ایران برای من تنها جایی نیست که از آن آمدهام؛ خانهای است که قلبم در آن جا مانده است. و من، هر کجای این جهان که باشم، تا آخرین روز زندگیام، با تمام وجود به آن وفادار خواهم ماند.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: گاهی وطن تنها جغرافیایی بر روی نقشه نیست؛ نبض تپندهای است که فرسنگها دورتر از خاک مادری، در سینه تو میتپد. این نوشته به قلم خانم س.ک، روایتی است از روزهای مبهم و هولناک دوری؛ از اضطرابِ بیپایانِ پشت خطهای قطعشده، از تماشای ویرانی خانه مادری از چشمانداز سرد غربت، و از همه دردناکتر: مواجهه با نگاه کسانی که رنجِ هممیهن را در معادلههای سیاسی خود گم کردهاند. این سطور، گواهی است بر تنهاییِ آدمهایی که میانِ ماندن و رفتن، میانِ خاک وطن و آسمان غربت، پارههای تنشان زیر بمبها جا مانده است؛ روایتی از پافشاری بر انسانیت و عشق، آنجا که حتی واژهها نیز از بیان فاجعه قاصرند:
سالهاست که دور از سرزمین مادریام زندگی میکنم؛ اما عجیب است که هرچه زمان میگذرد و فاصلهام از ایران بیشتر میشود، عشق من به وطنم عمیقتر میشود. انگار دوری، بهجای آنکه ریشههایم را کمرنگ کند، آنها را محکمتر به جانم گره زده است. هر سال که میگذرد، بیشتر از گذشته خودم را ایرانی میدانم؛ نه فقط به خاطر زبانی که با آن حرف میزنم یا خاطراتی که از سرزمینم دارم، بلکه به خاطر پیوند عمیقی که با رنج و شادی مردمم احساس میکنم. ایران برای من فقط جایی نیست که از آن آمدهام؛ بخشی از وجود من است که هیچ فاصلهای نمیتواند از من جدا کند.
صبح نهم اسفند، روزی که خبر بمباران تهران را شنیدم، انگار دنیا برایم از حرکت ایستاد. شب قبل با مادرم صحبت کرده بودم و صبح با پیامی از یکی از دوستانم بیدار شدم: «پاشو، با مامانت تماس بگیر. تهران رو بمبارون کردن.»
دستهایم میلرزید. اینترنت قطع شده بود و حتی تماس مستقیم با ایران هم ممکن نبود. گوشی در دستم بود، اما هیچ راهی برای رسیدن به مادرم نداشتم. هزاران فکر هولناک از ذهنم میگذشت؛ نکند خانهمان آسیب دیده باشد؟ نکند اتفاقی برای مادرم افتاده باشد؟ نکند دیگر نتوانم صدایش را بشنوم؟ فاصلهای که تا آن روز تنها چند هزار کیلومتر بود، ناگهان به دیواری بلند و نفوذناپذیر تبدیل شد. عزیزانم آن سوی دیوار بودند و من، در این سوی دنیا، حتی نمیتوانستم از سلامتشان مطمئن شوم.
در تمام آن چهل روز، جسمم در اروپا بود، اما قلب و روحم در ایران میچرخید. هر روز به محل کارم میرفتم و سعی میکردم زندگی عادیام را ادامه بدهم، اما درونم هیچچیز عادی نبود. شبها بهسختی میخوابیدم و گاهی ساعت دو یا سه صبح با وحشت از خواب میپریدم؛ با این فکر که در آن لحظه کدام نقطه از ایران زیر بمباران است، خانهمان سالم مانده یا نه و مادرم در چه وضعیتی است. چند بار با فریاد از خواب بیدار شدم و گاهی احساس میکردم صدای مادرم را میشنوم که مرا صدا میزند.
