ماجرای چنگ زدن یک گربه خیابانی به دست دختربچه پنج ساله در یکی از پارکهای تهران، بار دیگر ضرورت توجه به خطر هاری و لزوم ارزیابی تخصصی موارد حیوانگزیدگی را مطرح کرده است، حادثه ای که اهمیت اقدامات پیشگیرانه رو گوشزد میکند.
به گزارش حیات به نقل از ایرنا، ماجرا از یکی از پارکهای تهران آغاز شد؛ جایی که دختر پنجساله ای هنگام بازی به گربهای که در گوشه ای خوابیده بود نزدیک شد. تماس کودک با حیوان اما با یک چنگ ناگهانی پایان یافت، دست دختر خردسال زخمی شد و خونریزی کرد.
این حادثه در شرایطی رخ داد که کودک چند ماه پیش، در فروردینماه، نیز بر اثر تماس با گربه دچار خراشیدگی شده و سه نوبت واکسن هاری دریافت کرده بود. حالا در آبان ماه، تکرار این اتفاق پرسشهای مهمی درباره ضرورت اقدامات پیشگیرانه پس از مواجهه مجدد با حیوان مطرح می کرد.
پدر کودک بلافاصله او را به یک مرکز درمانی نزدیک محل حادثه منتقل کرد، اما بنا بر روایت خانواده، پزشک با استناد به سابقه واکسیناسیون قبلی اعلام کرد که نیازی به تزریق مجدد واکسن وجود ندارد و شستوشوی دست با آب و صابون کافی است.
پدر نیز با اعتماد به این توصیه، تصور کرد خطر برطرف شده است. حدود پنج ساعت از حادثه گذشته بود که یکی از همکاران او، پس از اطلاع از ماجرا، نسبت به توصیه پزشک ابراز نگرانی کرد.
این فرد با آگاهی از خطر انتقال هاری و ضرورت بررسی مواجهه مجدد با حیوان، چندین بار با مراکز تخصصی تماس گرفت و درباره اقدامات لازم برای کودک پرسوجو کرد. پیگیری های او سرانجام پدر را متقاعد کرد تا دخترش را برای ارزیابی مجدد به مرکز بهداشت و درمان چهاردانگه در بزرگراه آیتاله سعیدی منتقل کند.
در این مرکز، پزشکان پس از بررسی سوابق واکسیناسیون و شرایط مواجهه جدید، تزریق دو دوز یادآور واکسن هاری در روزهای صفر و سوم را توصیه کردند.
به این ترتیب، تصمیم اولیه مرکز درمانی مبنی بر بینیازی کودک از واکسیناسیون مجدد، با مراجعه به مرکز تخصصی مورد بازبینی قرار گرفت.
هشدار درباره ارجاع نشدن موارد حیوان گزیدگی
اما اهمیت این ماجرا تنها به نجات یک کودک از خطر احتمالی هاری محدود نمی شود. بخش نگران کننده تر، اظهارات پزشک متخصص درباره تکرار موارد مشابه در برخی مراکز درمانی است.
به گفته این پزشک، بارها درباره ضرورت ارجاع موارد گزش و خراش حیوانات به مراکز تخصصی پیشگیری و درمان هاری به مراکز درمانی تذکر داده شده و حتی در این زمینه نامهنگاری هایی صورت گرفته است، با این حال، همچنان در برخی موارد، بیماران بدون ارزیابی تخصصی و دریافت ارجاع لازم از مراکز درمانی مرخص میشوند، موضوعی که میتواند روند آغاز اقدامات پیشگیرانه را با تاخیر مواجه کند.
این مساله یک پرسش جدی را پیش روی نظام سلامت قرار میدهد: با وجود تذکرها و مکاتبات انجامشده، چرا هنوز برخی خانوادهها برای دریافت خدمات تخصصی باید به پیگیری شخصی و هشدار افراد دیگر متکی باشند؟ اگر همکار پدر این کودک نسبت به توصیه اولیه پزشک حساسیت نشان نمیداد، آیا خانواده برای بررسی مجدد وضعیت فرزندشان اقدام میکردند؟
تماس کودکان با حیوانات خیابانی، خطری که نباید نادیده گرفته شود
حضور گربهها و سگهای بدون صاحب در پارکها و فضاهای عمومی، یکی از موقعیتهایی است که احتمال تماس مستقیم کودکان با حیوانات را افزایش میدهد.
بسیاری از کودکان به دلیل علاقه طبیعی به حیوانات، آنها را نوازش میکنند، برایشان غذا میبرند یا با آنها بازی میکنند. با این حال، حتی حیوانی که در ظاهر آرام به نظر میرسد، ممکن است در واکنش به ترس، لمس ناگهانی یا احساس تهدید، گاز بگیرد یا چنگ بزند.
بر اساس توصیههای سازمان جهانی بهداشت، گازگرفتگی و خراشیدگی ناشی از حیوان مشکوک میتواند زمینه انتقال ویروس هاری را فراهم کند. از این رو، هرگونه گزش یا خراش، بهویژه مواردی که با خونریزی همراه هستند، باید بدون تاخیر از نظر پزشکی ارزیابی شوند.
