مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی با اشاره به نقش حیاتی گالری‌ها در حفظ و حراست از اشیاء هنری، از تلاش‌ها برای ایجاد یک سیستم بیمه جامع و کامل برای آثار هنری در ایران خبر داد.
به گزارش حیات به نقل از مهر، حسین محسنی مدیر گالری آرتیبیشن و باشگاه، روز گذشته در مصاحبه‌ای از سرقت پنج مجسمه بزرگ برنزی از آثار محمد فاسونکی، در بامداد روز جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵ خبر داد. این آثار از بالکن گالری باشگاه به سرقت رفته‌اند و در حال حاضر پلیس در حال بررسی تصاویر دوربین‌های مداربسته و پرونده را جهت شناسایی مجرمان و مسیر احتمالی انتقال آثار در دست بررسی دارد.
این مدیر گالری با ابراز نگرانی از این حادثه، آن را بازتابی از ضعف‌های جدی در امنیت و زیرساخت‌های اقتصادی حوزه هنر در ایران دانست و تأکید کرد: فقدان یک نظام بیمه‌ای تخصصی و کارآمد برای آثار هنری و نبود سازوکارهای حفاظتیِ متناسب، نه تنها آسیب‌های مالی سنگینی (ارزش آثار به سرقت رفته بالغ بر ۵۰ هزار دلار اعلام شده است) به هنرمندان و گالری‌ها وارد می‌کند، بلکه مانعی بزرگ برای جذب سرمایه و توسعه پایدار بازار هنر محسوب می‌شود.
ماجرای سرقت از زبان گالری‌دار همسایه
در این ارتباط با مجید احمدی مدیر گالری کارشیو که همسایه گالری باشگاه است، گفتگویی داشتیم. مجید احمدی در گفتگو با خبرنگار مهر درباره این اتفاق توضیح داد: صبح جمعه، حدود ساعت ۶ تا ۶ و نیم صبح، سه نفر با یک وانت به کوچه دوازدهم سنایی می‌رسند و وارد ساختمان گالری کارشیو و باشگاه می‌شوند. این ۲ گالری سال‌هاست که در یک ساختمان و کنار هم فعالیت می‌کنند. دزدها سه نفر مرد میان‌سال بودند و بدون هیچ روبنده‌ای و بسیار ریلکس، از نرده‌های ساختمان مجاور وارد حریم ساختمان ما شدند. آنها از نرده‌ها بالا آمدند و از ساختمان بالا رفتند.
چند تا دوربین در ورودی بیرون و داخل حیاط بود که همه را قطع کردند و وارد بالکن گالری کارشیو شدند. آنها بعد از بالکن کارشیو، وارد بالکن گالری باشگاه شدند. متأسفانه پنج مجسمه نفیس و بسیار عالی در حیاط و بالکن گالری باشگاه بود که آنها را بردند. نکته اینجاست که دزدها متوجه یکی از دوربین‌ها نشدند؛ آن دوربین چهره همه را با وضوح کامل گرفته است. ما الان هم چهره‌هاشان را داریم و فیلمشان هم موجود است.
فقدان یک نظام بیمه‌ای تخصصی و کارآمد برای آثار هنری و نبود سازوکارهای حفاظتیِ متناسب، نه تنها آسیب‌های مالی سنگینی به هنرمندان و گالری‌ها وارد می‌کند، بلکه مانعی بزرگ برای جذب سرمایه و توسعه پایدار بازار هنر محسوب می‌شود
وی گفت: دزدها یکی از مجسمه‌ها را با طناب پایین دادند، اما بعد می‌بینند نمی‌توانند چون مجسمه‌های برنزیِ محمد فاسونکی خیلی سنگین است؛ بنابراین بقیه را با ترفندی دیگر پایین می‌آورند. آنها حتی وارد بالکن ما هم شدند؛ ما یک مجسمه خیلی بزرگ از هادی روشن‌ضمیر در بالکن داشتیم که امکان بردنش را نداشتند. در همین حین، خوشبختانه یکی از همسایه‌های روبه‌روی گالری متوجه این سر و صدا می‌شود و گویا داد و فریادی می‌کند و یک خانم عزیز هم زنگ می‌زند به پلیس ۱۱۰. در همان لحظه، دزدها با یک وانت‌بار مجسمه‌ها را بار می‌زنند و می‌برند.
