همدان- «مرواربافی» هنری از دل تاریخ است که با تکیه بر مهارت خیره کننده دستهای زنان و مردان ملایری پدید آمده و یکی از رشتههای صنایع دستی بومی این خطه به شمار میرود.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: «مرواربافی» بر خلاف حصیر بافی که از ساقههای گیاهانی مانند نی و بامبو استفاده میکند، بر پایه ترکههای سرخ «بید» معروف به نام «مروار» استوار است. این گیاه به طور خاص در منطقه ملایر رشد میکند و با ویژگیهای منحصر به فرد آن محصولاتی بادوام و منعطف خلق میکند.
«مرواربافی» به عنوان یکی از اصیلترین و برجستهترین هنرهای دستی و صنایع دستی کشور فراتر از یک فعالیت صرفا اقتصادی، گنجینهای گرانبها از دانش بومی، فرهنگ اصیل و پیوند ناگسستنی انسان با طبیعت است.
این هنر دستی با ویژگیهای منحصر به فرد خود محصولاتی با استحکام، بادوام و فرم پذیر خلق میکند. شرایط اقلیمی و خاک مساعد منطقه ملایر سبب شده تا این خطه به یکی از مهمترین رویشگاهها و کانونهای اصلی این هنر در کشور تبدیل شود؛ بهطوریکه امروزه ملایر پس از هنر فاخر منبت، عنوان دومین تولیدکننده برتر «مرواربافی» در کشور را به خود اختصاص داده است و حجم قابل توجهی از مبادلات اقتصادی و اشتغالزایی محلی را به دوش میکشد.
هنر «مروار بافی» توانسته علاوه بر تامین نیاز بازارهای داخلی، سهم ارزندهای در ارزآوری و صادرات به کشورهای همسایه نظیر عراق، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و اوکراین داشته باشد اما با وجود سابقه درخشان، ظرفیتهای بالای اشتغالزایی، نیاز به سرمایه اولیه اندک و ارزش افزوده چشمگیر محصولات این هنر-صنعت ریشهدار در سالهای اخیر با چالشهای ساختاری متعددی از جمله تمرکز سنتی بر تولید اقلام ساده، رکود بازار داخلی، کمبود فضاهای مناسب کارگاهی، دشواریهای بازاریابی مدرن و از همه مهمتر سایه سنگین واسطهها و دلالان دست و پنجه نرم میکند.
ملایر دومین تولیدکننده برتر کشور در زمینه «مرواربافی»
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ملایر در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به فعالیت ۲۰ رشته صنایع دستی در شهرستان ملایر، گفت: ملایر در زمینه «مرواربافی» دومین تولید کننده برتر کشوری است.
ابراهیم جلیلی با بیان اینکه «مرواربافی» یکی دیگر از صنایع دستی مطرح و فعال در شهرستان ملایر است، گفت: «مرواربافی» عبارت است از بافت اشیا و وسایل مختلف با استفاده از ساقههای تازه گیاهان یا ترکه که «مروار» نام دارد.
وی با بیان اینکه حدود بیش از یک هزار نفر در زمینه مروار بافی در ملایر فعالیت دارند، افزود: حدود ۲۰ کارگاه بزرگ و ۱۲۰ کارگاه متوسط و تعداد کثیری کارگاه کوچک و مشاغل خانگی در این راستا فعال هستند و محصولات تولیدی بیشتر به کشورهای عراق، آذربایجان، ارمنستان و گرجستان صادر می شود و «مرواربافی» جزو هنرهای ارز آور است و تولید آن سرمایه کمی لازم دارد.
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ملایر گفت: بعد از منبت، دومین هنر به لحاظ تعداد هنرمندان و حجم مبادلات اقتصادی هنر «مرواربافی» است که دارای مزیت های فراوانی است، کاشت بهترین مواد اولیه، وجود بازار فروش، کاربرد فراوان این هنر در همه زمینههای زندگی مردم، نیاز به سرمایه کم و… از جمله مزیتهای هنر «مرواربافی» به شمار میرود.
فروش محصولات «مرواربافی» نیازمند بازاریابی حرفه ای است
یکی از هنرمندان صنایعدستی «مرواربافی» ملایر در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: بیش از ۵۰ سال از عمرم میگذرد که حداقل نیمی از آن را در کار «مرواربافی» بودهام و در سال ۱۳۷۶ فعالیت خود را در زمینه «مرواربافی» به طور جدی شروع کردم اما در اصل فعالیت خود را از ایام نوجوانی نزد استاد «روشن» شروع و رفته رفته به این هنر علاقهمند شدم.
