با اینحال یکی از چالشهای دیرپای نظام آموزشی، فاصله میان آن چیزی است که دانشآموزان در کلاسهای درس فرامیگیرند و مهارتهایی که در زندگی واقعی به آن نیاز دارند؛ فاصلهای که گاهی باعث میشود دانشآموز پس از سالها تحصیل، با وجود برخورداری از دانش نظری، شناخت روشنی از تواناییها، علایق و ظرفیتهای خود نداشته باشد و برای انتخاب مسیر آینده با ابهام روبهرو شود.در همین راستا، وزارت آموزشوپرورش اجرای طرح ملی «هر دانشآموز، یک مهارت» را از پایه هفتم و دوره اول متوسطه آغاز کرده است؛
طرحی که بناست با فراهم کردن فرصتهای متنوع یادگیری، زمینه شناسایی و پرورش استعدادهای دانشآموزان را در حوزههای مختلف فراهم کند؛ از مهارتهای نوین فناورانه همچون هوش مصنوعی و برنامهنویسی گرفته تا فعالیتهای فنی و شغلی، هنر، ورزش، خبرنگاری و مهارتهای بومی و محلی، همگی در دایره موضوعات مورد توجه این برنامه قرار گرفتهاند.رویکردی که در صورت اجرای اثربخش میتواند تجربه دانشآموزان از مدرسه را از آموزش صرفا نظری فراتر ببرد و میان یادگیری، توانمندیهای فردی و نیازهای زندگی پیوند برقرار کند.
در همین زمینه، با سیدمصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزیر آموزشوپرورش، درباره اهداف، ابعاد و الزامات اجرای طرح ملی هر دانشآموز، یک مهارت گفتوگو کردهایم؛ طرحی که قرار است به دانشآموزان کمک کند در کنار آموختن دانش، تواناییهای خود را نیز بشناسند و برای نقشآفرینی مؤثرتر در زندگی آینده آماده شوند.
طرح ملی هر دانشآموز، یک مهارت با چه هدفی طراحی شده است؟امروزه یکی از چالشهای نظام آموزشی، فاصله میان برنامه درسی با نیازهای واقعی زندگی دانشآموزان است. بسیاری از دانشآموزان در پایان دوره اول متوسطه، مهارت مفیدی برای زندگی مطلوب یا ورود به بازار کار ندارند. طرح هر دانش آموز، یک مهارت با تکیه بر ظرفیتهای موجود در مدارس، معلمان، خانوادهها و نهادها و سازمانهای مرتبط با مهارت در کشور، بهدنبال ایجاد ارتباطی میان آموزش و کسب یک مهارت مفید با محوریت مدیریت مدارس بهعنوان «کانون تربیتی» است.
مهارت حرفهای به معنای توانایی بهکارگیری ابزار، فناوریهای نوین و روشهای عملی برای تبدیل دانش و خلاقیت به محصول یا خدمات مفید است. البته این مسأله در راستای نیازهای جامعه و با رعایت اخلاق حرفهای صورت میپذیرد. این توانایی فرد را قادر میکند تا با بهرهگیری از دانش، فناوری و خلاقیت خود، در یکی از عرصههای تخصصی مرتبط با زندگی و جامعه، نقشی مؤثر ایفا کند و در جهت دستیابی به حیاتطیبه گام بردارد.
بر این اساس، مهارتآموزی باید بهگونهای باشد که دانشآموز بتواند آموختههای خود را در عمل بهکار بگیرد و از این طریق، آمادگی بیشتری برای زندگی فردی و اجتماعی پیدا کند. آیا منظور از مهارت در این طرح، صرفا یادگیری یک حرفه و توانایی انجام یک کار مشخص است یا مهارتهای شناختی، اجتماعی، ارتباطی، حل مسأله، تفکر انتقادی و سواد دیجیتال را نیز شامل میشود؟در این طرح بهصورت خاص، منظور از مهارت عبارت است از توانایی کسبشده برای انجام یک فعالیت بهصورت صحیح، سریع و نسبتا پایدار که معمولا از طریق آموزش، تمرین، تکرار و تجربه بهدست میآید.
در برنامه درسی ملی، «مهارت» در کنار «دانش» و «نگرش»، یکی از ابعاد سهگانه «شایستگی» است؛ بنابراین یک مهارت حرفهای زمانی معنا پیدا میکند که فرد بتواند دانش تخصصی (دانستن) را با نگرش توحیدی و متعهدانه (باور داشتن) تلفیق کرده و در قالب عمل مؤثر و متناسب با یک حرفه (توانستن) بروز دهد. در واقع هدف این است که دانشآموز علاوه بر فراگیری دانش، بتواند از آن در عمل استفاده کند و توانایی خود را در انجام فعالیتهای مختلف نشان دهد.
