قزوین- نویسنده و فیلم‌نامه‌نویس قزوینی گفت: الموت فراتر از یک مقصد گردشگری، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران است و توسعه قزوین بدون توجه به ظرفیت‌های این منطقه کامل نخواهد شد.
حمیدرضا سبحانی‌نژاد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت بازشناسی جایگاه الموت در هویت تاریخی و فرهنگی ایران اظهار کرد: الموت و قلعه‌های تاریخی آن ابعاد متنوعی در حوزه‌های تاریخی، فرهنگی، اقتصادی، اقلیمی و معماری دارند که می‌توان متناسب با نیازهای امروز جامعه به آن‌ها پرداخت.
وی افزود: پیشینه پیوند الموت با جریان‌های شیعی به قرن دوم هجری بازمی‌گردد؛ زمانی که گروهی از شیعیان در پی فشار و ظلم حاکمان عباسی به این منطقه کوهستانی و صعب‌العبور پناه آوردند. بنابراین، برای شناخت ریشه‌های هویت اسلامی و شیعی الموت باید تاریخ این منطقه را در دوره‌های مختلف بررسی کرد.
این پژوهشگر با اشاره به شکل‌گیری حکومت اسماعیلیان در الموت بیان کرد: شکل‌گیری دولت اسماعیلی فاطمی در مصر، اندیشه تأسیس یک دولت شیعی را در ذهن حسن صباح تقویت کرد. او با آگاهی از علوم زمانه و برخورداری از توان سازمان‌دهی نیروها، توانست جریان سیاسی و اعتقادی ویژه‌ای را در این منطقه شکل دهد؛ جریانی که با وجود برخی انحرافات فکری و اعتقادی، در تاریخ ایران تأثیرگذار بود.
سبحانی‌نژاد با اشاره به بازتاب نام الموت در آثار ادبی و تصویری گفت: کتاب «خداوند الموت» نوشته ذبیح‌الله منصوری، با وجود تفاوت‌هایی که در برخی روایت‌های آن با واقعیت تاریخی وجود دارد، در شناساندن تاریخ اسماعیلیان و زنده نگه‌داشتن روایت این دوره نقش داشته است. همچنین پخش سریال «حشاشین» موجب شد نام حسن صباح و سرزمین الموت بیش از گذشته در سطح بین‌المللی مطرح شود.
وی با انتقاد از نحوه بازنمایی تاریخی الموت در این سریال عنوان کرد: این مجموعه از نظر ساختار روایی و توجه به مؤلفه‌های تاریخی، اقلیمی و راهبردی منطقه با ضعف‌هایی همراه بود و نتوانست ابعاد پیچیده این مقطع تاریخی و پیوند آن با هویت ایرانی را به‌درستی بازتاب دهد.
این نویسنده با اشاره به ضرورت بررسی علمی تاریخ الموت خاطرنشان کرد: باید میان روایت‌های تاریخی، افسانه‌ها و برداشت‌های عامیانه تمایز قائل شد. حتی درباره برخی واژه‌ها و عنوان‌هایی که به جریان اسماعیلی نسبت داده شده، روایت‌های متفاوتی وجود دارد و نمی‌توان بدون پشتوانه پژوهشی، یک برداشت را به‌عنوان حقیقت قطعی مطرح کرد.
الموت باید در بستر هویت تاریخی ایران بازخوانی شود
سبحانی‌نژاد با بیان اینکه هدف اصلی باید پیوند دادن الموت با هویت اصیل ایرانی باشد، تصریح کرد: برای تبیین جایگاه این منطقه باید آن را از منظرهای تاریخی، جامعه‌شناختی، اقلیم‌شناختی، گردشگری و اقتصادی بررسی کرد. چنین پرونده‌ای به مشارکت پژوهشگران و صاحب‌نظران رشته‌های مختلف نیاز دارد تا تصویری جامع از جایگاه الموت در تاریخ و فرهنگ ایران ارائه شود.
وی ادامه داد: بسیاری از جنبش‌ها و حکومت‌های شکل‌گرفته در تاریخ ایران، از جمله سربداران، سامانیان و آل‌بویه، در بستر تلاش برای حفظ استقلال و هویت ایرانی قابل بررسی‌اند. تاریخ را نباید صرفاً از دریچه ضعف‌ها و شکست‌ها روایت کرد؛ بلکه باید مجموعه‌ای از نقاط قوت و ضعف، دستاوردها و ناکامی‌های دوره‌های مختلف را در کنار یکدیگر دید.
این فیلم‌نامه‌نویس با اشاره به معماری قلعه‌های الموت گفت: ساخت این دژها در ارتفاعات و با محاسبات پیچیده مهندسی، نشان‌دهنده توان معماری و شناخت دقیق جغرافیای منطقه است. موقعیت طبیعی و ساختار دفاعی قلعه‌ها نیز در مقاومت طولانی‌مدت آن‌ها نقش داشت؛ هرچند حمله هلاکوخان و تحولات سیاسی آن دوره سرانجام به پایان حکومت اسماعیلیان در الموت انجامید.
