جوان آنلاین: با آغاز روز‌های سرد سال، بار دیگر آلودگی هوا به میهمان ناخوانده تهران تبدیل شده‌است، مدارس تعطیل می‌شوند، محدودیت‌های ترافیکی به اجرا درمی‌آیند و پلیس با خودرو‌های دودزا و فاقد معاینه فنی برخورد می‌کند، اما پرسش اساسی همچنان پابرجاست: چرا با وجود سال‌ها هشدار، قانون‌گذاری و اجرای طرح‌های مقطعی، هوای پایتخت همچنان نفس شهروندان را به شماره می‌اندازد؟ آیا قرار است تمام بار مقابله با این بحران بر دوش پلیس باشد؛
نهادی که خود نیز در خط مقدم ترافیک و آلودگی، ناچار به استنشاق همین هوای ناسالم است؟واقعیت این است که آلودگی هوا محصول یک تخلف منفرد نیست که بتوان با جریمه چند هزار خودرو آن را برطرف کرد. این معضل حاصل زنجیره‌ای از مشکلات ساختاری است، از کیفیت پایین خودرو‌های تولیدی و نظارت بر مراکز معاینه فنی گرفته تا فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل عمومی، تراکم جمعیت، مدیریت ترافیک و ضعف اجرای سیاست‌های پیشگیرانه. پلیس، آخرین حلقه زنجیره مقابله با آلودگیپلیس راهور در سال‌های اخیر بار‌ها از اجرای طرح‌های برخورد با خودرو‌های دودزا، فاقد معاینه فنی و دارای نقص مؤثر خبر داده‌است.
آمار‌های اعلام‌شده نیز از گستردگی این اقدامات حکایت دارد. سرهنگ فیروز کشیر، معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ، با تشریح اقدامات انجام‌شده برای کاهش آلودگی هوای پایتخت اعلام کرده‌است که در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۱۶ هزار فقره اعمال قانون درباره وسایل نقلیه دودزا ثبت شده است. این رقم در مهرماه نیز از ۵ هزار فقره فراتر رفته‌است. به گفته وی، در همین مدت بیش از ۳ هزار فقره اعمال قانون مربوط به معاینه فنی انجام شده و بیش از ۳۱ هزار و ۷۵۰ وسیله نقلیه نیز با ابطال معاینه فنی مواجه شده‌اند.
این آمار‌ها نشان می‌دهد پلیس در حوزه برخورد با خودرو‌های آلاینده فعالیت قابل‌توجهی داشته‌است، اما یک پرسش مهم مطرح می‌شود: اگر هزاران خودرو پس از دریافت معاینه فنی همچنان آلاینده هستند، آیا مشکل صرفاً به رفتار رانندگان بازمی‌گردد یا باید کیفیت نظارت بر فرایند صدور گواهی معاینه فنی نیز بررسی شود؟ معاینه فنی، گواهی سلامت یا برگه عبور؟معاینه فنی قرار است تضمینی برای سلامت نسبی خودرو و کاهش آلایندگی آن باشد، اما اگر این فرایند به تشریفاتی اداری تبدیل شود، نه‌تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه به خودرو‌های معیوب فرصت ادامه تردد می‌دهد.
پیش‌تر نیز انتقاد‌هایی درباره نحوه عملکرد برخی مراکز معاینه فنی مطرح شده‌بود. اظهارات انتقادی سردار هادیانفر، رئیس وقت پلیس راهور فراجا، درباره شیوه‌های غیرعلمی بررسی آلایندگی خودروها، از جمله استفاده از سیخ کباب در اگزوز، نشان داد که موضوع نظارت بر این مراکز تا چه اندازه اهمیت دارد. صدور گواهی معاینه فنی بدون بررسی دقیق، می‌تواند سلامت عمومی را به خطر بیندازد، بنابراین ضروری است عملکرد مراکز معاینه فنی به صورت مستمر و مستقل ارزیابی شود و با هرگونه صدور غیرقانونی گواهی سلامت خودرو برخورد جدی صورت گیرد.
از سوی دیگر، نمی‌توان از خودرو‌های معیوب سخن گفت، اما نقش کیفیت تولید و عرضه خودرو را نادیده گرفت. وقتی شهروند برای خرید یک خودروی جدید ناچار به پرداخت هزینه‌ای سنگین است و امکان جایگزینی اقتصادی خودروی فرسوده خود را ندارد، چرخه استفاده از وسایل نقلیه قدیمی و پرآلاینده همچنان ادامه پیدا می‌کند. حلقه فراموش‌شده مدیریت آلودگییکی از مهم‌ترین ریشه‌های ترافیک و آلودگی هوا، نبود تناسب میان جمعیت شهر و ظرفیت خدمات حمل‌ونقل عمومی است.
وقتی مترو در ساعات اوج تردد مملو از مسافر است، اتوبوس‌ها با ازدحام حرکت می‌کنند و شهروند برای رسیدن به مقصد باید زمان زیادی را در ایستگاه‌ها منتظر بماند، طبیعی است که بخشی از مردم استفاده از خودروی شخصی یا موتورسیکلت را ترجیح دهند. نمی‌توان از شهروند خواست خودروی شخصی را کنار بگذارد، اما در مقابل، وسیله حمل‌ونقل عمومی مناسب، در دسترس و قابل اتکایی در اختیار او قرار نداد.
