، وزیرخارجه کشورمان در شامگاه روز یکشنبه در رأس هیئتی سیاسی برای حضور در اجلاس وزرای خارجه سازمان اکو به اسلام آباد سفر کرد. این سفر در شرایطی انجام شد که پاکستان علاوه بر برخورداری از جایگاه همسایگی و روابط سیاسی و اقتصادی با تهران، در ماههای اخیر به یکی از بازیگران فعال در تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا و پیگیری پایان جنگ تبدیل شده است.
حضور عراقچی در اسلامآباد، اگرچه با هدف شرکت در سیامین نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) صورت گرفت، اما دستور کار آن فراتر از مناسبات اقتصادی و همکاریهای منطقهای بود و مسائل مرتبط با تحولات امنیتی منطقه، روند میانجیگری پاکستان و چشمانداز پایان جنگ نیز در کانون رایزنیها قرار داشت. براین اساس این سفر دو روزه در چارچوب برنامههای منطقهای وزارت امور خارجه انجام شد و وزیر خارجه ایران علاوه بر شرکت در نشست اکو، دیدارهایی با مقامهای ارشد پاکستانی و همتایان خود از کشورهای حاضر در این اجلاس را در دستور کار داشت. پاکستان؛
از همسایه اقتصادی تا بازیگر دیپلماتیک یکی از مهمترین ابعاد این سفر، جایگاه پاکستان در معادلات دیپلماتیک مرتبط با ایران است. اسلامآباد در ماههای گذشته تلاش کرده است از ظرفیت روابط خود با تهران و همچنین ارتباطاتش با طرف آمریکایی برای تسهیل گفتوگوها و کاهش تنشها استفاده کند. این نقش در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که تحولات جنگ و پیامدهای آن، ضرورت بهرهگیری از کانالهای ارتباطی منطقهای را افزایش داده است.
عراقچی پیش از سفر نیز بر اهمیت روابط با پاکستان تأکید کرده بود و در اظهارات روز دوشنبه خود در گفتوگو با تلویزیون دولتی پاکستان، با اشاره به تلاشهای میانجیگرانه اسلامآباد میان تهران و واشنگتن گفت ایران به پاکستان بهعنوان یک دوست خوب اعتماد دارد و از همکاری با این کشور رضایتمند است. وزیر امور خارجه با تأکید بر دشواری و پیچیدگی موضوع میانجیگری، اظهار کرد پاکستان در حال انجام تلاشهای خود است و تهران به طرف پاکستانی اعتماد دارد.
این اظهارات نشان میدهد ایران ضمن حمایت از تلاشهای دیپلماتیک پاکستان، همچنان ارزیابی واقعبینانهای از دشواری مسیر پیشرو دارد. از این منظر، سفر عراقچی را میتوان بخشی از رایزنیهای مستمر تهران با یکی از کشورهای مؤثر در انتقال پیامها و فراهمکردن زمینههای دیپلماتیک برای پایان جنگ ارزیابی کرد. دیدار با اسحاق دار و شهباز شریف؛ محورهای سیاسی و امنیتی عراقچی در حاشیه نشست وزیران خارجه اکو با محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، دیدار و گفتوگو کرد.
این دیدار در ادامه تماسها و رایزنیهای دو کشور درباره تحولات منطقهای و تلاشهای دیپلماتیک اسلامآباد انجام شد. روابط دوجانبه، همکاریهای منطقهای، آخرین تحولات مرتبط با جنگ و تلاشهای میانجیگرانه پاکستان از جمله محورهایی بود که با توجه به شرایط جاری منطقه در دستور کار این رایزنیها قرار داشت. همچنین وزیر امور خارجه کشورمان در دیدار با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، درباره روابط دوجانبه و تحولات منطقهای و بینالمللی گفتوگو کرد. اسحاق دار نیز در این دیدار حضور داشت.
عراقچی ضمن قدردانی از تلاشهای مقامهای ارشد پاکستان برای خاتمه جنگ و برقراری آتشبس و همچنین میزبانی این کشور از مذاکرات، مواضع جمهوری اسلامی ایران را درباره تحولات مرتبط با آتشبس و ضرورت خاتمه کامل جنگ تشریح کرد. وی همچنین با اشاره به تداوم اقدامات رژیم صهیونیستی در فلسطین و تجاوزهای این رژیم علیه حاکمیت و تمامیت سرزمینی لبنان، از مواضع دولت و مردم پاکستان در حمایت از ملت فلسطین و تلاشهای اسلامآباد برای اجرای تفاهم آتشبس در لبنان قدردانی کرد.
این دیدارها از آن جهت اهمیت دارد که تهران و اسلامآباد علاوه بر مسائل دوجانبه، در موضوعات مهم منطقهای از جمله امنیت مرزها، تحولات افغانستان، وضعیت فلسطین و پیامدهای جنگ نیز دارای منافع و نگرانیهای مشترک هستند. نشست اکو؛ تأکید ایران بر امنیت انرژی و همکاری منطقهای بخش رسمی و چندجانبه سفر عراقچی، حضور در سیامین نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) بود که روز دوشنبه در اسلامآباد آغاز شد.
این نشست به ریاست محمد اسحاق دار برگزار شد و وزیران خارجه تاجیکستان و ترکمنستان و معاونان وزیران خارجه شماری دیگر از کشورهای عضو نیز در آن حضور داشتند. عراقچی در سخنرانی خود ضمن پرداختن به تحولات منطقه و مسئله فلسطین، بر ضرورت تقویت همکاریهای اقتصادی و ایجاد سازوکارهای مستقل منطقهای برای مقابله با بحرانها تأکید کرد. یکی از محورهای برجسته سخنان وزیر خارجه ایران، ضرورت ایجاد سازوکاری پایدار و قابل اتکا در حوزه انرژی بود.
