بیستوچهارم آبانماه ۱۳۵۸، یادآور یکی از برجستهترین رخدادهای تاریخ انقلاب اسلامی یعنی تصویب نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در مجلس خبرگان قانون اساسی است؛ سندی که با درایت امام خمینی(ره) و پشتوانه عظیم مردمی، توانست آرمانهای بلند استقلال، آزادی و حکومت اسلامی را در قالب ساختاری حقوقی، منسجم و قانونمند متجلی سازد.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از یکسو با گره زدن اداره کشور به احکام اسلام و نظریه مترقی «ولایت فقیه»، اصالت دینی حکومت را تضمین کرده و از سوی دیگر با پیشبینی نهادهایی چون مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و شوراها، نقشآفرینی مردم در تعیین سرنوشت سیاسی را نهادینه ساخته است.
به مناسبت سالروز تصویب قانون اساسی و ضرورت بازخوانی مبانی اندیشه سیاسی اسلام، خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، در گفتوگو با حجتالاسلام مهدی قاسمپور، معاون امور ارتباطات و بینالملل حوزههای علمیه آذربایجان شرقی، انجام دادهایم که مشروح آن در ادامه میآید: رسا: با تشکر از فرصتی که در اختیار ما گذاشتید؛ به عنوان نخستین پرسش، جایگاه تاریخی و ساختاری ۲۴ آبان ۱۳۵۸ و تصویب قانون اساسی را در فرآیند نظامسازی اسلامی چگونه ارزیابی میکنید؟
حجتالاسلام قاسمپور: پیش از هر چیز از اهتمام ویژه خبرگزاری رسا در پرداختن به مبانی اصیل انقلاب و حوزههای علمیه تقدیر میکنم. پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی(ره) در سال ۱۳۵۷، نقطه پایانی بر رژیم استبدادی و وابسته پهلوی بود؛ اما همانطور که امام راحل بارها تأکید کردند، سقوط طاغوت گام اول بود و آنچه اهمیت بنیادین داشت، «نظامسازی» و ایجاد ساختارهای حقوقی و اجرایی جدید برپایه اسلام بود. تصویب قانون اساسی در ۲۴ آبان ۵۸، در حقیقت نقطه عطف تبدیل شعارها، آرمانها و شور انقلابی به یک نظم حقوقی، عقلانی و ضابطهمند بود.
قانون اساسی نشان داد که دین مبین اسلام برای اداره جامعه، تنظیم روابط حکومت و ملت، توزیع قدرت، صیانت از حقوق شهروندی و هدایت کلان کشور، از برنامه مدون و ساختار کارآمد برخوردار است. این سند، میثاق ملی و دینی ماست که توازن دقیقی میان ارزشهای الهی و اراده عمومی برقرار کرده است. رسا: یکی از ارکان محوری قانون اساسی، نظریه «ولایت فقیه» است. این نظریه چگونه توانسته است حکومت اسلامی را از چالش فردمحوری رها کرده و به ساختاری ضابطهمند تبدیل کند؟
حجتالاسلام قاسمپور: یکی از شبهاتی که گاه از سوی برخی افراد مطرح میشود، این است که حکومت مبتنی بر ولایت فقیه را با استبداد یا حکومت فردی یکسان جلوه دهند؛ در حالی که این نگاه ناشی از عدم شناخت دقیق از فقه سیاسی شیعه و ساختار پیشبینیشده در قانون اساسی است. در نظامهای استبدادی، قدرت در انحصار فرد، خانواده یا یک گروه خاص است و هیچ سازوکاری برای مهار قدرت یا بازخواست از حاکم وجود ندارد. اما در نظریه ولایت فقیه، زمامداری جامعه در دوران غیبت، به فقیهی عادل، مدیر، مدبر، شجاع و آگاه به زمان سپرده میشود که مشروعیت الهی و مقبولیت مردمی را توأمان دارد.
قانون اساسی با هومندی، ولایت فقیه را به یک ساختار «ضابطهمند» تبدیل کرده است. اصول قانون اساسی هم شرایط رهبری را به دقت مشخص کرده و هم وظایف، اختیارات و محدودههای هدایت کلان نظام را ترسیم نموده است. از همه مهمتر، پیشبینی نهاد مقدسی به نام «مجلس خبرگان رهبری» که اعضای آن با رأی مستقیم مردم انتخاب میشوند، سازوکار نظارتی مستمری بر استمرار شرایط رهبری ایجاد کرده است. بنابراین، ولایت فقیه نه تنها در تعارض با قانونمداری نیست، بلکه بزرگترین پشتوانه قانونگرایی، عدالت و جلوگیری از انحراف در کشور است.