احمدرضا احمدوند افزود: سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰ اوج کار هنر «مرواربافی» در شهرستان ملایر بود، در آن زمان من حداقل ۶۰ نفر همکار هنرمند در کارگاه خود داشتم و حتی مجبور بودیم روزانه ۱۸ ساعت یا بیشتر کار کنیم تا بتوانیم سفارشات خود را تحویل دهیم.
این هنرمند ملایری با اشاره به سابقه درخشان «مرواربافی» در ملایر، ادامه داد: به نظر میرسد با گذر سالها نمرواربافی» با وجود برتری که نسبت به اجناس حصیری دارد متقاضیان خود را از دست داده هرچند که اجناس «مرواربافی» به دلیل مرغوبیت در جنس، حالت پذیری راحت و عدم برگشت پذیری به حالت اولیه دارای استحکام بالایی است؛ اما اجناس حصیری به خاطر تنوعی که دارند بیشتر مورد استقبال قرار میگیرند و متاسفانه بعد از گذشت سالهای بسیار در هنر «مرواربافی» همچنان شاهد تمرکز سنتی بر تولید سبد و ظروف ساده هستیم.
وی بر افزایش کاربردهای محصولات «مرواربافی» در زندگی روزمره مردم تاکید کرد و گفت: اجناس حصیری به علت تنوعشان نسبت به «مرواربافی» از قیمت بیشتری برخوردار هستند و براساس تجربیات شخصی خود باید بگویم این امر باعث شده تا این شغل حالت فصلی پیدا کند.
احمدوند تصریح کرد: هنر «مرواربافی» یک هنر بومی است و تبدیل مروار به محصول ارزش افزوده پنج برابری ایجاد میکند و هنرمندان جوان باید در تولید و بازاریابی حرفه ای فعالیت کنند و کار خود را از فروش سنتی خارج کرده و با استفاده از پلتفرمهای دیجیتال محصولات خود را به بازارهای داخلی و بینالمللی معرفی کنند و از سویی دیگر باید به نیاز جامعه آگاه شوند تا بتوانند بر اساس تقاضا، تولیدات را انجام دهند.
این هنرمند مروار باف ملایری با اشاره به اینکه بزرگترین حامیان ما مردم هستند، گفت: انتظار من و همه تولید کنندگان صنایع دستی این است که مردم با خرید محصولات و استفاده از آن از هنر صنایع دستی حمایت کنند.
وجود دلالان، بزرگترین مشکل مرواربافی است
یکی دیگر از استادکاران هنر «مُرواربافی» ملایر در گفتوگو با خبرنگار مهر گفت: نخستین بار سبدبافی را نزد استاد «محمد اللهصفت» مخترع گرههای سبدبافی ایران فرا گرفتم، پس از چند سال آموزش به شمال کشور و آستانه اشرفیه رفتم، هنر فاخر خود را در سبدبافی تکمیل کردم و در نهایت سال ۱۳۷۱ به ملایر شهر زادگاهم بازگشتم و کار را به صورت حرفهای آغاز کردم.
داود زارع افزود: در مرحله اول کارگاهم را با سرمایه اولیه ۸۰۰ هزار ریال راهاندازی کردم، آن زمان این مبلغ پول زیادی بود، تقریبا ۲ ماهی خودم کار میکردم و ۲ برادرم که کوچک بودند نیز با من کار کردند تا اینکه بعد از آن شاگرد گرفتم و به طور میانگین از ابتدا تا امروز حدود پنج هزار نفر را در این حرفه آموزش دادهام و برای من شاگردی کردهاند.
وی اظهار کرد: سبد بافی قبلا به صورت سنتی رایج بوده و به این شکل نبوده و من اولین کسی بودم که به این روش در ملایر سبدبافی را آوردم و سال ۱۳۸۲ کارگاه بزرگی در خیابان صارمی راهاندازی کردم و برای نخستین بار ۲۰ تا شاگرد گرفتم و مُروار زیادی خرید کردم.
این استاد مرواربافی ادامه داد: زمانیکه از کرمانشاه، خرمآباد و خوزستان برای خرید سبد به ملایر آمدند، فهمیدم که میتوان بازار سبدبافی را توسعه داد؛ به همین خاطر به فکر توسعه کارگاه افتادم، با زندان ملایر صحبت کردم و برای مرحله اول ۵۰ نیرو درخواست دادم و مرحله به مرحله برای من نیرو فرستادند، تعدادی شاگرد نیز به صورت خانگی برای ما کار میکنند و در کل شهر کار را توسعه دادیم.
