به گزارش خبرنگار گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، رایدهندگان آمریکایی در انتخابات میاندورهای شکست سنگینی به دونالد ترامپ تحمیل کردند تا جمهوریخواهان کنترل هر دو مجلس سنا و نمایندگان را از دست بدهند. حالا و در آستانه دیدار دوباره ترامپ و شی جینپینگ در هفته جاری، پرسش اصلی این است که رهبر چین چه نگاهی به رئیسجمهور تضعیفشده آمریکا دارد. واقعیت این است که بیثباتی سیاسی در واشنگتن، برای پکن بیش از آنکه فرصت باشد، تهدید است. به نوشته «دنگ یوون» در نشریه فارن پالیسی، به نظر نمیرسد نگاه شخصی شی به ترامپ تغییر اساسی کرده باشد.
با این حال، رئیسجمهور چین در حال سبکوسنگین کردن این موضوع است که ترامپ در دو سال آینده تا چه حد توان شکلدهی به روابط دو کشور را دارد و چارچوب جدید روابط دوجانبه که امسال بر سر آن توافق شد، چقدر قابل اجراست. پکن احتمالا به این جمعبندی میرسد که ترامپ در سطح شخصی همچنان آماده مذاکره است، اما دست او برای عمل به تعهدات سیاسی بزرگ، دیگر به اندازه گذشته باز نیست. محدودیتهای دیپلماسی فردی اهمیت این موضوع به جایگاه ویژه دیپلماسی فردی و مذاکره مستقیم نزد هر دو رهبر برمیگردد. ترامپ در ماه مه به چین رفت و شی نیز در سپتامبر راهی آمریکا شد.
به روایت پکن، دو طرف در این دیدارها توافق کردند چارچوب تازهای برای روابط دوجانبه تعریف کنند و مناسباتی سازنده و دارای ثبات راهبردی بر پایه احترام، انصاف و عمل متقابل بسازند. شی همچنین خواستار رابطهای شد که در آن همکاری اولویت داشته باشد، رقابتها مدیریت شود، اختلافات تحت کنترل درآید و چشمانداز صلح حفظ شود. ترامپ هم بارها از رابطه شخصی خوبش با شی گفت و ابراز اطمینان کرد که روابط واشنگتن و پکن با رهبری آنها در مسیر درستی قرار میگیرد.
شی و ترامپ با وجود تفاوتهای عمیق در پیشینه سیاسی و شیوه حکمرانی، هر دو در داخل کشور به دنبال تمرکز قدرت بودهاند و باور دارند که رهبران قدرتمند نقشی تعیینکننده در تصمیمگیریهای کلان ایفا میکنند. پکن همواره بر اهمیت راهبردی دیپلماسی سران تاکید دارد. در طرف مقابل، ترامپ هم به بروکراسی سنتی سیاست خارجی در آمریکا بیاعتماد است و ترجیح میدهد مستقیما با رهبران کشورها معامله کند. در واقع هر دو نفر معتقدند اگر سران دو کشور به تفاهم برسند، بسیاری از گرههای کور و پیچیده در روابط دوجانبه باز میشود. اما یک تفاوت بنیادین میان این دو وجود دارد.
ساختار اقتدارگرایانه قدرت در چین به شی اجازه میدهد ترجیحات دیپلماتیک خود را مستقیما به سیاست رسمی حکومت تبدیل کند. در مقابل، ترامپ هرچند در ریاستجمهوری بسیار فردگرایانه عمل میکند، اما نمیتواند کنگره، دستگاه قضایی یا دیگر بازیگران سیاسی داخلی را به کلی دور بزند. این محدودیت به ویژه پس از شکست اخیر در انتخابات میاندورهای بسیار پررنگتر شده است. زمانی که جمهوریخواهان هم کاخ سفید و هم کنگره را در قبضه خود داشتند، این تفاوت چندان به چشم نمیآمد.
ترامپ پس از بازگشت به قدرت، نفوذ کمنظیری در حزب جمهوریخواه داشت و کنگره همراه و مطیع نیز مانع جدی بر سر راه سیاستهای او نمیتراشید. حتی زمانی که جمهوریخواهان حامی اوکراین به نزدیکی او به ولادیمیر پوتین معترض بودند، نتوانستند سد راهش شوند. در آن فضای سیاسی، شی حق داشت تصور کند که حفظ رابطه شخصی باثبات با ترامپ به تثبیت سیاست واشنگتن در قبال پکن کمک میکند و چه بسا از مسیر مذاکره مستقیم، بتواند مواضع آمریکا را در پروندههای حساس تغییر دهد. تنگنای سیاسی رئیسجمهور در واشنگتن انتخابات میاندورهای اما ورق را برگردانده است.