رسا: مجلس خبرگان رهبری چه نقشی در پیوند میان مردم، فقاهت و هدایت کلان جامعه ایفا میکند؟ حجتالاسلام قاسمپور: مجلس خبرگان رهبری در معماری سیاسی قانون اساسی، جایگاهی بینظیر دارد. این نهاد در نقطه اتصال سه ضلع مهم قرار گرفته است: «مردم»، «فقاهت» و «رهبری» از یکسو، اعضای مجلس خبرگان با رأی آگاهانه مردم انتخاب میشوند و این نشاندهنده ریشه مردمی این نهاد است.
از سوی دیگر، کاندیداهای این مجلس باید از صلاحیتهای بالای علمی و فقهی برخوردار باشند تا بتوانند فقیه واجد شرایط رهبری را شناسایی و انتخاب کنند این ساختار نشان میدهد که در جمهوری اسلامی، رهبری به صورت انتصابیِ جدا از اراده ملت شکل نمیگیرد، بلکه با واسطه نمایندگان منتخب مردم در خبرگان تحقق مییابد. رسالت اصلی نمایندگان خبرگان این است که همواره ارتباط خود را با حوزههای علمیه، نخبگان و جامعه حفظ کنند و با بصیرت و رصد تحولات، از جایگاه رفیع ولایت فقیه به عنوان عمود خیمه انقلاب و وحدت ملی صیانت نمایند.
رسا: برخی گاهی میان «مردمسالاری» و «حکومت دینی» دوگانهسازی میکنند؛ پاسخ اندیشه حوزوی و مبانی قانون اساسی به این دیدگاه چیست؟ حجتالاسلام قاسمپور: این دوگانهسازی یک خطای راهبردی و ناشی از تفکر غربی درباره دموکراسی است. در نظامهای غربی، دموکراسی بدون قیود اخلاقی و الهی معنا میشود که اغلب به نسبیگرایی و تسلط زر و زور منجر میگردد؛ اما در اندیشه سیاسی اسلام و قانون اساسی، «مردمسالاری دینی» یک الگوی مترقی و منسجم است.
در این الگو، «اسلامیت» ناظر بر جهتگیری حرکت جامعه به سمت ارزشهای الهی، عدالت، کرامت انسانی و احکام اسلام است و «جمهوریت» نیز ابزار حضور، اراده و مشارکت فعال مردم در تعیین سرنوشت سیاسی و انتخاب مسئولان است انتخابات مکرر در طول بیش از چهار دهه گذشته، بهترین گواه بر این است که مردم در اداره کشور نقش اصلی را دارند. ولایت فقیه نیز در راس این هرم، نه در مقابل مردم، بلکه پاسدار اسلامیت و جمهوریت نظام در برابر انحرافات داخلی و هجمههای بیرونی است.
تلفیق این دو مؤلفه، خط بطلانی بر هر دو دیدگاه افراطی یعنی استبداد دینی از یکسو و لیبرالدمکراسی بیخدا از سوی دیگر کشیده است. رسا: قانونمداری، شفافیت و مسئولیتناپذیری نهادها در قبال حقوق ملت چه جایگاهی در حکمرانی اسلامی دارد؟ حجتالاسلام قاسمپور: حکومت اسلامی، حکومت قانون و عدالت است. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصل وزینی به «حقوق ملت» اختصاص یافته است که شامل برابری در برابر قانون، آزادیهای مشروع، حق دادخواهی، امنیت قضایی و کرامت انسانی است. مسئولان و کارگزاران نظام در هر ردهای باید بدانند که کرسی مدیریت، طعمه نیست؛
بلکه امانت سنگین الهی برای خدمت به مردم است قانونمداری به معنای اجرای دقیق وظایف، تکریم اربابرجوع، مبارزه قاطع با فساد، رفع تبعیض و پاسخگویی شفاف به مطالبات بهحق جامعه است اگر مدیران دستگاهها به الزامات قانون اساسی پایبند باشند، بسیاری از مشکلات معیشتی و اداری کاهش مییابد و اعتماد عمومی به نظام اسلامی روزبهروز عمیقتر میشود. رسا: با توجه به هجمههای رسانهای دشمنان علیه مبانی نظام و ولایت فقیه، رسالت حوزههای علمیه و مبلغان را در عرصه «جهاد تبیین» چگونه ارزیابی میکنید؟ حجتالاسلام قاسمپور: امروز جنگ اصلی، جنگ روایتها، ادراکات و جنگ نرم است.