تجربه شهر‌های مختلف نشان می‌دهد هر جا تراکم جمعیت و تعداد خودروها افزایش پیدا کند، اما ظرفیت حمل‌ونقل عمومی متناسب با آن توسعه نیابد، ترافیک و آلودگی به پیامد‌های اجتناب‌ناپذیر مدیریت ناکارآمد شهری تبدیل می‌شود. بنابراین توصیه به استفاده از مترو و اتوبوس، زمانی اثربخش خواهد بود که شهروندان بتوانند با اطمینان، در زمان مناسب و با شرایط قابل‌قبول از این خدمات استفاده کنند. پلیس هم قربانی آلودگی هواستدر این میان نباید فراموش کرد مأموران پلیس راهور نیز بخشی از همین جامعه هستند.
مأموری که ساعت‌ها در تقاطع‌ها، بزرگراه‌ها و گلوگاه‌های ترافیکی مستقر می‌شود تا جریان تردد را مدیریت کند، به‌طور مستقیم در معرض دود خودروها و ذرات آلاینده قرار دارد. سرهنگ کشیر از استقرار نیرو‌های پلیس راهور در صد نقطه ورودی شهر، میادین اصلی و گلوگاه‌ها برای برخورد با خودرو‌های دودزا خبر داده‌است. این حضور میدانی اگرچه برای اجرای قانون ضروری است، اما پرسش دیگری را نیز پیش می‌کشد: چه تدابیری برای حفاظت از سلامت مأمورانی اندیشیده شده که روزانه در محیط آلوده شهر مشغول خدمت هستند؟
نمی‌توان از سلامت شهروندان سخن گفت، اما سلامت نیرو‌هایی را که برای اجرای قوانین و مدیریت بحران در خیابان‌ها حضور دارند، نادیده گرفت. باید سراغ علت‌ها رفتسرهنگ داوود شکیبایی، رئیس پلیس ترافیک شهری راهور فراجا، نیز از تشدید برخورد با خودرو‌های دودزا و دارای نقص فنی در روز‌های آلوده خبر داده و اعلام کرده‌است که ابطال معاینه فنی این خودروها در دستور کار پلیس قرار دارد. این اقدامات برای کنترل تردد خودرو‌های آلاینده ضروری است، اما برخورد انتظامی به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین اصلاح ساختار‌های معیوب شود.
اگر مراکز معاینه فنی به‌درستی نظارت نشوند، اگر تولید خودرو‌های کم‌کیفیت و پرآلاینده ادامه یابد، اگر ناوگان حمل‌ونقل عمومی توسعه پیدا نکند و اگر برنامه‌ای عملی برای خروج خودرو‌های فرسوده وجود نداشته باشد، پلیس ناچار خواهد بود هر سال با همان مسئله و همان خودروها مواجه شود. راهکار اساسی، تقسیم مسئولیت میان دستگاه‌های متولی و مطالبه پاسخ‌گویی از هر یک از آنهاست.
توسعه ناوگان عمومی، نوسازی اتوبوس‌ها، افزایش ظرفیت مترو، ارتقای کیفیت سوخت، نظارت دقیق بر مراکز معاینه فنی، اصلاح سیاست‌های تولید و عرضه خودرو و اجرای واقعی قانون هوای پاک باید در کنار اقدامات پلیسی قرار گیرد. به جای شعار، اقدام عملی لازم استآلودگی هوای تهران با برگزاری جلسات اضطراری، تعطیلی مدارس، اجرای چندروزه طرح زوج و فرد و اعلام آمار جریمه‌ها برطرف نخواهد شد. این اقدامات ممکن است در شرایط اضطراری بخشی از تردد و مواجهه با آلاینده‌ها را کنترل کند، اما راه‌حل پایدار نیست.
ضرورت دارد دستگاه‌های مسئول به‌جای انتقال مسئولیت به یکدیگر، برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده و قابل‌ارزیابی برای کاهش منابع آلاینده ارائه کنند و گزارش پیشرفت آن را در اختیار افکار عمومی قرار دهند. پلیس می‌تواند با متخلفان برخورد کند، اما نمی‌تواند به‌تنهایی خودروی باکیفیت تولید کند، مراکز معاینه فنی را اصلاح کند یا ناوگان حمل‌ونقل عمومی را توسعه دهد. هوای پاک با جریمه چند هزار خودرو به دست نمی‌آید بلکه نتیجه عملکرد درست مجموعه‌ای از دستگاه‌های مسئول است. تا زمانی که این زنجیره اصلاح نشود، هر سال با آغاز فصل سرما، تهران دوباره در همان دور باطل گرفتار خواهد شد؛
دوری که هزینه آن را نه فقط شهروندان، بلکه مأموران پلیس، بیماران، کودکان و نسل‌های آینده می‌پردازند.
منبع: جوان آنلاین
