رویداد۲۴ | منیره چگینی: تهران بار دیگر در محاصره آلودگی هوا قرار گرفته است؛ شاخص کیفیت هوای پایتخت در روز جمعه ۲۲ آبان به عدد ۱۵۲ رسید و وضعیت قرمز و ناسالم برای همه گروه‌ها را ثبت کرد. در چنین شرایطی، کارگروه اضطرار آلودگی هوای استان تهران تشکیل جلسه داد و مجموعه‌ای از محدودیت‌ها را برای روز شنبه ۲۳ آبان در نظر گرفت؛ از اجرای طرح زوج و فرد از در منازل و ممنوعیت تردد کامیون‌ها تا توقف فعالیت برخی واحدهای صنعتی و معدنی آلاینده. با این حال، مدارس تهران تعطیل نشدند و دانش‌آموزان به شکل حضوری در کلاس‌های درس حاضر شدند.
ابعاد آلودگی هوای تهران حالا از مرز هشدار‌های داخلی فراتر رفته است. رسانه‌ها تصویری از رتبه‌بندی جهانی کیفیت هوا گزارش داده که تهران با شاخص ۱۸۵ در صدر فهرست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است. بالاتر از شهر‌هایی مانند بیشکک و دهلی.
این وضعیت در حالی رقم خورده که همچنان پرسش‌های جدی درباره سهم صنایع و نیروگاه‌ها در آلودگی هوا، تداوم احتمالی مازوت‌سوزی و چرایی تعلل در تصمیم‌گیری برای تعطیلی مدارس مطرح است.» سیاست تعطیلی های نامتوازن هم‌زمان، هیئت فوتبال استان تهران اعلام کرده است تمامی تمرین‌ها و مسابقات فوتبال در روز شنبه به دلیل خطر آلودگی هوا لغو خواهد شد. تصمیمی که یک تناقض جدی در مدیریت بحران آلودگی هوا ایجاد کرده است: اگر شرایط جوی برای فعالیت ورزشی خطرناک است، چرا حضور روزانه کودکان و نوجوانان در مسیر مدرسه و محیط آموزشی با محدودیت مشابهی مواجه نشده است؟
ماجرا اما تنها به آلودگی خودروها و پایداری هوا ختم نمی‌شود. هم‌زمان با آغاز فصل سرما، گزارش‌های رسمی و اظهارات مسئولان بخش انرژی از تشدید ناترازی گاز و بازگشت مازوت به چرخه سوخت صنایع حکایت دارد؛ وضعیتی که نگرانی‌ها درباره سهم سوخت‌های آلاینده در تشدید آلودگی هوای شهرهای صنعتی و کلان‌شهرها را افزایش داده است. خروج یک‌چهارم ظرفیت تولید گاز کشور از مدار بحران آلودگی هوای امسال در شرایطی آغاز شده که کشور با یکی از دشوارترین وضعیت‌های تأمین گاز در سال‌های اخیر روبه‌روست.
حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، در ۱۳ آبان ۱۴۰۵ از کاهش ۲۵ درصدی ظرفیت تولید گاز کشور در پی آسیب به تأسیسات انرژی در جریان جنگ خبر داد. او تأکید کرد برای عبور از زمستان، مصرف گاز در بخش خانگی و صنعتی باید حدود ۲۰ درصد کاهش پیدا کند. ۲۰ آبان، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز کسری گاز کشور در سال جاری را حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب برآورد کرده است؛ رقمی که در سال‌های گذشته حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب عنوان می‌شد.
به گفته مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، آسیب به چهار واحد پالایش و فرآورش گاز در مرحله نخست درگیری‌ها، ظرفیت تولید را ابتدا حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب کاهش داد که از این میزان تاکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب بازیابی شده است. همچنین شرکت ملی گاز درباره احتمال بروز مشکل تأمین گاز در ۱۱ استان کشور در زمستان هشدار داده است. این ارقام نشان می‌دهد صرفاً با افزایش مصرف در فصل سرد روبه رو نیستیم؛ بخشی از ظرفیت تولید و فرآورش گاز کشور نیز همچنان به شرایط پیش از آسیب‌ها بازنگشته است.
آغازمازوت‌سوزی در صنایع یکی از نشانه‌های روشن انتقال فشار ناترازی گاز به بخش تولید، وضعیت کارخانه‌های سیمان است. علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، در گفت‌وگو با خبرگزاری تسنیم در ۱۳ آبان اعلام کرد با آغاز آبان‌ماه، گاز مصرفی کارخانه‌های سیمان به‌تدریج قطع شده و در حال حاضر به‌جز واحدهای تولیدکننده سیمان سفید، سایر کارخانه‌ها برای ادامه فعالیت خطوط تولید خود به مازوت روی آورده‌اند. این اظهارات نشان می‌دهد مازوت‌سوزی در بخشی از صنایع کشورعملاً آغاز شده است.