با تسلط دموکراتها بر کنگره، ترامپ هرچند هنوز اختیارات وسیعی در سیاست خارجی دارد، اما هر توافق بزرگی که با شی امضا کند، زیر ذرهبین کنگره خواهد رفت و با چالش روبهرو خواهد شد. دموکراتها به ویژه در پرونده تایوان و فناوریهای پیشرفته و به خصوص پس از جنجال مربوط به جنسن هوانگ، رویکرد نرمتری نسبت به جمهوریخواهان در قبال چین ندارند. اگر ترامپ بخواهد در این حوزهها امتیازات درشتی به پکن بدهد، دموکراتها با ابزارهایی مثل جلسات استماع، تحقیقات کنگره، اهرم بودجه و قانونگذاری دست او را میبندند و هرگونه امتیازدهی را به حربهای سیاسی علیه او تبدیل میکنند.
البته شاید دستبهعصاتر شدن ترامپ بیش از همه ناشی از ملاحظات سیاسی حزب خودش باشد. او هرچقدر هم مایل باشد، دیگر نمیتواند نامزد ریاستجمهوری شود، اما جمهوریخواهان در سال ۲۰۲۸ باید برای حفظ کاخ سفید و بازپسگیری کنگره بجنگند. اگر دموکراتها توافق ترامپ و شی را به معنای حراج کردن امنیت تایوان یا تضعیف برتری فناورانه آمریکا جلوه دهند، نامزدهای جمهوریخواه در تنگنای بدی گیر میافتند. دفاع از ترامپ آنها را در مظان اتهام سازشکاری با چین قرار میدهد و مخالفت با او هم پایگاه رای جنبش ماگا را دلسرد میکند.
ترامپ شاید به انتقاد دموکراتها اعتنایی نکند، اما نمیتواند نسبت به سرنوشت انتخاباتی حزبش یا میراث سیاسی خودش بیتفاوت بماند. این وضعیت، معادله تناقضآمیزی را رقم زده است. ترامپ پس از از دست دادن اکثریت کنگره، انگیزه بیشتری دارد تا اقتدار خود را در عرصه سیاست خارجی به رخ بکشد و همین مسئله او را برای ثبت یک توافق بزرگ با شی حریصتر میکند. اما هرقدر نیاز او به فروش این توافق به عنوان یک پیروزی برای آمریکا بیشتر باشد، دستش برای امتیاز دادن به چین بستهتر میشود.
به عبارت دیگر، تضعیف جایگاه سیاسی ترامپ از یک سو اشتهای او را برای معامله بیشتر میکند و از سوی دیگر، توان او را برای امتیاز دادن کاهش میدهد. تفسیر متفاوت پکن و واشنگتن از توافق شی به احتمال زیاد این واقعیت را درک میکند. او به جای کماهمیت شمردن رابطه شخصی با ترامپ، احتمالا برای حفظ این کانال ارتباطی مستقیم مصممتر هم میشود. ترامپ در مقایسه با سیاستمداران دموکرات، همچنان نگاه معاملهگرانهتری به روابط آمریکا و چین دارد و راحتتر حاضر میشود سیاستهایش را بر اساس تشخیص فردی تغییر دهد.
از نگاه رهبران پکن، او هنوز فردی است که میشود با او پای میز معامله نشست، هرچند دیگر نمیتوان روی تواناییاش برای اجرای تعهدات حساب باز کرد. او همچنان رئیسجمهوری است که مذاکره با او میارزد. پس از دیدار ماه سپتامبر ترامپ و شی، این پکن بود که ادبیات این چارچوب را دیکته کرد و کاخ سفید هم واکنش منفی چندانی نشان نداد. از نگاه پکن، این چارچوب جدید صرفا تلاشی برای عبور از جنگ تجاری سالهای اخیر نیست. برداشت چین این است که واشنگتن کمکم پکن را به عنوان یک قدرت راهبردی همطراز به رسمیت میشناسد و میخواهد رقابت دوجانبه را در چارچوب مشخصی مهار کند.
پکن آشکارا امیدوار است که اصول احترام و ثبات راهبردی به پروندههای حیاتیاش مثل تایوان و فناوری نیز تعمیم پیدا کند. اما اینکه ترامپ چنین ادبیات دیپلماتیکی را پذیرفته، به این معنا نیست که کل ساختار سیاسی آمریکا با آن همراه است. حتی بعید نیست خود ترامپ هم ظرایف و بار سیاسی واژگان مورد نظر چینیها را به درستی درک نکرده باشد. از دید واشنگتن، ثبات راهبردی بیش از هر چیز یعنی مدیریت تنش، تامین منافع آمریکا و حفظ برتریهای رقابتی این کشور. واکنش وزارت خارجه چین به نتایج انتخابات میاندورهای آمریکا، دست پکن را رو میکند.