سبحانی‌نژاد با تأکید بر ضرورت صیانت از این آثار تاریخی افزود: بازسازی و حفاظت از قلعه‌های الموت باید با حمایت هدفمند مسئولان استان و کشور ادامه یابد تا این میراث تاریخی در کنار معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و هویتی منطقه، به نسل‌های آینده منتقل شود.
وی با اشاره به طرح‌های هنری برای بازخوانی تاریخ الموت اظهار کرد: پیش‌تر استاد محمدعلی نجفی، کارگردان سریال تاریخی سربداران، به دنبال ساخت مجموعه‌ای با عنوان «خداوند الموت» بود، اما این طرح از حمایت لازم برخوردار نشد. تولید آثار سینمایی و تلویزیونی با پژوهش تاریخی دقیق می‌تواند به اصلاح برداشت‌های نادرست و معرفی ابعاد کمتر شناخته‌شده تاریخ این منطقه کمک کند.
ظرفیت‌های اقتصادی الموت فراتر از گردشگری است
این هنرمند قزوینی با تأکید بر ضرورت توجه به ظرفیت‌های اقتصادی الموت گفت: در برنامه توسعه استان قزوین، جایگاه الموت نباید به یک جاذبه گردشگری محدود شود؛ هرچند گردشگری این منطقه نیز برای شکوفایی به تقویت زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی جدی نیاز دارد. جداسازی هویت قزوین از الموت، جفای بزرگی در حق مردم استان است.
وی توسعه کشاورزی نوین و صنایع تبدیلی را از فرصت‌های اقتصادی منطقه دانست و افزود: ایجاد و تقویت صنایع فرآوری محصولات باغی، از جمله صنایع شکلات‌سازی، کمپوت و کنسرو، با توجه به ظرفیت‌های صادراتی می‌تواند به رونق کشاورزی استان کمک کند.
سبحانی‌نژاد با اشاره به تنوع اقلیمی الموت بیان کرد: گستردگی مناطق سردسیر و گرمسیر در این خطه، ظرفیت‌های متنوعی برای تولید محصولات کشاورزی فراهم کرده است. کشت برنج و وجود باغ‌های فندق، گردو و زغال‌اخته از جمله قابلیت‌هایی است که باید با برنامه‌ریزی در حوزه فرآوری، بازاریابی و صادرات مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین شناسایی و فرآوری گیاهان دارویی منطقه را از دیگر فرصت‌های اقتصادی الموت برشمرد و گفت: تنوع گیاهی و اقلیمی این منطقه ظرفیت قابل توجهی برای توسعه فعالیت‌های مرتبط با گیاهان دارویی ایجاد کرده است و بهره‌برداری از آن نیازمند پژوهش و سرمایه‌گذاری است.
جشنواره‌های محلی و تولید آثار هنری؛ راهی برای معرفی الموت
این نویسنده برگزاری جشنواره‌های محلی را از راهکارهای تقویت هویت فرهنگی و رونق گردشگری منطقه دانست و گفت: جشنواره‌هایی مانند جشن فندق و انار، بررسی علمی تاریخ و معماری قلعه‌ها و معرفی نام‌آوران برخاسته از این منطقه در حوزه علم و هنر می‌تواند به شناخت همه‌جانبه ظرفیت‌های الموت کمک کند.
سبحانی‌نژاد با تأکید بر نقش هنرمندان بومی در معرفی هویت استان قزوین اظهار کرد: تولید فیلم‌ها و مجموعه‌های داستانی و مستند درباره تاریخ، جغرافیا و فرهنگ استان می‌تواند زمینه معرفی قزوین را در سطح ملی و بین‌المللی فراهم کند. حتی رونمایی از یک اثر نمایشی فاخر در روز قزوین می‌تواند فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی استان باشد.
وی نخستین گام در تقویت هویت منطقه را افزایش آگاهی مردم از داشته‌های تاریخی و فرهنگی دانست و افزود: پیش از آنکه گردشگران سایر استان‌ها و کشورها با الموت آشنا شوند، باید شهروندان قزوین این منطقه و ظرفیت‌های آن را بشناسند و به آن افتخار کنند.
این فیلم‌نامه‌نویس در پایان برگزاری تورهای یک‌روزه و کم‌هزینه گردشگری با حمایت مسئولان را راهکاری برای افزایش بازدید از الموت دانست و گفت: این تورها در گام نخست می‌تواند برای شهروندان قزوینی و سپس گردشگران استان‌های نزدیک مانند تهران و البرز برنامه‌ریزی شود. در کنار آن، تولید آثار سینمایی و مستند و معرفی ظرفیت‌های اقتصادی منطقه می‌تواند زمینه جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را فراهم کند.
منبع: خبرگزرای مهر