زارع ادامه داد: بزرگترین بازار فروش محصولات ما کشور عراق است و امروز بازار ما از تمام سالهایی که کار کردیم، بهتر است و خواهان محصولاتی همچون سبد نوزاد، جای نان و دیگر تولیدات ما هستند، در حالی که در بازار مصرف داخلی خیلی پیشرفت نداشتیم.
وی گفت: تنوع تولید محصولات ما مرز و محدوده ندارد، هزاران مدل میتوان از این هنر تولید کرد، از هر چیزی که میبینم ایده میگیرم به طور مثال جایی آباژو دیدم با برنز درست شده بود که من از آن ایده گرفتم و با مُروار درست کردم و یا یک بار در مشهد آلاچیقهایی را در شاندیز دیدم که با سیمان به شکل چوب درست کرده بودند، من ایدهاش را به شهرداری دادم که در جاده سلامت و جهان کوچک اجرا شود، با طرح من موافقت شد، اما بودجه ندادند که اجرایی شود.
این هنرمند ملایری با بیان اینکه مشکل عمده ما نبود مکانی مناسب برای کارگاه است، تصریح کرد: صادرات و وجود دلالان بزرگترین مشکل این هنر- صنعت است که به صورت خام به کشورهای دیگر به فروش میرسد و سودش را فقط دلال میبرد، وجود دلالان و واسطهها بزرگترین لطمه را به ما می زند.
زارع با بیان اینکه کیفیت و تنوعی که تولیدات ما دارد، در هیچ جای دیگر نیست، افزود: ملی شدن هنر «مروار» اتفاق بسیار بزرگی بود که در حوزه صنایع دستی ملایر افتاد و همه این هنر را به نام «داویجان» میشناسند و این برند باید در اختیار این شهرستان باشد و اجازه ندهیم خام فروشی شود و به اسم کشور دیگری با چندین برابر قیمت به فروش برسد.
یکی از مسئولان کارگاه های مرواربافی ملایر در گفتوگو با خبرنگار مهر گفت: «مروار» یک نوع چوب تَر از خانواده بید و به رنگ زرد است و وقتی روغن جلا می خورد به رنگ طلایی در می آید، سالانه هزاران قطعه از جمله سبد تزیینی، سبد میوه، سبد گل و میز مبل در کارگاههای سبدبافی ملایر تولید شده و این محصولات به کشورهای عراق، اوکراین و جمهوری آذربایجان صادر میشود.
داود مجیدی تاکید کرد: در صورت مساعدت و حمایت مسئولان از «مرواربافی» و سبدبافی ملایر میزان صادرات افزایش خواهد یافت.
وی با بیان اینکه برای افزایش تولیدات و بالابردن کیفیت تولیدات، نیاز به اضافه شدن نیروی کاری بیشتر داریم، افزود: حمایت از هنرمندان مروارباف نه تنها باعث حفظ این هنر میشود بلکه به توسعه اقتصاد محلی و صادرات صنایع دستی کمک میکند و خرید یک محصول مروار به معنی سرمایهگذاری روی میراث فرهنگی ایران است.
هنر-صنعت «مرواربافی» ملایر سرمایهای ملی و هویتی برخاسته از بطن فرهنگ ایرانی است که استمرار حیات آن نیازمند عزمی جدی و رویکردی نوین در حوزه مدیریت، تولید و بازاریابی است. گذر از سنتگرایی محض و حرکت به سمت طراحیهای نوین، تنوعبخشی به محصولات براساس نیاز سنجی جامعه و بهرهگیری از پلتفرمهای دیجیتال و بازاریابی حرفهای تنها راهکار برونرفت از رکود فصلی و افزایش سهم این محصولات در بازارهای داخلی و بینالمللی است.
از طرفی کوتاه کردن دست دلالان و ممانعت از خام فروشی مواد اولیه، حمایتهای مالی هدفمند برای توسعه کارگاهها، تامین زیرساختهای مناسب و تشویق آحاد جامعه به استفاده از این محصولات کاربردی از الزامات انکارناپذیر صیانت از این هنر اصیل است. در نهایت حمایت از «مرواربافان» ملایری نه تنها تضمینکننده رونق اشتغال و اقتصاد محلی این شهرستان است بلکه صیانت از میراث فرهنگی و سرمایهگذاری مطمئنی در مسیر توسعه پایدار و ترویج اقتصاد بدون نفت در کشور به شمار میرود.
منبع: خبرگزرای مهر