تصاویر تهران را با اشک تماشا میکردم؛ شهری که خاطراتی از آن در وجودم دارم و تحمل دیدن ویرانیاش برایم آسان نبود. خبر کشته شدن کودکان مدرسه میناب و تصور مادرانی که دیگر صدای فرزندانشان را نمیشنیدند، قلبم را میفشرد. فکر خانههایی که ویران شده بودند، خانوادههایی که عزیزانشان را از دست داده بودند و مردمی که ناگهان زندگیشان زیرورو شده بود، رهایم نمیکرد. پشت هر خبر، انسانهایی بودند با آرزوها، خاطرات و عزیزانی که شاید تا پیش از آن روز، هرگز تصور نمیکردند زندگیشان چنین تغییر کند.
از من میخواستند از بمباران وطنم خوشحال باشم!
اما شاید یکی از تلخترین بخشهای آن روزها، تجربهای بود که در میان بعضی از ایرانیان ساکن اروپا داشتم؛ برخوردهایی که بیش از اختلاف نظر سیاسی، احساس بیگانگی و تنهایی را در من عمیقتر کرد.
در روزهای نخست جنگ، به رستورانی رفتم که چند ایرانی در آن حضور داشتند. از همان ابتدا ترجیح میدادم وارد بحث جنگ نشوم، چون احساس میکردم گفتوگو ممکن است به جایی برسد که هیچکدام صدای دیگری را نشنود. اما وقتی صحبت از بمباران و آینده ایران شد، شنیدم که از ادامه جنگ ابراز خوشحالی میکنند و امیدوارند بمبارانها ادامه پیدا کند تا اتفاقی مثبت، از نگاه آنها، رخ دهد. از میان حرفهایشان پرسیدم: «یعنی شما از اینکه بمب روی سر مردم کشورتان بریزد خوشحالید؟ از کشته شدن مردم خودتان خوشحالید؟»
پاسخشان این بود که اگر آمریکا این کار را نکند، ایران آزاد نمی شود. من نمیتوانستم این منطق را بپذیرم. گفتم: «من از کشته شدن مردمم خوشحال نیستم. نمیتوانم خوشحال باشم که خانهای ویران شود، کودکی جانش را از دست بدهد یا خانوادهای داغدار شود.» بحث بالا گرفت. من سعی میکردم آرام و محترمانه صحبت کنم، اما احساس میکردم از من انتظار دارند نهفقط نظرشان را بشنوم، بلکه آن را بپذیرم. گفتم: «شما دارید عقیده خودتان را به من تحمیل میکنید.
همانطور که من نباید نظر خودم را به شما تحمیل کنم، شما هم نمیتوانید از من بخواهید حتماً مثل شما فکر کنم.» حتی مخالفت مرا به باورهای مذهبیام نسبت دادند، درحالیکه رنج من پیش از هر چیز، انسانی بود. من نگران جان مردم بودم؛ نگران خانههایی که ویران میشدند و خانوادههایی که زیر سایه ترس زندگی میکردند. وقتی صدای یکی ازخانم ها بالا رفت و گفتوگو به برخوردی تند تبدیل شد، با بغضی سنگین آنجا را ترک کردم. آن شب، من فقط یک رستوران را ترک نکردم؛ با احساسی از تنهایی بیرون آمدم که مدتها در وجودم ماند.
بغضم برای این بود که چرا دفاع از مردم و سرزمینم باید چنین بهایی داشته باشد. این اتفاق تنها یک بار نبود.
در موقعیتی دیگر، وقتی زنی با حرارت از ترامپ دفاع میکرد، از خودم پرسیدم چرا باید تا این اندازه از یک سیاستمدار دفاع کرد، درحالیکه من نگران جان مردمی هستم که در وطنم زندگی میکنند. اختلاف نظرمان به توهین کشید و باز هم با دلی شکسته از آن جمع فاصله گرفتم. جایی دیگر، زنی از من میخواست که من هم حتماً همان شعارهای سیاسی مورد نظر او را سر بدهم و همان موضع را داشته باشم. وقتی گفتم همه مردم یک صدا و یک عقیده ندارند، باز هم احساس کردم حتی حق انتخاب و فکر کردن مستقل از من گرفته میشود.
