به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مازندران، رسانهها در رویکردهای سنتی، پیامهای سیاسی خود را در قالب اخبار یا تحلیلهای صریح ارائه میدهند که منجر به فعال شدن مکانیسمهای دفاعی و شکاکیت مخاطب میشود، اما گاهی پیامهای سیاسی در بستهبندیهای غیرسیاسی مانند برنامههای سبک زندگی، طنز یا سرگرمی ادغام میشود تا آن پیام بدون برانگیختن گارد دفاعی، در ذهن مخاطب جای گیرد. تحلیل تکنیک تکنیک هجو پنهان بر پایه استفاده از تضاد محتوا و قالب و با رویکرد کاهش گارد دفاعی مخاطبان بنا شده است.
رسانههای معاند به جای آنکه نقد سیاسی یا اجتماعی خود را در برنامههای جدی و خبری ارائه دهد که در آن مخاطب هوشیار و گارد دفاعی دارد آن را در دل برنامههای شاد، طنز یا سبک زندگی پنهان میکنند. هدف از این کار، بهرهگیری از حالت آرامش و بیخیالیِ مخاطب است. وقتی فرد در حال تماشای یک برنامه آشپزی، مسابقه یا نمایش طنز است، بخش تحلیلگر و انتقادی ذهن او در پایینترین سطح فعالیت قرار دارد. در این لحظه، رسانه با تزریق یک جمله یا یک شوخیِ سیاسی، پیام خود را در ذهن مخاطب مینشاند.
از آنجا که مخاطب با ذهنی که گارد دفاعی ندارد نسبت به آن برنامه برخورد میکند آن پیامِ پنهان با قدرت بیشتری در حافظه او ثبت میشود. از منظر روانشناسی رسانه، زمانی که مخاطب در وضعیت لذت یا سرگرمی قرار دارد، سطح هوشیاری تحلیلی او کاهش یافته و در این حالت، پیامهای سیاسی نه به عنوان موضوع بحثبرانگیز بلکه به عنوان یک بخش طبیعی از روایت در ذهن مخاطب تثبیت میشوند این روش، فرآیند عادیسازی مفاهیم سیاسیِ بیگانه را با کمترین اصطکاک ممکن انجام میدهد. نمونههای کاربردی
تزریق در برنامههای سبک زندگی: استفاده مجریان یا حتی مهمانان در برنامههایی مانند آشپزی یا مد برای مطرح کردن کنایهها یا پرسشهای اقتصادی-سیاسی. در این حالت، پیام سیاسی از طریق لحن صمیمانه از فیلترهای انتقادی مخاطب عبور کرده و به عنوان یک حقیقت بدیهی در ذهن او جای میگیرد. استفاده از کمدی برای بازتعریف مفاهیم: استفاده از قالب طنز برای بازتعریفِ مفاهیم حاکمیتی یا ساختاری. در این روش، با استفاده از هجو، مرزهای میان حقیقت و کنایه را کمرنگ میکنند تا مخاطب بدون آنکه متوجه نفوذ پیام شود، مفاهیم تحریفشده را در بستری از خنده بپذیرد.
چگونه از این تله بگذریم؟
هوشیاری نسبت به بستر پیام: باید بدانیم که حتی در برنامههای سرگرمکننده نیز ممکن است پیامهای سیاسی نهفته باشد و این برنامهها میتوانند ابزاری برای انتقال پیامهای پنهان باشند. تفکیک محتوا از قالب: میان هدف اصلی برنامه (مثلاً آموزش آشپزی) و پیامهای جانبی (سیاسی) که به شکلی ناگهانی مطرح میشوند، تفکیک قائل شویم. پرسشگری هدفمند: اگر در یک برنامه شاد، با نقدهای سیاسی یا اجتماعی مواجه شدیم، به جای پذیرشِ خودکار، درباره هدف از مطرح شدن آن موضوع در این قالبِ غیرمتعارف از خود بپرسیم.
تکنیک بعدی که از آن خواهیم نوشت تکنیک مارپیچ ترس است.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما



