به گزارش جام جم آنلاین؛ باکس «سریالباز» شبکه تماشا این بار سراغ «مکانیسم» رفته است؛ مجموعهای به کارگردانی ژوزه پادیلا که با الهام از پرونده واقعی فساد اقتصادی در برزیل ساخته شده است. سریال از مسیر تحقیقات پلیس، مخاطب را با شبکهای از پولشویی و ارتباطات اقتصادی و سیاسی همراه میکند؛ روایتی که در کنار جذابیتهای جنایی، بهدلیل تغییر برخی واقعیتها و نحوه بازنمایی شخصیتهای واقعی، محل بحث بوده است. در ادامه، نگاهی به ویژگیهای این مجموعه انداختهایم تا با شناخت بیشتری درباره تماشای آن تصمیم بگیرید.
از یک پرونده پولشویی تا شبکهای از فسادماجرای سریال از جایی آغاز میشود که یک مأمور پلیس، فعالیتهای مشکوک فردی مرتبط با پولشویی را زیر نظر میگیرد؛ اما آنچه در ابتدا یک تحقیق محدود به نظر میرسد، بهتدریج ابعاد گستردهتری پیدا میکند. مارکو روفو، مأمور پلیس فدرال برزیل، مدتی است فعالیتهای روبرتو ابراهیم، فعال حوزه پولشویی، را زیر نظر دارد. با ورود ورنا کاردونی به تحقیقات، رد ارتباطات مالی ابراهیم به پروندهای گستردهتر میرسد؛
پروندهای که بهتدریج شبکهای از منافع و پیوندهای اقتصادی و سیاسی را آشکار میکند.سریال هوشمندانه از یک پرونده مشخص آغاز میکند و بهجای انباشتن نامها و اتهامات، قدمبهقدم ابعاد پنهان ماجرا را پیش چشم مخاطب میگذارد. عنوان «مکانیسم» نیز به همین ساختار اشاره دارد: فساد نه حاصل فعالیت یک مجرم منفرد، بلکه نتیجه شبکهای از ارتباطات است که با دستگیری یک نفر از میان نمیرود. به این ترتیب، خودِ سازوکار شکلگیری و تداوم فساد به موضوع اصلی داستان تبدیل میشود؛
رویکردی که ظرفیت درام را افزایش میدهد، اما با گسترش شخصیتها و پیوندها، انتقال اطلاعات را نیز دشوارتر میکند.
پادیلا چگونه از یک پرونده قضایی تریلر میسازد؟روایت پروندهای با این حجم از ارتباطات مالی و سیاسی، بدون انتخاب یک شیوه مناسب برای انتقال اطلاعات، بهسادگی میتوانست به مجموعهای از توضیحات قضایی و اقتصادی تبدیل شود. ژوزه پادیلا که پیشتر در فیلم «جوخه ویژه» و سریال «نارکوها» به پیوند جرم، قدرت و ساختارهای اجتماعی پرداخته بود، در «مکانیسم» نیز پروندهای واقعی را با قواعد تریلر جنایی روایت میکند. اطلاعات ناقص، سرنخهای تازه، تعقیب متهمان و موانع پیش روی مأموران، مخاطب را همراه شخصیتها به کشف تدریجی شبکه فساد میبرد؛
نه اینکه از ابتدا همه جزئیات را پیش روی او بگذارد.در کنار شیوه روایت، انتخاب لوکیشنها و چگونگی تدوین نیز در شکلگیری فضای جنایی مجموعه نقش دارند. لوکیشنهای شهری، جابهجایی میان فضاهای اداری و موقعیتهای عملیاتی و تدوین متناسب با روند تحقیقات، به تحرک و ریتم مجموعه کمک میکنند. در این میان، بازی سلستون ملو در نقش روفو نیز از نقاط اتکای سریال است؛ مأموری مصمم که در جریان پرونده، با فشارهای شخصی و حرفهای روبهرو میشود و از قالب یک تعقیبکننده صرف فراتر میرود.بااینحال، همین تلاش برای قابلفهم کردن پرونده گاهی نتیجه معکوس دارد.
پادیلا همیشه در حفظ تعادل میان انتقال اطلاعات و ایجاد تعلیق موفق نیست. روایت خارج از قاب و توضیحات مستقیم شخصیتها، گاهی فهم ارتباطات پیچیده مالی و سیاسی را آسان میکند، اما فرصت کشف و کنار هم گذاشتن سرنخها را از مخاطب میگیرد. ماریا مارتین در روزنامه «الپائیس» نیز ضمن توجه به کیفیت اجرا و بازیها، روایت توضیحی سریال را عاملی برای کاهش بخشی از تعلیق دانسته است؛ چالشی که از تلاش مجموعه برای قابلفهم کردن پروندهای پیچیده ناشی میشود.
در همین زمینه بخوانید: نقد و تحلیل «مقام چهارم»
نقد و تحلیل سریال «گذرگاه دیاتلوف»
نقد فیلم «مسیر مخفی»
دو شخصیت در دل یک پرونده پیچیدهدرام جنایی زمانی میتواند فراتر از دنبال کردن سرنخها عمل کند که مخاطب با آدمهایی که درگیر ماجرا هستند نیز ارتباط برقرار کند. مارکو روفو در «مکانیسم» فقط مأمور پیگیر یک پرونده فساد نیست؛ تحقیقات بهتدریج به دغدغهای شخصی برای او تبدیل میشود و وسواسی که در این مسیر پیدا میکند، مرز میان وظیفه حرفهای و انگیزههای فردیاش را کمرنگ میسازد.
همین ویژگی، در کنار پیشبرد پرونده، فرصتی برای شناخت ابعاد انسانی شخصیت اصلی فراهم میکند.در سوی دیگر این تحقیقات، ورنا کاردونی قرار دارد که همراهیاش با روفو، مسیر پرونده را از زاویهای دیگر پیش میبرد؛ هرچند شخصیتپردازی او در مقایسه با روفو عمق کمتری پیدا میکند و ظرفیت این همراهی دوگانه کاملاً به کار گرفته نمیشود. سلستون ملو در نقش روفو بار اصلی روایت را بر دوش دارد، کارولین آبراس نقش ورنا را ایفا میکند و انریکه دیاز در جایگاه روبرتو ابراهیم، چهره انسانی و عملیاتی شبکه پولشویی را به نمایش میگذارد.
حضور ابراهیم، تقابل مأموران با شبکه فساد را از سطح توضیح درباره مناسبات مالی فراتر میبرد و به مواجههای میان شخصیتهایی با نقشها و منافع متفاوت تبدیل میکند.
مرز باریک میان اقتباس و تحریف واقعیتوقتی داستان یک مجموعه تلویزیونی بر پایه پروندهای واقعی شکل میگیرد، نحوه بازسازی وقایع به اندازه جذابیت روایت اهمیت پیدا میکند. در «مکانیسم»، فاصله میان روایت داستانی و پرونده واقعی زمانی اهمیت پیدا میکند که تغییرات سازندگان به جزئیات سیاسی و نقش افراد در ماجرا برسد. سازندگان تأکید کردهاند که سریال اثری داستانی است؛
نام شخصیتها و بخشی از وقایع تغییر کردهاند، اما برخی جابهجاییها فراتر از اقتضائات دراماتیک است.نمونه شاخص، جمله مشهور «باید جلوی خونریزی را گرفت» است که در سریال به شخصیتی الهامگرفته از لولا داسیلوا، رئیسجمهور پیشین برزیل، نسبت داده میشود؛ درحالیکه طبق گزارش بیبیسی برزیل، این عبارت در گفتوگویی ضبطشده از رومرو ژوکا، سناتور برزیلی، در مارس ۲۰۱۵ شنیده شده بود. تغییر گوینده، صرفاً جابهجایی یک نام نیست؛
زیرا میتواند برداشت مخاطب از نقش سیاسی افراد در پرونده را تغییر دهد.این تفاوتها تنها به نقلقولهای سیاسی محدود نمیشود و در بازسازی برخی جزئیات مربوط به متهمان نیز دیده میشود. درباره شخصیت روبرتو ابراهیم، الهامگرفته از آلبرتو یوسف، صراف و از چهرههای مهم عملیات کارواش، نیز تفاوتهایی در بازسازی واقعیت دیده میشود؛ از جمله انتقال محل دستگیری او از هتلی در سائو لوئیس به برازیلیا در سریال.البته تغییر نامها، ادغام رویدادها یا فشردهسازی زمان از انتخابهای معمول در اقتباسهای داستانی است؛
اما تغییر گوینده یک جمله سیاسی یا جابهجایی نقش افراد، میتواند معنای تاریخی روایت را هم دگرگون کند. مسئله این نیست که سریال باید تمام جزئیات پرونده را مو به مو بازسازی کند، بلکه میزان فاصلهای است که میان تصویر داستانی و واقعیت تاریخی ایجاد میشود؛ فاصلهای که هرچه کمتر باشد، شفافیت درباره تغییرات اهمیت بیشتری پیدا میکند.