با توجه به اینکه هنرستانها از گذشته مأموریت مهارتآموزی و تربیت نیروی فنی و حرفهای را برعهده داشتهاند، آیا اجرای این طرح نشاندهنده وجود ضعف یا خلأ در نظام فعلی هدایت تحصیلی و شناسایی استعدادهای دانشآموزان است؟هدایت تحصیلی یک فرآیند مستمر است که باید از پایه هفتم شروع شود. در واقع، این طرح به هدایت تحصیلی دانشآموزان و انتخاب رشته صحیح کمک میکند. فرآیند هدایت تحصیلی از گامهای متعددی تشکیل شده است؛ مانند نظر معلمان، نظر مشاور، نظر دانشآموز، حدنصاب نمرات و موارد دیگر.
اما گاهی در پایان این فرآیند، دانشآموزان همچنان نمیدانند به چه رشتهای علاقهمند هستند. آموزش مهارت در واقع یک تمرین نقش است تا دانشآموزان بتوانند به علایق و استعدادهای خود پی ببرند. این طرح کمک میکند استعدادهای دانشآموزان بهدرستی شناسایی شود و آنها پیش از انتخاب رشته، شناخت بیشتری از تواناییها و علایق خود پیدا کنند. این طرح چه تفاوتی با سازوکارهای موجود دارد؟ منظور از مهارت حرفهای در این طرح چیست؟تفاوت این طرح در تمرین نقش و امتحان کردن مهارتهای مختلف توسط دانشآموز است تا به فرد کمک شود در پایان پایه نهم به انتخاب صحیحتری دست پیدا کند.
در واقع دانشآموز با تجربه مهارتهای مختلف میتواند شناخت بهتری از علایق و تواناییهای خود بهدست آورد و با آگاهی بیشتری درباره مسیر تحصیلی آینده تصمیم بگیرد. هدف غایی این طرح، دستیابی به «حیات طیبه» است. مهمترین بستری که در سند تحول بنیادین آموزشوپرورش برای تحقق مهارتهای حرفهای درنظر گرفته شده حوزههایی همچون تربیت و یادگیری، کار و فناوری، فرهنگ و هنر و سلامت و تربیت بدنی است. در حقیقت این طرح به دانشآموزان کمک میکند تا با شناخت بهتر استعدادها و علایق خود، انتخابی آگاهانه و صحیح در رشتههای مهارتی داشته باشند.
اگر طرح «هر دانشآموز، یک مهارت» بهطور کامل اجرا شود، چه تغییر ملموس و قابلاندازهگیری در تجربه آموزشی دانشآموزان ایجاد خواهد شد؟ از مهمترین دستاوردهای مورد انتظار این طرح، تقویت هویت ایرانی – اسلامی و فراهم کردن زمینه شکوفایی استعدادهای دانشآموزان در عرصههای مختلف فرهنگی و اجتماعی است. اجرای این برنامه با ایجاد فرصتهای متنوع برای تجربه و یادگیری، میتواند به افزایش نشاط و تربیتپذیری دانشآموزان و ارتقای مقبولیت اجتماعی نظام آموزشی کمک کند.
از سوی دیگر، تنوعبخشی به برنامه درسی و توجه به ظرفیتها و ویژگیهای بومی مناطق مختلف کشور، زمینهای فراهم میکند تا آموزشهای مهارتی با نیازها و شرایط واقعی زندگی دانشآموزان تناسب بیشتری پیدا کند. با توجه به رویکرد دانشگاه نسل چهارم در پیوند دادن آموزش عالی با نیازهای جامعه، صنعت، نوآوری و حل مسائل واقعی، آیا میتوان طرح هر دانشآموز، یک مهارت را نقطه آغاز این مسیر از دوره مدرسه دانست؟بله، این طرح با آموزش مهارتها به دانشآموزان، نقطه شروع تمام طرحهایی است که به نوعی با مهارت ارتباط دارند.
آشنایی دانشآموزان با مهارتهای مختلف از دوره مدرسه میتواند زمینه توجه بیشتر به توانمندیهای عملی و استعدادهای آنان را در مراحل بعدی تحصیل فراهم کند.
منبع: جام جم آنلاین



