر شهروندان حساسیت بالایی در تأمین نیازهای روزمره خود به غذا داشته باشند حاضر نخواهند بود ولو با قیمت پایین به سمت خوراکیهایی سوق پیدا کنند که ارزش غذای مجهول یا مضری دارند. در واقع اینجا جامعه خود به عنوان یک ذینفع وارد عمل میشود و با گزینش و فیلتر به کاسبی اصناف جهت میدهد.
اطلاعات زیاد، آگاهی رفتاری اندک موضوع اینجاست که امروز آگاهی تغذیهای مردم که به صورت موردی اطلاعات پراکندهای را در حجم وسیع از منابع مختلف دریافت میکنند با دو سه دهه قبل که این اطلاعات در اختیار افکار عمومی نبود تفاوت چندانی نکرده است.
امروز با اینکه مردم درباره ارزش غذایی خوراکی ها، میزان کالری آنها، انواع رژیمهای غذایی، خواص سبزیجات و میوهها و نظایر آن به نسبت اطلاعات بیشتری در مقایسه با دهههای پیش دارند، اما در آمارها میخوانیم که ۲۰ میلیون نفر ایرانی دیابت گرفتهاند یا در مرحله پیش دیابت قرار دارند یا چند میلیون نفر ایرانی دچار چاقی مفرط و اضافه وزن هستند. این آمارها نشان میدهد لزوماً داشتن اطلاعات یا دانستگی خام منجر به شکلگیری عادتهای غذایی درست در ما ایرانیها نشده است.
مثل کسی که دهها و صدها فیلم درباره طبخ ماهیهای حاوی روغن امگا سه از شبکههای اجتماعی میبیند، اما در نهایت در یخچال را باز میکند و در ماهیتابه روغن میریزد و مقدای سوسیس سرخ میکند یا در نهایت قوطی تن ماهی را باز میکند که ارزش غذایی بسیار پایین تری نسبت به ماهی تازه دارد.
اگر قرار بود که با دریافت اطلاعات خام درباره ارزشهای تغذیهای آگاهی مردم بیشتر شود در آن صورت بسیاری از نوشیدنی ها، بستنیهای صنعتی، فست فودها، غلات فرآوری شده، خوراکیهایی که با نگهدارندهها و شکر و نمک زیاد تولید شدهاند از سبد مصرف خانوادهها حذف میشدند یا مصرف آنها به شدت پایین میآمد در صورتی که امروز این خوراکیها به وفور در مراکز عرضه، سوپرمارکتها، ایستگاهها و دکههای غذا عرضه میشوند، بنابراین لازم است کار مستمر و عمیق روی «آگاهی رفتاری» افراد جامعه است، یعنی جایی که آگاهی مردم از الگوهای تغذیه در هنگام خرید، طبخ و مصرف خود را نشان میدهد.
از طرفی اگرچه شرایط اقتصای و درآمدی مردم در گرایش آنها به سمت غذاهای کم کیفیت خیابانی اثرگذار است، به این معنا که ظاهراً کسانی که درآمد بیشتری دارند دست بازتری برای مصرف غذاهایی با کیفیت بالاتر دارند، اما این مؤلفه تنها یکی از مؤلفههای گرایش ما به سمت غذاهایی با ارزش غذایی بالاست. چه بسا افرادی که درآمد متوسطی داشته باشند، اما با آگاهی بالاتر و احساس ارزشمندی انتخاب درستی در سبد غذایی شان داشته باشند. مثل کسانی که وقت میگذارند و غذای خانگی با خود به محل کارشان میبرند تا کسانی که هر روز آواره کیترینگ ها، رستورانها و مراکز عرضه غذا هستند.
بنابراین آنچه حرف اول را میزند آگاهی است. یک بار یک متخصص تغذیه کهنه کار و مجرب میگفت همیشه به همسرم میگویم وقتی گرسنه یا تشنهای پا به سوپرمارکت نگذار، چون به احتمال نزدیک به صد انتخاب اشتیاهی خواهی داشت. خیلی وقتها وقتی قند خون مان افتاده تصمیمهایی میگیریم که با منطق رایج مان همخوانی ندارد، به ویژه وقتی از قبل روی آن برنامهریزی نکرده باشیم و هیجانها در آن لحظه هدایت مان را به عهده گرفته باشند.
منبع: جوان آنلاین