الوندیان همچنین از افزایش هزینه تأمین و حمل مازوت خبر داده و گفته است هزینه حمل هر لیتر این سوخت به حدود دو هزار تا دو هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است؛ هزینه‌ای که مستقیماً بر قیمت تمام‌شده تولید اثر می‌گذارد. در همین حال، گزارش‌های منتشرشده از وضعیت انرژی کشور نشان می‌دهد نیروگاه‌ها نیز در اولویت محدودیت گاز قرار دارند و باید برای تأمین سوخت جایگزین آماده باشند.
حمید حسینی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران و فعال حوزه پتروشیمی، نیز در اظهاراتی درباره چشم‌انداز زمستان پیش رو، از انباشت مازوت در پالایشگاه‌ها و ضرورت ذخیره‌سازی و مصرف آن گفته و تأکید کرده است که بخشی از صنایع برای ادامه فعالیت ناگزیر به استفاده از این سوخت خواهند بود. تهران در وضعیت قرمز؛ مدارس همچنان دایر در چنین شرایطی، تهران روز جمعه با شاخص ۱۵۲ وارد محدوده ناسالم برای همه گروه‌ها شد. طبق طبقه‌بندی شاخص کیفیت هوا، اعداد ۱۵۱ تا ۲۰۰ در محدوده ناسالم برای عموم مردم قرار می‌گیرند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، شاخص در ساعات صبح جمعه ۱۲۷ بود و در ادامه روز افزایش یافت و به ۱۵۲ رسید. کارگروه اضطرار آلودگی هوای استان تهران روز جمعه تشکیل جلسه داد و برای روزهای شنبه و یکشنبه محدودیت‌هایی را تصویب کرد. از جمله این تصمیمات، اجرای طرح زوج و فرد از در منازل، ممنوعیت فروش مجوز روزانه طرح ترافیک، محدودیت تردد کامیون‌ها و توقف فعالیت برخی واحدهای صنعتی و معدنی آلاینده بود. با وجود این تصمیمات، مدارس تهران در روز شنبه تعطیل نشدند و فعالیت آموزشی به‌صورت حضوری ادامه پیدا می‌کند.
البته برگزاری مراسم صبحگاهی و فعالیت‌های ورزشی در فضای باز مدارس ممنوع شده است. این در حالی است که هیئت فوتبال استان تهران تمامی تمرین‌ها و مسابقات فوتبال را برای همین روز لغو کرده است. چرا مدارس تعطیل نشدند؟ پرسش اصلی متوجه اعضای کارگروه اضطرار و مسئولان آموزش‌وپرورش است. کودکان از گروه‌های حساس در برابر آلودگی هوا محسوب می‌شوند و دستگاه تنفسی آنها در معرض آسیب‌پذیری بیشتری قرار دارد.
دانش‌آموزان برای رسیدن به مدرسه ناچار به تردد در خیابان‌ها هستند و بسیاری از آنها ساعات ابتدایی صبح، زمانی که شرایط آلودگی در برخی مناطق نامطلوب‌تر است، از خانه خارج می‌شوند. در چنین وضعیتی، ممنوعیت فعالیت ورزشی در فضای باز مدارس، اگرچه اقدامی احتیاطی است، اما به‌تنهایی پاسخگوی مواجهه روزانه دانش‌آموزان با آلاینده‌ها نیست. از سوی دیگر، آموزش‌وپرورش باید توضیح دهد آیا درباره وضعیت سلامت دانش‌آموزان و ضرورت تعطیلی یا غیرحضوری شدن مدارس، ارزیابی مستقلی ارائه کرده یا تصمیم نهایی را صرفاً به کارگروه اضطرار واگذار کرده است؟
نکته قابل توجه اینکه تشکیل جلسه کارگروه اضطرار انجام شده است؛ بنابراین انتقاد اصلی صرفاً به تشکیل نشدن ستاد بحران مربوط نیست، بلکه به محتوای تصمیمات، اولویت‌بندی اقدامات و میزان توجه به سلامت گروه‌های آسیب‌پذیر بازمی‌گردد. چه کسی مسئول کیفیت هوای تهران است؟ افتخار آلوده ترین شهر جهان در روزی که گذشت نصیب تهران شده. شهری که شهردارش به جای رسیدگی به وضعیت ترافیک،آلودگی هوا و خشکیدگی درختان در بوستانها و هزار مسئله شهری دیگر، روزها درگیر اجرای یک طرح توهمی به نام تورم صفر و فروش متری خانه در بورس است و شب‌ها در میادین سخنرانی می کند.