احمدی درباره اطلاع دزدها از موجود بودن آثار هنری در گالری و ارزش این آثار بیان کرد: قطع به یقین، دزدها هیچ اطلاعی از آثاری که بردند ندارند؛ هیچ اطلاعی ندارند که چه چیزی را به سرقت بردند، صرفاً به برنز بودنشان نگاه کردند و گویا هر چیزی را که در اولین برخورد دستشان آمده است، دزدیدند. احتمال دارد برنامه این بوده که وارد ساختمان‌های ما شوند، اما اگر وارد ساختمان می‌شدند، گالری ما مجهز به دزدگیر است و قطعاً صدا می‌کرد؛ گالری باشگاه هم تدابیر امنیتی داخل داشت، ولی این آقایان دزدی را از داخل بالکن انجام دادند.
وی در مورد وضعیت پیگیری‌های پلیس و اینکه اقدامات در محل حادثه چگونه بوده است، عنوان کرد: پلیس آمد اما هیچ انگشت‌نگاری نشد! صرفاً گفتند «بروید خودتان فیلم‌های دوربین‌های اطراف را بگیرید». در حالی که من فکر می‌کنم این کارها وظیفه پلیس است.
احمدی بیان کرد: این پنج مجسمه جزو گنجینه‌های هنر معاصر ایران است که دزدیده شده‌اند. خیلی از این بابت ناراحتم و این درخواست و استدعا را داریم که پلیس با این داستان جدی‌تر برخورد کند.
ابعاد ویرانگر سرقت آثار از گالری‌ها بر هنرمند و گالری‌دار
سرقت آثار هنری از یک گالری، برای هنرمند و گالری‌دار زنجیره‌ای از آسیب‌های عمیق و در هم تنیده ایجاد می‌کند که از لایه مالی فراتر رفته و به هسته اصلی زندگی حرفه‌ای آنها آسیب می‌زند؛
برای هنرمند، این حادثه پیش از هر چیز یک فاجعه روانی و وجودی است، چرا که اثر هنری تجسم روح، زمان و تمام سرمایه فکری اوست و از دست دادن آن، تجربه‌ای از فقدان و بی‌احساسی نسبت به ارزش دسترنج است که می‌تواند منجر به ناامیدی از ادامه مسیر خلاقیت یا حتی مهاجرت هنری شود، در حالی که از منظر اقتصادی، هنرمند با از دست رفتن منبع درآمد و همچنین از دست رفتن اعتبار و «نام» خود در بازار هنر مواجه می‌شود، زیرا اثر دزدیده شده بخشی از تاریخچه و زندگی اوست که حالا با شک و تردید همراه شده‌است.
این در حالی است که برای گالری‌دار، سرقت یک بحران مدیریت ریسک و اعتبار است، زیرا او که وظیفه «حفظ و حراست» را بر عهده داشته، با چالش جدیِ از دست دادن اعتماد هنرمندان و کلکسیونرها روبه‌روست و این عدم اعتماد می‌تواند به معنای فلج شدن فعالیت‌های تجاری او و خروج مشتریان از محیط گالری باشد، علاوه بر این، گالری‌دار با فشار سنگین حقوقی و مسئولیت مدنی در قبال امانتداری مواجه می‌شود که می‌تواند منجر به دعاوی قضایی طولانی و حتی ورشکستگی مالی او شود و در نهایت هر ۲ طرف در یک فضای پر از استرس و اضطراب قرار می‌گیرند که در آن، امنیتِ محیط‌های هنری که پیش‌تر فضایی برای آرامش و تامل بود، جای خود را به پارانویا و تدابیر امنیتی سخت‌گیرانه می‌دهد که خود این امر، ماهیت آرامش‌بخش و آزادانه هنر را از بین می‌برد.
وظیفه دفتر هنرهای تجسمی چیست؟
از طرف دیگر، دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که وظیفه نظارت و ارائه مجوز برگزاری نمایشگاه به گالری‌ها می‌دهد، یک نهاد حاکمیتی و نظارتی است که نقش آن در حوادثی نظیر دزدی، بیشتر در حیطه ایجاد بسترهای حمایتی است تا مداخله مستقیم در پرونده‌های قضایی و جنایی.
نقش این مرکز در حمایت از هنرمندان در برابر سرقت را می‌توان نقش پیشگیرانه، میانجی، حمایتی و حفاظتی دانست. دفتر تجسمی می‌تواند با تعیین استانداردهای مشخص برای نگهداری از آثار هنری، به نوعی از وقوع سرقت جلوگیری کند. فشار یا ایجاد فضای حمایتی برای اینکه گالری‌ها و کلکسیونرها از سیستم‌های بیمه‌ای استفاده کنند تا در صورت وقوع حادثه، ضربه مالی به هنرمند یا مالک وارد نشود.