برایم دردناک بود که در بحثهایی که مدام از آزادی و انتخاب سخن گفته میشد، گاهی حق داشتن یک نظر متفاوت به رسمیت شناخته نمیشد. حدود ده یا دوازده روز از آغاز جنگ گذشته بود که برای خرید به مغازهای نزدیک محل کارم رفتم. از من پرسیدند چرا ناراحتی. گفتم: «چون نگران کشورمم.» پاسخ شنیدم که جشن گرفته بودند و از اتفاقات پیشآمده بسیار خوشحال بودند. در محل کارم نیز بارها از بعضیها شنیدم که مدتها منتظر چنین روزی بودهاند؛ یا با اطمینان میگفتند بمبارانها به مناطق مسکونی نمیرسد و فقط اهداف نظامی را هدف قرار میدهند.
هر بار که چنین حرفهایی میشنیدم، چیزی درونم فرو میریخت. من نمیتوانستم با اطمینان درباره سرنوشت مردمی حرف بزنم که زیر صدای انفجارها زندگی میکردند. نمیتوانستم نگرانیام را کنار بگذارم و وانمود کنم همهچیز قابل پیشبینی است. هر بار با بغض و سرخوردگی برمیگشتم و بیشتر در خودم فرو میرفتم. احساس میکردم حرفم را کسی نمیشنود؛ انگار برای بعضیها، حتی اندوه من هم فقط زمانی پذیرفتنی بود که با عقاید سیاسیشان سازگار باشد. در میان این تجربهها، جملهای بیش از همه آزارم میداد: «اگر اینقدر وطنت را دوست داری، پس چرا اینجایی؟
برو ایران!» این جمله برای من فقط یک سؤال نبود؛ گاهی شبیه قضاوتی بود درباره تمام سالهایی که دور از وطن زندگی کردهام، درباره دلتنگیهایی که کسی ندیده و نگرانیهایی که هر شب با خودم به خواب بردهام. بله، من هم دوست داشتم در آن روزها در ایران باشم؛ کنار مادرم، کنار مردمم، در سرزمینی که هر لحظه نگرانش بودم. دوست داشتم بهجای اینکه از هزاران کیلومتر دورتر تصاویر را تماشا کنم و با هر خبر قلبم بلرزد، آنجا باشم و کاری انجام بدهم؛ حتی اگر آن کار کوچک بود. اما زندگی همیشه به سادگیِ خواستن و توانستن نیست.
شرایط زندگی و مشکلات شخصی، در حال حاضر، اجازه نمیدهد که به ایران برگردم. این واقعیتی است که با آن زندگی میکنم، اما به معنای کم شدن عشق من به وطنم نیست.
آیا دور بودن، حق دلتنگی را از انسان میگیرد؟ آیا کسی که به دلایل زندگی نمیتواند در سرزمین مادریاش باشد، باید برای اثبات عشقش سکوت کند؟ آیا وطندوستی تنها زمانی معتبر است که بتوانی در خاک وطن زندگی کنی؟
شاید از ایران دور باشم، اما از ریشههایم جدا نمیشوم
من باور دارم که عشق به وطن را نمیتوان تنها با نشانی محل زندگی سنجید. گاهی آدم از وطن دور است، اما هر روز با آن زندگی میکند؛ با خبرهایش بیدار میشود، با رنج مردمش گریه میکند و شبها با آرزوی آرامش آن به خواب میرود. من شاید نتوانم امروز در ایران باشم، اما نمیتوانم نسبت به سرنوشتش بیتفاوت بمانم. با گذشت زمان، این برخوردها مرا بیشتر به تنهایی خودم فرو برد. دیگر کمتر حرف میزدم، چون از توضیح دادن خسته شده بودم؛ از اینکه بخواهم ثابت کنم ناراحتیام واقعی است، نگرانیام از سر دشمنی با کسی نیست و غمم را نمیتوان به یک برچسب سیاسی یا مذهبی تقلیل داد.