او با اشاره به تأثیر تحولات جنگ بر مسیرهای انتقال سوخت و انرژی، از جمله تنگه هرمز و بابالمندب، تأکید کرد کشورهای منطقه به چارچوبی برای حفاظت از جریان انرژی، تأمین پایدار منابع و کاهش آسیبپذیری در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی نیاز دارند. عراقچی همچنین خواستار تبدیل سازمان اکو از یک بستر سنتی همکاری به نهادی مؤثرتر برای اقدام مشترک شد و بر ضرورت بهروزرسانی توافقنامه تجاری این سازمان و ایجاد چارچوبی کارآمدتر برای توسعه مبادلات اقتصادی تأکید کرد.
این مواضع در شرایطی مطرح شد که جنگ و ناامنی منطقهای، علاوه بر پیامدهای سیاسی و نظامی، بر تجارت، حملونقل، امنیت انرژی و چشمانداز سرمایهگذاری کشورهای منطقه تأثیر گذاشته است. از این رو، تهران تلاش دارد موضوع امنیت و ثبات منطقه را به مسئلهای مشترک برای کشورهای همسایه و اعضای سازمانهای منطقهای تبدیل کند. حمایت اکو از ابتکار ایران برای پایان جنگ یکی از نتایج مهم نشست اسلامآباد، موضعگیری کشورهای عضو اکو درباره تحولات جنگ بود.
در بیانیه نشست شورای وزیران این سازمان، اعضا ضمن ابراز نگرانی از شرایط دشوار ژئوپلیتیکی منطقه، بر ضرورت خویشتنداری، گفتوگو و تعامل دیپلماتیک تأکید کردند. همچنین کشورهای عضو از ابتکار جمهوری اسلامی ایران برای دستیابی به راهحلی عزتمندانه و پایان کامل و دائمی جنگ حمایت کردند و تلاشهای میانجیگرانه پاکستان و قطر را مورد تأکید قرار دادند. این موضعگیری از نظر دیپلماتیک اهمیت دارد؛ زیرا موضوع پایان جنگ را از سطح رایزنیهای دوجانبه و میانجیگرانه فراتر برده و در قالب یک موضع مشترک منطقهای مطرح میکند.
هرچند حمایت سیاسی کشورهای عضو بهتنهایی به معنای تضمین دستیابی به توافق نیست، اما میتواند به تقویت پشتوانه دیپلماتیک ابتکارهای صلح و افزایش فشار سیاسی برای حلوفصل اختلافات از مسیر مذاکره کمک کند. ارزیابی اهداف و دستاوردهای سفر در مجموع، سفر عراقچی به پاکستان را میتوان در سه سطح ارزیابی کرد: نخست، پیگیری روابط دوجانبه و تقویت همکاریهای اقتصادی و امنیتی با یکی از همسایگان مهم ایران؛ دوم، رایزنی درباره روند میانجیگری پاکستان و انتقال مواضع تهران درباره چارچوب عملی پایان دائمی جنگ؛
و سوم، استفاده از ظرفیت سازمان اکو برای طرح مسائل امنیت منطقهای، امنیت انرژی و ضرورت همکاری جمعی کشورهای منطقه. نکته مهم آن است که این سفر در ادامه تلاشهای دیپلماتیک ایران برای فعال نگهداشتن مسیرهای ارتباطی منطقهای انجام شد. پاکستان به دلیل روابط خود با طرفهای مختلف و میزبانی از مذاکرات پیشین، ظرفیت قابل توجهی برای ایفای نقش میانجی دارد؛ با این حال، میزان موفقیت این تلاشها به اراده طرفهای اصلی، بهویژه آمریکا، برای پذیرش یک راهحل سیاسی و رعایت ملاحظات و خطوط قرمز ایران وابسته است.
عراقچی نیز در جمعبندی سفر خود، آن را ثمربخش توصیف کرد و با اشاره به تلاشهای میانجیگرانه پاکستان برای بازگرداندن صلح به منطقه، گفت موضع ایران درباره یک چارچوب عملی و قابل اجرا برای پایان دائمی جنگ را تشریح کرده است. او در عین حال تأکید کرد باید دید آیا آمریکا واقعاً اراده جدی برای پیشبرد دیپلماسی دارد یا خیر. به این ترتیب، اهمیت سفر اسلامآباد را نباید صرفاً در برگزاری یک نشست منطقهای یا دیدارهای دوجانبه خلاصه کرد.
این سفر از یک سو نشاندهنده تلاش تهران برای بهرهگیری از ظرفیت کشورهای همسایه در مدیریت بحران و از سوی دیگر بیانگر کوشش ایران برای پیوندزدن امنیت منطقهای با همکاریهای اقتصادی و انرژی است؛ مسیری که در صورت همراهی کشورهای منطقه میتواند به تقویت ابتکارهای دیپلماتیک و کاهش وابستگی امنیت و اقتصاد منطقه به تصمیمات بازیگران فرامنطقهای کمک کند. گفتنی است در ادامه سفر منطقه ای عراقچی، وی قرار است روز سه شنبه به عمان سفر و با همتای خود دیدار کند.
منبع: خبرگزاری موج