همچنین، وقتی سرقتی رخ می‌دهد، دفتر تجسمی می‌تواند به عنوان یک نهاد واسط میان جامعه هنری و پلیس عمل کند و با تبیین اهمیت امنیتی و فرهنگی این آثار، پلیس را به پیگیری جدی‌تر ترغیب کند.
یکی از بزرگترین چالش‌ها در سرقت آثار هنری، ناشناس بودن اثر در بازار سیاه است. دفتر تجسمی می‌تواند با ایجاد کاتالوگ یا پایگاه داده دیجیتال به این کمک کند که هر اثر دارای یک «شناسه دیجیتال» باشد. در صورت سرقت، اگر کسی بخواهد آن اثر را بفروشد، سیستم‌های نظارتی یا گالری‌ها می‌توانند از غیرقانونی بودن آن باخبر شوند.
آگاهی‌رسانی از جمله اقدامات پیشگیرانه در این زمینه است که با برگزاری کارگاه‌ها یا جلسات برای مدیران گالری‌ها و هنرمندان درباره مدیریت ریسک و شناخت حقوق قانونی در برابر امانت‌دارها (گالری‌ها) تحقق پیدا می‌کند.
تاکید مهدی زاده بر مسئولیت حفظ آثار در گالری‌ها و ضرورت رفع نقص بیمه آثار هنری
در این ارتباط نیز با آیدین مهدی‌زاده مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفتگویی داشتیم که در ادامه آن را می‌خوانید.
آیدین مهدی‌زاده مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر، درباره سرقت آثار هنری و اینکه این فرآیند از چه نظر حقوقی تعریف می‌شود، توضیح داد: وقتی آثار هنرمند به گالری‌ها سپرده می‌شود، این در واقع تابع یک «تفاهم‌نامه» است. یعنی تفاهم‌نامه‌ای که در آن قید می‌شود گالری آثار را بگیرد و مشخص کند چه کاری با آنها انجام می‌دهد. این تفاهم‌نامه معمولاً شرایط و بازه زمانی را مشخص می‌کند و قطعاً تابع قوانین مربوط به مفهوم «امانت» و مسائل حقوقی امانتداری است. این موضوع هم قابل پیگیری است و هم گالری دارنده اثر، مسئولیت حفظ و نگهداری از آن آثار را بر عهده دارد.
وی درباره اینکه آیا تمامی گالری‌ها از این سازوکار استفاده می‌کنند، گفت: بله، قطعاً همه گالری‌ها دارای فرم تفاهم‌نامه‌ای هستند که این موارد در آن قید شده است. بسیار بعید است که چنین فرمی رد و بدل نشده باشد. این، کلیت موضوع است؛ گالری‌ها مسئولیت‌پذیر هستند و اساساً یکی از خدماتی که گالری‌ها ارائه می‌دهند، همان حفظ و حراست از اشیاء هنری است. البته بسیاری از کسانی که سوال می‌کنند، در واقع پذیرفتن همین ریسک‌ها را (در فرآیند همکاری با گالری) پذیرفته‌اند.
در مورد این اتفاق خاص و سرقت اخیر، اطلاعات ما هنوز کمی ناقص است چون حادثه دیروز اتفاق افتاده و ما هنوز با دوستان در آن گالری صحبت نکرده‌ایم اما می‌شود پرسید. با این حال بر طبق تجربه، مسئولیت گالری در قبال مفقودی یا سرقت، صدمه دیدن یا آسیب دیدن آثار، کاملاً مشخص است و شامل همه این موارد می‌شود.
مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی در پایان در مورد موضوع بیمه آثار هنری عنوان کرد: ما در مورد موضوع بیمه آثار هنری، حدود یک سال است که پیگیر آن هستیم. خوشبختانه روند خوبی داشته‌ایم و در حال حاضر شرکت‌های بیمه پروپوزال‌های خود را تحویل داده‌اند و بیمه مرکزی ایران نیز در حال بررسی آنهاست. به زودی شرکت مورد نظر انتخاب و اعلام خواهد شد. هدف ما این است که یک بیمه کامل داشته باشیم؛ یعنی بیمه‌ای که همه موارد از جمله سرقت، آسیب‌دیدگی و آسیب‌های ناشی از حمل و نقل و امثال آن را شامل شود. متأسفانه این چیزی است که در ایران ناقص است.
شرکت‌های بیمه (چه دولتی و چه غیردولتی) معمولاً بیمه‌های ناقصی ارائه می‌دهند؛ مثلاً یا فقط بیمه حمل و نقل است (که انگار خودِ اثر هنری بیمه نیست)، یا فقط بیمه مکان و ساختمان است که شامل اشیای داخل ساختمان نمی‌شود.
منبع: حیات