گاهی احساس میکردم در میان هموطنانم نیز جایی برای بیان اندوهم ندارم. با این حال، بهتدریج فهمیدم که برای ایستادن پای چیزی که درست میدانم، لازم نیست اکثریت با من موافق باشند. شاید در محیطی که من در آن حضور داشتم، بسیاری نگاه متفاوتی داشتند؛ اما تعداد موافقان و مخالفان، بهتنهایی نمیتواند معیار وجدان انسان باشد. من نمیخواهم عقیدهام را به کسی تحمیل کنم، اما حاضر هم نیستم برای پذیرفته شدن، از چیزی که به آن باور دارم دست بکشم. وظیفه خودم میدانم هر جا احساس میکنم حق نادیده گرفته میشود، تا جایی که از دستم برمیآید، برای آن بایستم؛
حتی اگر صدایم تنها باشد. اگر امروز امکان حضور در سرزمینم را ندارم، شاید بتوانم با کلمهای، با قلمی، با ثبت خاطرهای از این روزها کاری انجام بدهم. شاید بتوانم شهادت بدهم که از دور چه دیدم، چه شنیدم، چه رنجی کشیدم و چگونه تلاش کردم در میان هیاهوی صداهای بلند، صدای وجدانم را گم نکنم. این نوشته تلاشی است برای به یاد سپردن روزهایی که نباید فراموش شوند؛ روزهایی که هرکس از جایگاه خود تجربهشان کرد و هرکس روایتی از آنها با خود خواهد برد.
من نمیدانم تاریخ در آینده درباره تمام آنچه گذشت چگونه قضاوت خواهد کرد، اما میدانم که روایت کردن، ثبت کردن و شهادت دادن به آنچه دیدهایم، خودش شکلی از ایستادگی است.
میخواهم این روزها مکتوب بمانند؛ نه برای آنکه نفرتی را به نسل بعد منتقل کنم، بلکه برای آنکه فراموش نکنیم پشت هر تصمیم و هر جنگ، زندگی انسانهایی قرار دارد که میترسند، داغدار میشوند، خانه از دست میدهند و گاهی هیچ صدایی برای رساندن رنجشان ندارند. میخواهم روزی که نسلهای بعد این روایتها را میخوانند، بدانند در آن روزها، در میان صداهای بلند و قضاوتهای تند، کسانی هم بودند که دلشان برای مردم میتپید و نمیتوانستند از کنار رنجشان بیتفاوت بگذرند. هر سال که میگذرد، خودم را بیشتر ایرانی میدانم. شاید جسمم در اروپا باشد، اما قلبم با ایران است؛
با مادرم، با مردمم، با کوچهها و شهرهایی که خاطراتشان در من زندهاند. من نمیتوانم شرایط زندگیام را یکشبه تغییر بدهم، اما میتوانم انتخاب کنم که نسبت به وطنم بیتفاوت نباشم. میتوانم بنویسم، میتوانم از حق سخن بگویم و میتوانم پای باورم بایستم؛ حتی اگر بهای آن تنهایی باشد. اگر قرار باشد برای آنچه به آن باور دارم تنها بمانم، این تنهایی را میپذیرم. اگر قرار باشد در چهار دیواریای که برای خودم ساختهام، دور از وطنم روزها را بگذرانم، باز هم از ریشههایم دست نمیکشم.
من برای پذیرفته شدن، از عشق به سرزمینم نمیگذرم و برای فرار از تنهایی، رنج مردمم را انکار نمیکنم. وطن برای من فقط نقطهای روی نقشه نیست؛ صدایی است که در سکوت شب دنبالش میگردم، چهرهای است که در بیخبری نگرانش میشوم، شهری است که ویرانیاش را تاب نمیآورم و مردمی هستند که شادی و اندوهشان به قلب من راه دارد. من هر جای دنیا که باشم، ایرانی میمانم. شاید سالها از سرزمین مادریام دور بمانم، اما هرگز از آن جدا نخواهم شد. شاید نتوانم امروز در خاک وطنم قدم بزنم، اما میتوانم نامش را بنویسم، از مردمش بگویم و روایت روزهای دشوارش را به یادگار بگذارم؛
چون ایران برای من تنها جایی نیست که از آن آمدهام؛ خانهای است که قلبم در آن جا مانده است. و من، هر کجای این جهان که باشم، تا آخرین روز زندگیام، با تمام وجود به آن وفادار خواهم ماند.
منبع: خبرگزرای مهر