دشمنان با استفاده از امپراتوری رسانهای تلاش میکنند کارآمدی نظام اسلامی را زیر سؤال ببرند، مفاهیم قانون اساسی را وارونه جلوه دهند و ولایت فقیه را عامل محدودیت معرفی کنند. در این میدان خطیر، حوزههای علمیه، علما، فضلا، اساتید و مبلغان وظیفهای سنگین و تاریخی بر دوش دارند. مقام معظم رهبری با هومندی فریضه قطعی «جهاد تبیین» را مطرح کردند. تبیین یعنی گرهگشایی از ذهن نسل جوان با استدلال علمی، منطق روشن و بیان مستند. ما نمیتوانیم با روشهای سنتی و کلیشهای به پرسشهای نسل نو پاسخ دهیم.
حوزه علمیه باید با زبان روز، بهرهگیری از ابزارهای نوین رسانهای، حضور هوشمندانه در فضای مجازی و برگزاری نشستهای آزاداندیشی و کرسیهای علمی، مبانی عمیق فقه سیاسی، فلسفه قانون اساسی و ضرورت ولایت فقیه را برای جوانان تببین کند پاسخ به شبهات باید اقناعکننده، عالمانه و توأم با رأفت پدرانه باشد. رسا: به عنوان معاون ارتباطات و بینالملل حوزه استان، ظرفیتهای آذربایجان شرقی و تبریز را در تقویت این گفتمان و تعاملات حوزوی چگونه ارزیابی میکنید؟
حجتالاسلام قاسمپور: آذربایجان شرقی و تبریز قهرمان، در طول تاریخ مهد عالمان بزرگ، مجاهدان راه حق، مفاخر جهان اسلام و کانون دفاع از استقلال و عدالت بوده است. تبریز دروازه ارتباط فرهنگی ایران با کشورهای همسایه و قفقاز است. حوزههای علمیه استان با پشتوانه غنی تاریخی و با حمایتهای مدیریت محترم حوزه استان، این ظرفیت را دارند که نه تنها در سطح ملی، بلکه در عرصه دیپلماسی حوزوی و بینالمللی نیز پیشگام باشند.
معرفی اندیشههای اصیل اسلامی، تبیین نظریه ولایت فقیه برای مخاطبان منطقهای، برقراری تعاملات علمی با مراکز حوزوی و دانشگاهی کشورهای همسایه و خنثیسازی توطئههای رسانهای دشمنان، از جمله مأموریتهایی است که با قوت در معاونت ارتباطات و بینالملل حوزه آذربایجان شرقی دنبال میکنیم. رسا: به عنوان سخن پایانی، پیام جنابعالی به نخبگان، حوزویان و جوانان عزیز درباره پاسداشت قانون اساسی چیست؟ حجتالاسلام قاسمپور: پیام من این است که قانون اساسی میثاق ملی و دینی ماست و صیانت از آن، وظیفه همگانی است.
از حوزویان و دانشگاهیان انتظار میرود با مطالعه عمیق و عالمانه، این سند فاخر و مبانی مترقی ولایت فقیه را به گفتمان غالب جامعه تبدیل کنند. جوانان عزیز ما نیز باید بدانند که انقلاب اسلامی و قانون اساسی آن، بر پایه استقلال، آزادی، کرامت انسانی و حاکمیت دین بنا شده است مطالعه مستند تاریخ انقلاب، پرسشگری عالمانه و آگاهی از حقوق و تکالیف شهروندی، بهترین راه برای مصونیت در برابر توطئههای فکری دشمنان است. امیدواریم همه ما با عمل صادقانه به قانون و خدمت خالصانه به مردم، در مسیر اعتلای نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و ظهور حضرت ولیعصر(عج) ثابتقدم باشیم.
از خبرگزاری رسا نیز برای انعکاس این مباحث سپاسگزارم.
منبع: رسانیوز