وقتی یک سریال وارد مناقشه سیاسی میشودتغییر در روایت یک پرونده واقعی، بهویژه زمانی که پای چهرههای سیاسی شناختهشده در میان باشد، میتواند واکنشهایی فراتر از نقدهای معمول تلویزیونی ایجاد کند. «مکانیسم» هنگام انتشار در برزیل واکنشهای متفاوتی برانگیخت؛ واکنشهایی که به دلیل پیوند پرونده کارواش با چهرههای سیاسی شناختهشده، از نقد معمول یک مجموعه تلویزیونی فراتر رفت. بخشی از انتقادها متوجه شیوه بازنمایی اشخاص و رویدادهای واقعی و بخشی دیگر ناظر بر تأثیر سریال بر برداشت عمومی از پرونده بود؛
پروندهای که ابعاد اقتصادی، قضایی و سیاسی آن به یکی از مناقشههای مهم جامعه برزیل تبدیل شده بود.این موضوع حتی به مطالعات دانشگاهی درباره نسبت سرگرمی و سیاست نیز راه پیدا کرده است. پژوهش ناهوئل ریبکه در نشریه علمی «مطالعات انتقادی تلویزیون» با عنوان «نتفلیکس و سیاست فراتر از تلویزیون؟ سریال مکانیسم و پویایی مداخله سرگرمی» نیز به همین مسئله میپردازد: اینکه یک اثر سرگرمی چگونه میتواند در مناقشهای سیاسی و رسانهای مداخله کند و بر حافظه عمومی از یک پرونده تأثیر بگذارد. از این منظر، «مکانیسم» فقط بازگویی عملیات کارواش نیست؛
خود سریال نیز به یکی از روایتهای شکلدهنده برداشت مخاطبان از آن تبدیل میشود؛ بهویژه برای کسانی که با جزئیات پرونده آشنایی ندارند و ممکن است شخصیتها و موقعیتهای داستانی را با واقعیت اشتباه بگیرند.در ارزیابی منتقدان نیز همین دو وجه سریال، یعنی توانایی دراماتیک و میزان دقت تاریخی، محل اختلاف بوده است. گروهی توانایی سریال در تبدیل پروندهای پیچیده به درامی پرکشش را تحسین کردند، اما منتقدانی مانند ماریا مارتین به توضیحگویی و تغییرات در بازسازی واقعیت تاریخی ایراد گرفتند.
این اختلاف نشان میدهد جذابیت جنایی «مکانیسم» لزوماً به معنای دقت آن در بازنمایی یک پرونده واقعی نیست.
فراتر از یک درام جنایی«مکانیسم» برای مخاطبی که به داستانهای مبتنی بر پروندههای واقعی و مواجهه پلیس با شبکههای پیچیده فساد علاقه دارد، حرفهایی برای گفتن دارد. نقطه قوت مجموعه، تبدیل مناسبات دشوار اقتصادی و سیاسی به مسیری داستانی است که با تحقیقات پلیس پیش میرود و درگیری شخصی روفو نیز به آن بُعد انسانی میدهد. بازی سلستون ملو و شیوه تدریجی آشکار شدن ارتباطات پنهان، از عواملی هستند که تماشای مجموعه را دنبالکردنی میکنند.البته نباید از این ویژگیها انتظار یک بازسازی مستندگونه داشت.
توضیحات مستقیم گاهی از تعلیق داستان میکاهد و تغییر برخی جزئیات پرونده واقعی نیز ضرورت تفکیک روایت داستانی از واقعیت تاریخی را یادآوری میکند. بنابراین، بهتر است «مکانیسم» را در درجه نخست بهعنوان یک درام سیاسی ـ جنایی تماشا کرد؛
اثری که میتواند مخاطب را با ابعاد یک پرونده فساد آشنا کند، اما بهتنهایی مرجع شناخت آن پرونده نیست.پخش این مجموعه در باکس «سریالباز» شبکه تماشا فرصتی است تا علاوه بر دنبال کردن یک داستان پرکشش، درباره مرز میان اقتباس و واقعیت نیز تأمل کنیم: یک سریال تا کجا میتواند برای خلق درام واقعیت را تغییر دهد، بیآنکه برداشت تاریخی مخاطب را دگرگون کند؟ «مکانیسم» پنجشنبه و جمعه هفته جاری از ساعت ۲۴ تا ۵ صبح روی آنتن شبکه تماشا میرود؛ فرصتی برای تماشای سریالی که جذابیت جنایی آن، با پرسشهایی درباره اعتبار روایت تاریخی همراه شده است.
منبع: جام جم آنلاین