سخنگوی این وزارتخانه بدون هیچ اشارهای به شکست سیاسی ترامپ، صرفا بر تمایل چین به اجرای تفاهمات دو رئیسجمهور و پیشبرد رابطهای سازنده و باثبات تاکید کرد. شی جینپینگ سرمایه سیاسی سنگینی پای این دستاوردهای دیپلماتیک گذاشته و بعید است به خاطر یک انتخابات میاندورهای در آمریکا قید آنها را بزند. برعکس، او دلایل محکمی دارد که به این چارچوب متوسل شود و از آن به عنوان اهرمی برای ملزم کردن واشنگتن به اجرای توافقات دو رهبر استفاده کند.
تغییر تدریجی راهبرد چین با این حال، به نظر میرسد پکن هرقدر در ادبیات رسمی خود بیشتر بر این چارچوب مانور دهد، در میدان عمل محتاطتر گام برمیدارد. اینجا پرسش دومی مطرح میشود و آن اینکه شی جینپینگ اساسا سیاست داخلی آمریکا را چگونه میبیند. وقتی ترامپ در انتخابات ۲۰۲۴ دوباره پیروز شد و جمهوریخواهان هم هر دو مجلس کنگره را قبضه کردند، رسانهها با آبوتاب از آغاز عصر بلامنازع ترامپیسم نوشتند. اما فقط دو سال بعد، دموکراتها بزرگترین پیروزی خود در چند نسل اخیر را جشن گرفتند.
این چرخش تند، احتمالا شی را در این باور راسختر میکند که سیاست در آمریکا ثبات و پیوستگی ندارد. البته اگر شی دوقطبی و شکاف سیاسی در آمریکا را یک فرصت طلایی و راهبردی برای چین ببیند، دچار خطای محاسباتی شده است. در صحنه سیاسی آمریکا، دو حزب شاید بر سر مسائل داخلی و اختیارات رئیسجمهور با هم جدال سختی داشته باشند، اما در پرونده رقابت راهبردی با چین، اشتراک نظر بالایی دارند. دنگ یوون پیشبینی میکند که پکن در دو سال پیش رو، به تدریج اولویتهای سیاست خود را در قبال واشنگتن تغییر دهد.
چین رابطه شخصی شی با ترامپ را حفظ خواهد کرد، پیگیر اجرای توافقات فعلی خواهد ماند و از ورود به یک درگیری تجاری یا امنیتی تازه پرهیز خواهد کرد. در عین حال، پکن دیگر انتظار ندارد که دیپلماسی سران بتواند مسیر کلی روابط دو کشور را زیرورو کند. در عوض، تلاش خود را دوچندان میکند تا در این دوران طولانی از رقابت راهبردی، آسیبپذیری چین را در برابر چرخشهای سیاسی واشنگتن به حداقل برساند. چنین تغییر رویکردی به معنای آماده شدن شی برای یک تقابل تمامعیار با آمریکا نیست.
پکن هرچه بیشتر به فرسایشی و طولانی بودن این رقابت پی میبرد، دلایل بیشتری پیدا میکند تا پیش از چربیدن کفه ترازو به نفع خودش، از رویارویی مستقیم با آمریکا بپرهیزد. حفظ یک ثبات نسبی در روابط با واشنگتن، همچنان بهترین راه برای خریدن زمان و تمرکز بر توسعه داخلی چین است. بنابراین، چارچوب جدیدی که شی و ترامپ امسال بنا گذاشتند، به این راحتیها کنار گذاشته نمیشود. هم پکن هنوز به آن احتیاج دارد و هم ترامپ. اما انتظارات دو طرف از این توافق، روزبهروز از هم فاصله میگیرد.
شی میخواهد از دل این چارچوب، ثبات راهبردی بلندمدتی برای چین بیرون بکشد، در حالی که ترامپ به آن به چشم ابزاری برای مدیریت رابطه با پکن و ثبت یک کارنامه دیپلماتیک در دو سال پایانی ریاستجمهوریاش نگاه میکند. برای شی جینپینگ، پیام اصلی انتخابات میاندورهای آمریکا شاید این باشد که میشود با ترامپ اعتماد شخصی ساخت، اما نمیتوان آینده روابط پکن و واشنگتن را فقط به شخص او گره زد.
منبع: دنیای اقتصاد