آیا وقت آن نرسیده که شورای شهر، قوه قضاییه و دیگر نهادهای نظارتی به زاکانی گوشزد کنند که شهردار است؟ آلودگی هوای تهران حاصل مجموعه‌ای از عوامل است؛ از تردد خودروهای فرسوده و موتورسیکلت‌ها و منابع ثابت آلاینده گرفته تا شرایط جوی و انباشت آلاینده‌ها در اثر پایداری هوا. با این حال، آغاز مازوت‌سوزی در کارخانه‌های سیمان و نگرانی از جایگزینی گاز با سوخت مایع در نیروگاه‌ها، ضرورت بررسی سهم منابع صنعتی در آلودگی هوا را دوچندان می‌کند.
در این میان، سازمان حفاظت محیط زیست باید مشخص کند چه تعداد از واحدهای صنعتی و نیروگاهی در اطراف تهران و استان‌های همجوار از سوخت مایع استفاده می‌کنند و آیا میزان گوگرد سوخت مصرفی آنها در محدوده مجاز قرار دارد؟ وزارت نفت نیز باید درباره میزان تحویل مازوت و گازوئیل به نیروگاه‌ها و صنایع، محل مصرف و کیفیت سوخت توزیعی گزارش شفاف ارائه کند. همچنین وزارت نیرو باید اعلام کند کدام نیروگاه‌ها در روزهای اخیر از گاز به سوخت مایع تغییر وضعیت داده‌اند و آیا در نیروگاههای نزدیک به مناطق مسکونی و شهرهای آلوده، محدودیت زیست‌محیطی رعایت شده است یا خیر.
مسئله اینجاست که ناترازی انرژی نباید به بهای افزایش مواجهه مردم با آلاینده‌های خطرناک مدیریت شود. اگر صنایع برای ادامه تولید به مازوت روی می‌آورند و نیروگاه‌ها نیز برای تأمین برق در معرض محدودیت گاز قرار دارند، لازم است آثار زیست‌محیطی این تصمیمات به‌صورت عمومی و مستند اعلام شود. سؤال نهایی همچنان پابرجاست؛ چرا دانش‌آموزان باید هزینه این تصمیمات را بدهند؟ از یک سو مسئولان ورزشی به دلیل خطر آلودگی، فعالیت فوتبال در تهران را متوقف می‌کنند؛ از سوی دیگر مدارس با وجود ثبت شاخص ۱۵۲ و قرار گرفتن هوای پایتخت در وضعیت ناسالم برای همه گروه‌ها، همچنان دایر هستند.
از سوی دیگر، صنایع سیمان به دلیل قطع گاز به مازوت روی آورده‌اند، ظرفیت تولید گاز کشور کاهش یافته و مسئولان نیز درباره دشواری تأمین انرژی در زمستان هشدار می‌دهند. این وضعیت مجموعه‌ای از پرسش‌های بی‌پاسخ را پیش روی دستگاه‌های مسئول قرار می‌دهد: آیا سهم مازوت‌سوزی در آلودگی هوای تهران اندازه‌گیری شده است؟ چرا آمار روزانه مصرف مازوت نیروگاه‌ها و صنایع منتشر نمی‌شود؟ آیا آموزش‌وپرورش درباره سلامت دانش‌آموزان ارزیابی مستقلی داشته است؟ و مهم‌تر از همه، چرا در تصمیم‌گیری‌های مربوط به آلودگی هوا، تعطیلی مدارس همچنان آخرین گزینه به شمار می‌رود؟
مردم حق دارند بدانند هزینه تأمین گاز خانگی، تداوم تولید صنایع و تأمین برق کشور چگونه میان بخش‌های مختلف توزیع می‌شود و چه نهادی مسئول حفاظت از سلامت آنها در برابر پیامدهای این سیاست‌هاست. آلودگی هوا با تعطیلی یک مسابقه فوتبال یا اجرای چند روزه طرح زوج و فرد برطرف نمی‌شود؛ همان‌طور که نمی‌توان با انتقال بار ناترازی انرژی به صنایع و استفاده از سوخت‌های آلاینده، مسئله تأمین انرژی را بدون هزینه زیست‌محیطی حل کرد.
منبع: رویداد 24
