بیش از ۳۰ نفر از اهالی ۳ روستای شهرستان راز و جرگلان در خراسان شمالی درخت ارس کهنسالی را که حفاران غیرمجاز با حفر گودال‌های چندمتری در اطراف آن به ریشه‌هایش آسیب زده بودند، نجات دادند.
همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: آنان با تراکتور و بیل گودال‌ها را پر کردند تا درختی که نسل‌های مختلف مردم منطقه با آن خاطره دارند، از خطر خشکیدگی نجات پیدا کند. این درخت که در باورهای محلی ترکمن‌ها نیز جایگاه ویژه‌ای دارد، چشم‌انتظار برنامه‌ای برای حفاظت دائمی و ثبت ملی است، زیرا درخت ارس در مناطق کوهستانی خراسان شمالی به دشواری رشد می‌کند.
از کودکی این درخت را می‌شناختیم
یکی از اهالی روستای بشدره درباره خاطرات خود از این درخت به همشهری آنلاین گفت: «از زمانی که کودک بودیم، این درخت وجود داشت. در اطراف آن، سنگ‌های بلند و نشانه‌هایی شبیه سنگ‌قبر وجود دارد و محدوده‌ای نیز به‌عنوان محوطه قبرستان شناخته می‌شود.»
ناصر رخشا با اشاره به حفاری‌های انجام‌شده در اطراف درخت افزود: «درخت در خارج از محدوده مسکونی روستا و در ارتفاعات قرار دارد و به همین دلیل ما در جریان حفاری‌ها نبودیم. اما وقتی موضوع را شنیدیم دست به کار شدیم تا درخت نجات پیدا کند. پس از پر کردن گودال‌ها، مراقب هستیم تا دیگر چنین اتفاقی نیفتد.»
حضور ۳۰ نفر از اهالی در محافظت
دهیار روستای راستقان هم به همشهری آنلاین توضیح داد که حفاران غیر مجاز با این تصور که شاید گنج یا اشیای ارزشمندی اطراف درخت ارس وجود داشته باشد، زمین اطراف درخت را حفر کردند. مهدی نورانی با اشاره به گودال‌هایی با عمق یک تا ۲ و حتی ۶ متر افزود: «موضوع را به محیط زیست، جنگلبانی و میراث فرهنگی اطلاع دادیم. بعد هم با یک دستگاه تراکتور سمت درخت راهی شدیم. تقریبا ۳۰ نفر بودیم. خودمان گودال‌ها را پر کردیم تا درخت از آسیب بیشتر در امان بماند و اگر گردشگری نیز به آنجا می‌رود، بتواند از محیط و طبیعت منطقه استفاده کند. محافظت از این درخت کهنسال وظیفه ما هم هست.»
همکاری مردم ۳روستا برای نجات درخت
بخشدار غلامان شهرستان راز و جرگلان درباره چگونگی نجات این درخت کهنسال و نقش مردم در این اقدام به همشهری آنلاین گفت: «مردم ۳ روستای منطقه در بخش غلامان برای نجات درخت همکاری کردند. اکنون نیز در نظر داریم اقداماتی در اطراف درخت انجام دهیم تا از تعرض دوباره به آن جلوگیری شود.» میثم شفیعی افزود: «این درخت در محدوده مرزی میان روستاهای راستقان، بشدره و تکله‌قوز قرار دارد و دقیقاً در جایی واقع شده است که ۳ مرتع به هم می‌رسند.»
اهمیت ثبت ملی میراث طبیعی
مدیر اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی راز و جرگلان به همشهری آنلاین گفت: «حفاری به ریشه‌های درخت آسیب زده بود که با اقدام اهالی درخت از خطر در امان ماند. قدمت درخت به بیش از هزار سال می‌رسد، اما هنوز ثبت و بررسی دقیقی انجام نشده که بتوانم سن مشخصی را به‌عنوان قدمت قطعی آن اعلام کنیم.» احسان براتی ادامه داد: «پیگیر ثبت ملی اثر هستیم، زیرا اگر پس از ثبت، کسی به آن تعرض کند، امکان شکایت و پیگیری قانونی آسان‌تر خواهد بود. حفاران غیر مجاز، نصب تابلوی میراث فرهنگی را نشانه وجود اشیای تاریخی زیر خاک می‌دانند و به محدوده تعرض می‌کنند.
با این حال، درخواست کرده‌ایم کارشناسان حوزه فرهنگی اداره کل برای بررسی و ثبت این درخت اقدام کنند.» او درباره نام درخت یادآور شد: «بر اساس روایت محلی، ۲ برادر در این محدوده زمین داشته‌اند و این درخت در محدوده زمین برادر کوچک‌تر قرار داشته است؛ از همین رو، نام برار خردی به معنای برادر کوچک برای درخت باقی مانده است.» ماجرای درخت ارس کهنسال راز و جرگلان نشان می‌دهد که حفاظت از میراث طبیعی بدون مشارکت مردم محلی دشوار است.
درختی که نسل‌های مختلف مردم منطقه آن را می‌شناختند و نامش با باورها و خاطرات محلی گره خورده است، اکنون بیش از هر زمان دیگری به مراقبت نیاز دارد. مراقبتی که با یک اقدام جمعی آغاز شده و تداوم آن نیز به همکاری مردم و مسئولان وابسته است.
منبع: همشهری