بیماری مرگباری که پیشگیری از آن ممکن است
سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که پس از گازگرفتگی یا خراش مشکوک، محل آسیب باید بلافاصله دستکم ۱۵ دقیقه با آب فراوان و صابون شسته شود. پس از آن نیز مراجعه فوری به مرکز درمانی برای ارزیابی و آغاز اقدامات پیشگیرانه ضروری است.
نکته مهم این است که دریافت واکسن هاری در گذشته، به معنای بینیازی قطعی از اقدامات پیشگیرانه در مواجهههای بعدی نیست. سابقه واکسیناسیون، زمان دریافت آخرین دوز و نوع تماس با حیوان باید توسط کادر درمان بررسی شود.
در افرادی که دوره کامل واکسیناسیون قبلی را دریافت کردهاند و بیش از سه ماه از پایان آن گذشته است، در شرایط معمول، دو دوز یادآور واکسن در روزهای صفر و سوم توصیه میشود. البته تصمیم نهایی باید بر اساس دستورالعمل معتبر و ارزیابی وضعیت فرد گرفته شود.
اهمیت این اقدامات از آنجا ناشی میشود که هاری پس از ظهور علائم بالینی، تقریبا همیشه کشنده است، در حالی که شروع بهموقع اقدامات پیشگیرانه میتواند از بروز بیماری جلوگیری کند.
شستوشوی زخم نخستین اقدام حیاتی است
دکتر امید عباسی، پزشک عمومی، در گفتوگو با خبرنگار ایرنا گفت: هاری یکی از مرگبارترین بیماریهای ویروسی است و در صورت بروز علائم بالینی، تقریبا در تمام موارد به مرگ منجر میشود.
وی افزود: یکی از نگرانیهای اصلی، آگاهی ناکافی مردم از اهمیت اقدامات فوری پس از تماس با حیوانات است. سالانه صدها هزار مورد حیوانگزیدگی در کشور گزارش میشود و اگرچه همه این موارد به هاری منجر نمیشوند، اما هرگونه تماس پرخطر با بزاق حیوان از طریق گازگرفتگی یا خراش میتواند احتمال انتقال ویروس را مطرح کند.
عباسی نخستین اقدام پس از حادثه را شستوشوی محل زخم با آب و صابون فراوان به مدت ۱۵ دقیقه دانست و تاکید کرد: این اقدام ساده میتواند میزان ویروس موجود در محل زخم را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
به گفته وی، پس از شستوشوی زخم، مراجعه فوری به مراکز درمانی برای بررسی ضرورت واکسیناسیون و در موارد لازم دریافت سرم ضد هاری ضروری است.
این پزشک عمومی همچنین با اشاره به اهمیت تامین واکسن و سرم ضد هاری در نظام سلامت گفت: با توجه به چندمرحلهای بودن برنامه پیشگیری، رعایت دقیق زمان بندی تزریق ها و پیگیری دوزهای تعیین شده اهمیت زیادی دارد.
کنترل حیوانات و آموزش خانوادهها؛ دو ضرورت پیشگیری از هاری
عباسی با تاکید بر اینکه مقابله با هاری صرفا یک موضوع درمانی نیست، اظهار کرد: پیشگیری از این بیماری به برنامه ریزی در حوزه بهداشت عمومی، کنترل جمعیت حیوانات و آموزش شهروندان نیاز دارد.
وی آموزش کودکان و خانوادهها درباره نحوه صحیح برخورد با حیوانات را یکی از مهمترین ابزارهای پیشگیری دانست و بر ضرورت فاصله گرفتن از رویکرد انتظار برای بروز علائم تاکید کرد.
به گفته این پزشک، در بیماری هاری زمان اهمیت حیاتی دارد و اقدامات پیشگیرانه باید پیش از ظهور علائم بیماری انجام شوند.
مانع نزدیک شدن کودکان به حیوانات خیابانی شوید
ماجرای دختر پنجساله تهرانی، دو مطالبه اساسی را بار دیگر مطرح میکند؛ نخست، نظارت جدیتر بر عملکرد مراکز درمانی و اطمینان از اجرای دستورالعمل های مربوط به ارجاع موارد حیوان گزیدگی و خراشیدگی به مراکز تخصصی پیشگیری و درمان هاری و دوم، افزایش آگاهی عمومی، بهویژه در میان والدین، درباره خطرات تماس مستقیم کودکان با حیوانات ناشناس.
والدین باید به فرزندان خود آموزش دهند که به حیوانات خیابانی نزدیک نشوند، حیوانات هنگام خواب یا غذا خوردن را لمس نکنند و از تحریک یا بازی با آنها خودداری کنند.
همچنین در صورت بروز هرگونه گزش یا خراش، شستوشوی فوری زخم و مراجعه بی درنگ برای ارزیابی پزشکی ضروری است، حتی اگر حیوان در ظاهر سالم و آرام باشد یا فرد سابقه دریافت واکسن هاری داشته باشد.
این حادثه نشان داد که در مواجهه با خطر هاری، اتکا به توصیههای اولیه بدون ارزیابی متناسب با شرایط بیمار میتواند پیگیری اقدامات ضروری را به تاخیر بیندازد.
سلامت کودکان نباید به شانس حضور یک فرد آگاه در زمان حادثه وابسته باشد. هاری بیماری ای نیست که بتوان خطر آن را دستکم گرفت، گاهی یک خراش کوچک میتواند هشداری بزرگ برای خانوادهها و نظام سلامت باشد.
منبع: حیات



